Movatterモバイル変換


[0]ホーム

URL:


Przejdź do zawartości
Wikipediawolna encyklopedia
Szukaj

Astrofizyka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Pulsar Kraba – przykładowy przedmiot badań astrofizyki
Diagram Hertzsprunga-Russella opisującyewolucję gwiazd – jeden z podstawowych wyników badań astrofizycznych.

Astrofizykanauka z pograniczafizyki iastronomii, czasem uznawana za dział tej drugiej[1][2][3][4], badającaciała niebieskie, takie jakgwiazdy,czarne dziury,galaktyki imateria międzygwiazdowa – ich budowę, wzajemneoddziaływanie, prawa nimi rządzące oraz procesy fizyczne w skali kosmicznej. Astrofizyka bada ewolucję zarówno pojedynczych gwiazd, jak i całegoWszechświata[5] – dział zajmujący się tą skalą tokosmologia fizyczna.

Astrofizyka korzysta z szeregu teorii fizycznych, takich jakmechanika klasyczna ikwantowa – w tymszczególna teoria względności,relatywistyczna mechanika kwantowa imechanika statystyczna – oraztermodynamika iteorie pola, zarównoklasyczne jak ikwantowe. Wiąże się zfizyką cząstek elementarnych,jądrową imaterii skondensowanej, zwłaszczaplazmy.

Do sukcesów tej nauki można zaliczyć opis i wyjaśnienieewolucji gwiazd – zaobserwowano m.in.supernowe,gwiazdy neutronowe, czarne dziury i procesy towarzyszące ewolucjiukładów podwójnych jak emisjafal czasoprzestrzeni. Wyjaśniono też pochodzeniejąder atomowych – astrofizyka dostarczyła modelinukleosyntezy, zarówno tej gwiazdowej, jak ipierwotnej, tj. pojawianiu się jąder wWielkim Wybuchu. Do dalszych wyzwań astrofizyki można zaliczyć sprawdzanie różnych teoriigrawitacji orazmodeli kosmologicznych, a także badaniaciemnej materii iciemnej energii o nieznanej naturze.

Dzieje astrofizyki

[edytuj |edytuj kod]
Znaczący astrofizycy – w kolejnych wierszach:

Albert Einstein,
Willem de Sitter,
Aleksandr Friedman,
Georges Lemaître,
Czesław Białobrzeski,
Arthur Eddington,
Hans Bethe,
Cecilia Payne-Gaposchkin,
Fred Hoyle,
Bohdan Paczyński,
Roger Penrose,
Stephen Hawking.

Einstein, Bethe i Penrose zostalinoblistami w dziedzinie fizyki; dwaj ostatni właśnie za prace astrofizyczne.

Przed XX wiekiem

[edytuj |edytuj kod]

Początkowoastronomia rozwijała się niezależnie odfizyki;ciała niebieskie uważano zabóstwa lub za świat rządzący się innymi prawami niżZiemia i jej najbliższe otoczenie.Arystoteles uważał świat niebieski za zbudowany zeteru, a nie z czterech klasycznychżywiołów jak świat podksiężycowy. Ciała niebieskie miały być doskonałe, a ich ruch miał nie wymagać żadnejsiły[potrzebny przypis].

Zastosowanie fizyki do badańnieba wiąże się zprzewrotem kopernikańskim. Na początku XVII wiekuJohannes Kepler odkryłprawa ruchu planet nazwane od jego nazwiska. Pod koniec tego wiekuIsaac Newton wyjaśnił je za pomocąprawa powszechnego ciążenia imechaniki klasycznej. Tym sposobem ujednolicił fizykę ziemską z astronomią; była to pierwszaunifikacja tego typu. Odtądmechanika nieba jest oparta namechanice i teoriipola grawitacyjnego; przyniosło to owoce jak odkrycieNeptuna dzięki wyjaśnieniu anomalii w orbicieUrana. Z drugiej strony badania te natrafiły na trudności;problem trzech ciał okazał się nierozwiązywalny w sposób ścisły, rozważania w skali kosmicznej doprowadziły doparadoksu grawitacyjnego, a orbityMerkurego nie udało się wyjaśnić na gruncie teorii Newtona.

