| Kardynał prezbiter Prymas Polski Czcigodny Sługa Boży | |||
 August Hlond (przed 1938) | |||
| |||
| Kraj działania | |||
|---|---|---|---|
| Data i miejsce urodzenia | 5 lipca 1881 | ||
| Data i miejsce śmierci | 22 października 1948 | ||
| Miejsce pochówku | |||
| Arcybiskup metropolita gnieźnieński i warszawski | |||
| Okres sprawowania | 1946–1948 | ||
| Arcybiskup metropolita gnieźnieński i poznański | |||
| Okres sprawowania | 1926–1946 | ||
| Wyznanie | |||
| Kościół | |||
| Inkardynacja | |||
| Śluby zakonne | 3 października 1897 | ||
| Diakonat | 9 lipca 1905 | ||
| Prezbiterat | 23 września 1905 | ||
| Nominacja biskupia | 10 grudnia 1925 | ||
| Sakra biskupia | 3 stycznia 1926 | ||
| Kreacja kardynalska | 20 czerwca 1927 | ||
| Kościół tytularny | |||
 | |||
| Odznaczenia | |||
    | |||
| |||
| |||
| Data konsekracji | 3 stycznia 1926 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Miejscowość | |||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Miejsce | |||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Konsekrator | |||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Współkonsekratorzy | |||||||||||||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||
August Hlond (ur.5 lipca1881 wBrzęczkowicach, zm.22 października1948 wWarszawie) – polskiduchownyrzymskokatolicki,salezjanin,biskup diecezjalny katowicki w 1926,arcybiskup metropolita gnieźnieński ipoznański w latach 1926–1946, arcybiskup metropolita gnieźnieński iwarszawski w latach 1946–1948,prymas Polski w latach 1926–1948,kardynał prezbiter od 1927,Czcigodny Sługa BożyKościoła katolickiego.
Drugie dziecko Jana (pracującego na kolei, pełniąc kolejno obowiązki: pomocnika zwrotniczego, robotnika kolejowego, zwrotniczego i dróżnika) i Marii z d. Imiela, brat salezjanów: Ignacego (ur. 1879 r.),Antoniego (ur. 1884 r.) i Klemensa (ur. 1901 r.), jak również Anny (ur. 1886 r.), Jana (ur. 1888 r.), Stanisława (ur. 1890 r., zmarł w wieku 2 lat nakoklusz), Pauliny (ur. 1892 r.) Marii (ur. 1896 r.) i Marty (ur. 1899 r.)[2].
Uczeń szkoły salezjańskiej, w 1893 wysłany z niej do Włoch w celu kontynuowania nauki.
13 października 1896 wstąpił doTowarzystwa Świętego Franciszka Salezego i 3 października 1897 złożyłśluby zakonne. Studia naPapieskim Uniwersytecie Gregoriańskim zakończył 10 lipca 1900doktoratem zfilozofii iteologii. 17 grudnia 1904 otrzymałtonsurę oraz niższeświęcenia kapłańskie[3], 18 marca 1905subdiakonatu[4], 9 lipcadiakonatu[5], a 23 września, z rąk biskupaAnatola Nowaka święcenia kapłańskie w Krakowie[6].
W latach 1900–1909 kolejnonauczyciel i kierownik domów salezjańskich w Oświęcimiu, Krakowie, Przemyślu i Lwowie. W 1919prowincjał salezjańskiejprowincji (inspektorii) niemiecko-austriacko-węgierskiej w Wiedniu, gdzie poznałAchille Rattiego (późniejszego papieża Piusa XI), który wpłynął na jego karierę. W 1922prekonizowanyadministratorem apostolskim w Katowicach, w częścidiecezji wrocławskiej, przyznanej Polsce w wynikuplebiscytu.
