Arch Linux –dystrybucja GNU/Linuksa stworzona przezJudda Vineta. Stawia ona sobie za cel łatwość konfiguracji i użytkowaniasystemu operacyjnego, a także dostępność znacznej ilości aktualnegooprogramowania, którym można w prosty i wygodny sposób zarządzać. Łatwość ta nie jest jednak osiągana przez dużą ilość graficznych konfiguratorów, a poprzez przemyślnie rozmieszczone i zaprojektowanepliki konfiguracyjne,skrypty iprogramy. Dlatego też Arch Linux, mimo swojej prostoty może nie być odpowiednimsystemem dla osób niemających wcześniej styczności zGNU/Linuksem ani dla tych, dla których używaniekonsoli oraz edycja plików tekstowych w celu zmiany ustawień mogą sprawiać problemy.
Arch jest oparty na systemie pakietów binarnych kompilowanych dla architekturi686 orazx86_64 zarządzanych przez specjalnie do tego zadania stworzony program o nazwiepacman. Umożliwia on instalację, aktualizację oraz usuwanie pakietów[3]. Pakiety mogą być także budowane ze źródeł przy pomocy ABS (Arch Linux Build System) – systemu podobnego doportów FreeBSD. Umożliwia on proste i szybkie budowanie pakietów i włączanie ich do systemu.
Idea Arch Linuksa powstała w marcu2002 roku, kiedy to Judd Vinet zirytowany brakiem sposobu na łatwą aktualizację systemu, z którym przyszło mu pracować, rozpoczął pracę nad nowym systemem. Arch powstawał jednocześnie zmenadżerem pakietów do niego –Pacmanem. Koncepcję budowy systemu Judd zaczerpnął zCRUX-a, który był bardzo prosty i szybki w działaniu, jednak trudny w konfiguracji dla początkującego użytkownika. Również koncepcja działaniaPacmana została zaczerpnięta z innego oprogramowania – pakietupkgtools pochodzącego z dystrybucjiSlackware[7].
12 marca 2002 roku została wydana pierwsza wersja systemu oznaczona numerem 0.1[8], jednak pierwszy obraz ISO dystrybucji wydano w kwietniu 2006 roku[9]. Projekt był początkowo prowadzony przezJudda Vineta, który 1 października 2007 zrezygnował z roli lidera z powodu braku czasu. Swoje obowiązki przekazał wówczas amerykańskiemu programiście Aaronowi Griffinowi[10].
W sierpniu 2012 roku rozpoczęto proces przystosowywania systemu do użycia pakietusystemd jako menadżera uruchamiania[11]. Proces ten dobiegł końca w listopadzie tego samego roku, gdy pakiet ten stał się domyślny dla wszystkich nowych instalacji Arch Linuksa.
W styczniu 2017 roku zakończono oficjalne wsparcie dla architekturyi686. Ostatnią wersją systemu wspierającą tę architekturę jest wersja pochodząca z lutego. Niedługo później powstała dystrybucja Arch Linux 32, która nadal oferuje wsparcie dla tej architektury[12].
24 lutego 2020 roku Aaron Griffin ogłosił, że w związku z jego małym zaangażowaniem w projekt, nie jest w stanie dłużej nim kierować. W odpowiedzi na tę decyzję wprowadzono nowy model zarządzania, w którym lider projektu jest wybierany na dwuletnią kadencję. W pierwszym oficjalnym głosowaniu zwyciężyłLevente Polyak[13].
Od wersji 2021.04.01 (1 kwietnia 2021) oficjalnyobraz ISO Arch Linuksa zawiera domyślnie skrypt instalacyjnyarchinstall[14].
Instalacja Archlinux standardowo przebiega w trybie tekstowym, wymagając od użytkownika ręcznej konfiguracji systemu za pomocą odpowiednich programów i edycji plików konfiguracyjnych[15]. Oficjalna strona dystrybucji dostarczaobrazy ISO, które można nagrać na płytę CD lub napęd USB. Instalację można przeprowadzić ręcznie, postępując zgodnie z instrukcjami na Arch Wiki lub automatycznie za pomocą dołączonego skryptu archinstall. Skrypt umożliwia przeprowadzenie podstawowej instalacji i konfiguracji systemu w sposób interaktywny, zautomatyzowany oraz bardziej intuicyjny, co stanowi alternatywę dla tradycyjnej, ręcznej metody[16].