Na początku XIX wiekuJoseph von Fraunhofer zaobserwowałlinie widmowe w promieniowaniu ze Słońca. Eksperymenty z gorącymi gazami pokazały, że takie same linie można obserwować w obserwowanym widmie, linie te są charakterystyczne dla poszczególnychpierwiastków. W ten sposób udowodniono, że pierwiastki występujące w Słońcu występują również na Ziemi. Faktycznie, pierwiastek hel został najpierw odkryty w widmie ze Słońca, a następnie w laboratorium ziemskim (stądetymologia nazwy pierwiastka). Ten przełomowy moment często uważa się za narodziny astrofizyki jako osobnej gałęzi wiedzy[potrzebny przypis]. Najwcześniejsze poświadczone użycie terminuastrofizyka pochodzi z 1865 roku, kiedy użył goJohann Karl Friedrich Zöllner[6].

XX wiek

[edytuj |edytuj kod]

XX wiek to czas przełomu w astrofizyce, umożliwiony dzięki zmianie samych fundamentów fizyki:

Pojawiły się też badania na styku obydwu teorii jaktermodynamika czarnych dziur ikosmologia kwantowa. Poprawne opisy w tych dziedzinach mogą potrzebowaćkwantowego modelu grawitacji, a żadna z hipotez tego typu nie została potwierdzona.

XXI wiek

[edytuj |edytuj kod]

Wiek XXI to początek nowej metody obserwacyjnej – po raz pierwszy wykryto fale grawitacyjne. Użyta metodainterferometryczna pozwoliła wykryć proces zlewania się czarnych dziur orazgwiazd neutronowych.

Dyscypliny

[edytuj |edytuj kod]

Astrofizyka obserwacyjna

[edytuj |edytuj kod]

Większość procesów astrofizycznych nie może być zrealizowana w ziemskich laboratoriach. Istnieje jednak ogromna liczba obiektów astrofizycznych widzialnych w promieniowaniu elektromagnetycznym. Badanie tych obiektów jest celem obserwacyjnej astrofizyki.

Techniki obserwacji obiektów astrofizycznych wymagają bardzo zaawansowanej technologii i do niedawna były po prostu nieznane.

Większość obserwacji jest robiona przy użyciupromieniowania elektromagnetycznego.

Astrofizyka teoretyczna

[edytuj |edytuj kod]

Astrofizyka teoretyczna jest dyscypliną starającą się wyjaśnić zjawiska obserwowane przez astronomów za pomocą teorii fizycznych. W tym celu astrofizyka teoretyczna buduje modele teoretyczne (abstrakcyjne, jak i numeryczne), które starają się tłumaczyć obserwacje, jak i przewidywać nowe zjawiska.

Teoretyczna astrofizyka używa szerokiego spektrum metod, np. modelowania analitycznego (dla przykładu metoda politrop do modelowania zachowaniagwiazdy),metod numerycznych do symulacji układów astrofizycznych. Każda z tych metod ma swoje zalety.

Zainteresowania astrofizyki teoretycznej dotyczą:ewolucji gwiazd, materii (barionowej iciemnej materii) ipromieniowania kosmicznego,kosmologii, formowania się i ewolucji: galaktyk, wielkoskalowych struktur we Wszechświecie.

Instytucje

[edytuj |edytuj kod]

W Polsce istnieje kilkanaście ośrodków badań astrofizycznych – odpowiednieinstytuty,katedry izakłady ma część polskichwydziałów fizyki i astronomii oraz innych instytucji.

Na uczelniach

[edytuj |edytuj kod]

Poza uczelniami

[edytuj |edytuj kod]

Astrofizykę rozwijają też:

Popularyzacja

[edytuj |edytuj kod]

Najpóźniej od XX wieku astrofizyka jest dziedzinąpopularyzowaną; niektóre książki na ten temat zostawałybestsellerami, a ich autorom przyznawano nagrody. Przykładowi działacze na tym polu to:

Po polsku astrofizykę, w tymkosmologię, upowszechniali:

Część z nich za tę działalność wyróżniono. Astrofizyka jest też jedną z dziedzin poruszanych przezKarolinę Głowacką – w jej Radiu Naukowym oraz wwywiadach-rzekach z prof. Lasotą.