Po utworzeniu w końcu 1925diecezji katowickiej prekonizowany, a 3 stycznia 1926 konsekrowany nabiskupa diecezjalnego. Jako dewizę biskupią przyjął słowa św.Jana Bosko:Daj mi dusze, resztę zabierz (w wersji oryginalnej pochodzącej z Księgi RodzajuZostaw dusze, resztę zabierz). 24 czerwca 1926 prekonizowany arcybiskupem gnieźnieńskim i poznańskim orazprymasem Polski przez papieża Piusa XI, a 20 czerwca 1927 kreowanykardynałem[7]. 29 czerwca 1927 otrzymał z rąk prezydentaIgnacego Mościckiegobiret kardynalski[8].
Po śmierci Piusa XI był wymieniany jako kandydat na nowego papieża lub sekretarza Stolicy Apostolskiej[9]. Jako prymas wiele wysiłku włożył w organizacjęAkcji Katolickiej z centralą w Poznaniu, powstałej w 1930. Brał również udział w licznych międzynarodowych kongresach eucharystycznych oraz zorganizował w 1927 międzynarodowy kongres misyjny w Poznaniu. Od 1931Baliw Wielkiego Krzyża Honoru i Dewocji Zakonu Kawalerów Maltańskich[10]. W 1932 założyłTowarzystwo Chrystusowe dla Polonii Zagranicznej, nowe męskie zgromadzenie zakonne służące polskim emigrantom. Na organizatora tego przedsięwzięcia wybrał ks.Ignacego Posadzego, kapłana diecezji gnieźnieńskiej. Prezentował ugodowe stanowisko względem rządu, zarówno przedprzewrotem majowym, jak i po nim, odcinając się zarówno od skrajnej prawicy, jak i lewicy. Podejmował działania wymierzone wWojciecha Korfantego i śląskąchadecję. Na przykład 26 października 1930 konsekrował nabiskupa katowickiegoStanisława Adamskiego, który z widocznymi rezultatami stępił po 1930 antysanacyjne postawy śląskiego kleru diecezjalnego[11]. Jako zwolenniksanacji[11] po bezprawnym osadzeniu przez piłsudczyków przywódców opozycji wtwierdzy brzeskiej we wrześniu 1930, ich biciu i dręczeniu psychicznym nie potępił otwarcie tych haniebnych czynów[12].
9 listopada 1932 został odznaczonyOrderem Orła Białego „za wybitne zasługi położone w pracy dla Państwa”[13]. Był członkiem kapituły tego orderu, a 9 lutego 1939 został jej kanclerzem (jego poprzednikiem na tej funkcji był kardynałAleksander Kakowski)[14]. Otrzymał również brazylijskiKrzyż Wielki Orderu Narodowego Krzyża Południa w 1933[15] i jugosłowiańskiKrzyż Wielki Orderu Orła Białego w 1936[16][17]. Został także odznaczonyZłotą Odznaką Honorową Ligi Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej I stopnia[18] iodznaką ZHP „Wdzięczności”[19]. W 1935 został mianowany przez papieża specjalnym legatem papieskim wJugosławii[20].
Sprzeciwiał się planom przyjęcia prawa małżeńskiego, które wprowadzało świeckie małżeństwa cywilne i rozwody w całej Polsce (istniały one tylko w byłej dzielnicy pruskiej). W efekcie projekt zarzucono, a małżeństwa cywilne i rozwody wprowadzono dopiero w 1947. Poprzewrocie majowym, w listopadzie 1926 uzasadniał konieczność walki zwolnomularstwem w Polsce, podnosząc argumenty, że poza wrogością do chrześcijaństwa, „masoneria to konspiracja zagraniczna, której na Polsce nic nie zależy, ale która potężnej Polski nie chce”[21].
4 września 1939, po konsultacji z władzami państwowymi, wyjechał z Poznania. 7 września został lekko ranny podczas nalotu na stację kolejową wSiedlcach. PoprzezKrzemieniec dotarł doZaleszczyk, gdzie 14 września przekroczył granicę Polski, udając się początkowo do Rumunii[22]. Tam prezydent Ignacy Mościcki rozważał jego osobę jako kandydata naprezydenta. Zrezygnował z tego pomysłu, lecz desygnowany na to stanowiskoBolesław Wieniawa-Długoszowski chciał powierzyć mu urządpremiera, z czego prymas zrezygnował.
19 września 1939 przybył do Watykanu. Działał tu na rzecz sprawy polskiej poprzez przemówienia w watykańskim radiu, udzielając wywiadów prasie oraz wykorzystując swoje wpływy osobiste. W związku z przygotowaniami Włoch do wojny z Francją musiał opuścić Rzym. Od 9 czerwca 1940 do 6 kwietnia 1943 przebywał wLourdes, gdzie informował przywódców Zachodu o sytuacji w okupowanej Polsce.
Zmuszony przezrząd Vichy przeniósł się do opactwa w Hautecombe kołoAix-les-Bains. 3 lutego 1944 został aresztowany przezGestapo i internowany w Paryżu, a potem kolejno w klasztorach wBar-le-Duc iWiedenbrück (wWestfalii). W Paryżu był nakłaniany do podpisania kilku niemieckich odezw propagandowych skierowanych do Polaków w zamian za zwolnienie. Propozycje te spotkały się ze zdecydowaną odmową oraz oskarżeniemAdolfa Hitlera o spowodowanie tragedii narodu polskiego. August Hlond sformułował jednocześnie warunki, które w przyszłości określiłyby pojednanie między narodami polskim i niemieckim, uzależniając je od wyrzeczenia się przez Niemców zaborczych zamiarów (Drang nach Osten), naprawienia szkód i zajęcia pokojowej postawy wobec Polski i świata[23].
Po wyzwoleniu przez Amerykanów udał się do Rzymu, skąd, mimo sprzeciwurządu w Londynie, 20 lipca 1945 wrócił do Poznania. 4 marca 1946 z jego inspiracji papieżPius XII rozwiązał istniejącą od 1821unię personalną metropolii poznańsko-gnieźnieńskiej i utworzył nową warszawsko-gnieźnieńską, stawiając go na jej czele[24]. Kardynał powołał Radę Prymasowską, która zajęła się odbudową kościołów Warszawy. 8 września 1946 w Częstochowie zawierzył Polskę, poprzez uroczysty akt w obecności całego episkopatu i przy udziale kilku milionów wiernych, Niepokalanemu Sercu Maryi.
W listopadzie 1947 podczas spotkania hierarchów w Krakowie nalegał, by duchowni diecezji krakowskiej ograniczyli w swych wypowiedziach wątki antykomunistyczne, co spotkało się z ostrą dezaprobatą ks. kardynałaAdama Stefana Sapiehy, który swój sprzeciw miał uzasadnić słowami: „nie ustąpiłem Niemcom, tym bardziej nie ustąpię teraz (...)”[25]. W 1948 wydałorędzie do ludności katolickiej Ziem Odzyskanych[26].
Podobnie jak kardynałStefan Wyszyński był zwolennikiem i aktywnym rzecznikiem (w przeciwieństwie do pozostałej części duchowieństwa) przeprowadzeniareformy rolnej w Polsce[27]. W 1948KUL przyznał mu tytułdoctora honoris causa[28].
W 1948 r. zdiagnozowano u niego ostre zapalenie wyrostka robaczkowego i konieczna była operacja w szpitalu św. Elżbietanek w Warszawie. Zmarł 22 października 1948 r. w wyniku obustronnego zapalenia płuc[29].
Kard. August Hlond został pochowany w ruinacharchikatedry św. Jana w Warszawie, a po 10 latach, w 1958 roku jego trumna została przeniesiona do podziemi bazyliki. Jego serce znajduje się w katedrze gnieźnieńskiej w kaplicy Łubieńskich[30]. W marcu 2006 dokonano uroczystejtranslacji jego szczątków z podziemi warszawskiej archikatedry do kaplicy św. Jana Chrzciciela w lewej nawie świątyni[31].