Przypisy

[edytuj |edytuj kod]
  1. astrofizyka, [w:]Encyklopedia PWN [online],Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2023-04-21] .
  2. astronomia, [w:]Encyklopedia PWN [online],Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2023-04-21] .
  3. publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytaćastrophysics(ang.),Britannica Online, britannica.com, 12 kwietnia 2023 [dostęp 2023-04-21].
  4. publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytaćastronomy(ang.),Britannica Online, britannica.com, 5 stycznia 2023 [dostęp 2023-04-21].
  5. astrofizyka, [w:]Słowniki PWN [online],Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2025-10-13] .
  6. publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytaćastrophysics(ang.), dictionary.obspm.fr [dostęp 2023-04-21].
  7. publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytaćInstytut Fizyki Teoretycznej i Astrofizyki, [dostęp 2023-04-21].
  8. publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytaćAstrofizyka i kosmologia, fais.uj.edu.pl [dostęp 2023-04-21].
  9. publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytaćKatedra Fizyki Teoretycznej i Astrofizyki, fizykateoretyczna.ukw.edu.pl [dostęp 2023-04-21].
  10. publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytaćWydziały i Jednostki Uniwersytetu Łódzkiego, wfis.uni.lodz.pl [dostęp 2023-04-21].
  11. publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytaćO Instytucie Astronomii, astro.umk.pl [dostęp 2023-04-21].
  12. publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytaćKatedra Astrofizyki i Fizyki Teoretycznej, fizyka.uni.opole.pl [dostęp 2023-04-21].
  13. publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytaćINSTYTUT FIZYKI UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI, [dostęp 2023-04-21].
  14. publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytaćKatedra Astrofizyki Teoretycznej, astrouw.edu.pl [dostęp 2023-04-21].
  15. publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytaćInstytut Astronomiczny U.Wr., astro.uni.wroc.pl [dostęp 2023-04-21].
  16. publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytaćKatedra Astrofizyki i Fizyki Teoretycznej, physics.uwb.edu.pl [dostęp 2023-04-21].
  17. publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytaćZakład Astrofizyki, ia.uz.zgora.pl [dostęp 2023-04-21].
  18. publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytaćZagadnienia badawcze, camk.edu.pl [dostęp 2023-04-21].
  19. publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytaćZakład Astrofizyki (BP4), ncbj.gov.pl [dostęp 2023-04-21].

Linki zewnętrzne

[edytuj |edytuj kod]
Informacje w projektach siostrzanych
 Multimedia wWikimedia Commons
 Podręczniki wWikibooks
 Definicje słownikowe wWikisłowniku
Nauki kosmiczne(inne języki)
empiryczne
nauki kosmiczne
kosmicznenauki techniczne
i działytechniki
opisyWszechświata
empirią,filozofią imitologią
kosmiczne
nauki prawne
kosmiczne
paranauki ipseudonauki
Nauki fizyczne
główne
działyfizyki
według
zjawisk
mechanika
ogólna
mechanika
płynów
inne działymechaniki
ośrodków ciągłych
termodynamika
akustyka
elektrodynamika
optyka
radiofizyka(inne języki)
według
skali
fizyka subatomowa
fizyka materii
skondensowanej
inne
mechanika
teoretyczna
klasyczna
kwantowa
występujące
w obu wersjach
teoria pola
klasyczna
kwantowa
interdyscy-
plinarne
fizyka chemiczna
ichemia fizyczna
geofizyka
planetologia
astrofizyka
biofizyka
psychofizyka
socjofizyka
inżynieria
kwantowa
innedziały
stosowane
(inne języki)
inne
specjalności
w fizyce
poza nią
Działyastronomii
działy główne
według składu
badanych sygnałów
według badanych
źródeł
inne działy czyste
nauki
interdyscyplinarne
inne
Naukihistoryczne
działy
historiografii:
historia
idei
kultury
materialnej
społeczna
polityczna
wojskowa
inne: historia
inne
nauki o:
poszczególnych
epokach
pismach
bibliologia
literaturoznawstwo
paleografia
inne
pieniądzach
innych wyrobach
nauki
pomocnicze
historii
inne nauki
dotykające
przeszłości
kosmiczne
inneprzyrodnicze
interdyscyplinarne
inna
twórczość
związana
z dziejami
pseudonaukowa
religijna lub
artystyczna
artystyczna lub
rozrywkowa
polityczna
inna
Kontrola autorytatywna (dział fizyki):
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Astrofizyka&oldid=77808055
Kategoria:
Ukryte kategorie:

[8]ページ先頭

©2009-2026 Movatter.jp