Wobec potęgujących się nastrojów antysemickich w Polsce drugiej połowy lat 30. wystosował 29 lutego 1936 list pasterski do wiernych odczytany w całej Polsce. W liście tym potępił stosowanie wszelkich form przemocy, wezwał do traktowania Żydów jak bliźnich i sąsiadów[32]. Zarzucił jednocześnie części Żydów: propagowanie ruchu bolszewickiego, pornografii, dopuszczanie się oszustw, lichwy i handlu żywym towarem oraz wywieranie negatywnego wpływu na młodzież katolicką[33]. Stwierdzał, że Żydzi są „awangardą bezbożnictwa, ruchu bolszewickiego i akcji wywrotowej”, toczą wojnę z Kościołem katolickim i w związku z tym należy trzymać się z daleka od ich „antychrześcijańskiej kultury”[34].
W 1946, popogromie kieleckim, odmówił wyraźnego potępienia zajść, ale jednocześnie wystosował list, w którym potępił morderstwa wszelkiego rodzaju. Podkreślił w nim postawę Polaków, którzy ratowali Żydów z narażeniem życia, a za psucie dobrych stosunków obarczył odpowiedzialnością żydowskich komunistów. Gdy biskupTeodor Kubina w sposób jednoznaczny potępił pogrom kielecki, kardynał Hlond był jednym z inicjatorów odezwy episkopatu, który go za to pośrednio skrytykował[35][36].
Proces beatyfikacyjny Augusta Hlonda rozpoczął się w 1992, prowadzony był głównie przez archidiecezję warszawską. Na szczeblu diecezjalnym zakończył się w 1996, następnie akta zostały przesłane do Watykanu[37]. Przeciwne beatyfikacji Hlonda byłyZwiązek Wypędzonych iepiskopat niemiecki[38]. W 2008 opracowanopositio, które w 2017 Komisja TeologicznaKongregacji Spraw Kanonizacyjnych zaopiniowała pozytywnie[39], a w 2018 uczynili to kardynałowie i biskupi z Kongregacji Spraw Kanonizacyjnych[40].
19 maja 2018 papież Franciszek podpisał dekret o heroiczności cnót kard. Hlonda[41]. Przysługuje mu odtąd tytuł Czcigodnego Sługi Bożego.
Jego pomniki ustanowiono w Mysłowicach[42] i Katowicach[43]. Jego imię nosiGórnośląska Wyższa Szkoła Pedagogiczna w Mysłowicach[44]. Od 2018 patron skweru w Katowicach[45].
W 1988 został wybity medal o treściPierwszy biskup Katowicki August Józef Hlond kardynał prymas Polski, wydany przez Mennicę Państwową, a zaprojektowany przez Bohdana Jana Chmielewskiego[46].
Wyprodukowano dwa filmy dokumentalne o jego życiu, do których scenariusz napisałPaweł Woldan:August Kardynał Hlond (2003)[47] iPrymas z Mysłowic (2008)[48].
W 2018Poczta Polska wydała w nakładzie miliona sztuk upamiętniający Augusta Hlondaznaczek pocztowy o nominale 5 złotych[49].
Jego losy w okresie II wojny światowej przedstawiono w spektakluTeatru TelewizjiPrymas Hlond[50].
| Biskupi diecezjalni |
|
|---|---|
| Biskupi pomocniczy |
|
| ZwierzchnicyKościoła katolickiego obrządku bizantyjsko-słowiańskiego |
|
|---|---|
| ZwierzchnicyKościoła katolickiego obrządku ormiańskiego |
|
| ZwierzchnicyKościoła katolickiego obrządku bizantyjsko-ukraińskiego |
|
| Przewodniczący |
|
|---|---|
| Zastępcy przewodniczącego |
|
| Sekretarze generalni |
|
.png){kind=logo}
kursywą oznaczono kardynałów mianowanych przez antypapieża Feliksa V
w nawiasach podano rok kreacji kardynalskiej