Arch Linux został zaprojektowany jako prosty (w konstrukcji) system operacyjny dla zaawansowanych użytkowników. Nie posiada żadnych zbędnych ozdóbek,graficznych narzędzi konfiguracyjnych itp. Filozofia jego konstrukcji jest w tym podobna do tej, zastosowanej w systemie CRUX, iż użytkownik musi posiadać pewien poziom wiedzy, aby przygotować system do działania. Poziom ten nie jest szczególnie wysoki, jednak Arch Linux nie jest najlepszym rozwiązaniem dla absolutnie początkujących użytkowników. Społeczność Arch Linuksa ma do dyspozycji rozbudowaną i wysokiej jakości dokumentację (serwis internetowy stworzony na podstawiewiki), która stanowi podstawową pomoc w jego poznawaniu i rozwiązywaniu pojawiających się problemów. Dużą aktywnością charakteryzuje się teżforum dyskusyjne użytkowników tej dystrybucji i jest miejscem, gdzie często można uzyskać pomoc i porady dotyczące działania systemu i jego oprogramowania.
Filozofia Arch Linuksa zawiera się, przede wszystkim, w trzech głównych zasadach:
Prostota i „lekkość”, czyli generalnie podążanie za zasadąKISS,
Stosowanie graficznych narzędzi do podstawowej konfiguracji systemu jest niekorzystne dla użytkownika. Osoba, poprzez użytkowanie systemu poszerza swoją wiedzę na jego temat, co sprawia, że takie narzędzia są w pewnym momencie całkowicie zbędne. Zyskuje się na tym czas, który byłby poświęcony na tworzenie takich narzędzi oraz eliminowanie problemów, wynikających z ich użytkowania,
Wkład użytkowników jest dozwolony, a nawet pożądany, jeśli istnieje zgodność z filozofią konstrukcji systemu.
Wymowa nazwy Arch Linux niekiedy jest tematem dyskusyjnym i można spotkać się z różnymi wariantami jej interpretacji. Jednak twórca Archa i jednocześnie pomysłodawca nazwy wymawia[17] słowoArch jakarcher, czyli w polskim zapisiefonetycznymArcz Linuks. Taką interpretację proponuje również oficjalna stronawiki Arch Linux[18].
Pliki konieczne do działania programów Arch Linuksa są dostępne w postaci pakietów, które zgrupowane są wrepozytoriach[19]:
core – podstawowe oprogramowanie wymagane do działania systemu,
extra – dodatkowe programy, których instalacja jest opcjonalna; tutaj znajdują się np.środowiska graficzne,pakiety biurowe czy pakiety pozwalające systemowi na połączenie z Internetem, takie jakNetworkManager,
multilib – pakiety 32-bitowe przystosowane do działania z systemami 64-bitowymi (np.Wine).
Arch Linux posiada repozytoria testowe, w których znajdują się niestabilne wersje pakietów[19]:
core-testing – odpowiednik core,
extra-testing – odpowiednik extra,
multilib-testing – odpowiednik multilib,
gnome-unstable – znajdują się w nim testowe wersje środowiska graficznegoGNOME,
kde-unstable – znajdują się w nim testowe wersje środowiska graficznegoKDE.
Udostępniony jest również zbiór repozytoriów, w których znajdują się pakiety całkowicie niezdatne do działania[19][20]:
core-staging – odpowiednikcore,
extra-staging – odpowiednikextra.
Arch User Repository (AUR) to repozytorium zawierające pliki PKGBUILD, tworzone przez społeczność użytkowników Arch Linux[21]. Pozwala to na kompilację pakietów bezpośrednio ze źródeł oraz ich instalację za pomocą menadżera pakietówpacman. Użytkownicy mogą oceniać i głosować na poszczególne pakiety. Jeśli dany pakiet zdobędzie wystarczającą popularność, może zostać przeniesiony do głównego repozytorium[22]. Proces instalacji pakietów z AUR może być złożony, dlatego opracowano programy tzw. AUR helpers, które automatyzują i upraszczają tę procedurę. Do popularniejszych narzędzi pomocniczych należą Yay i Paru[23].
Aktywowanie lub dezaktywowanie poszczególnych repozytoriów możliwe jest poprzez edycję pliku/etc/pacman.conf. W tym pliku istnieje również możliwość dodania nieoficjalnych serwerów z pakietami. W pliku/etc/pacman.d/mirrorlist znajduje się listaserwerów oraz ich priorytety.
Arch Linux jest dystrybucją typurolling release, co oznacza, że jego aktualizacje wydawane są ciągle, na bieżąco[24], bez potrzeby każdorazowego tworzenia numerowanej aktualizacji. Model przeciwny zastosowany został chociażby w systemieWindows XP, gdzie aktualizacje (poza aktualizacjami bezpieczeństwa) wydawane były jako paczki zwane „service packami”[25].
Pomimo tego co miesiąc[26] wydawane są kolejne wersje tej dystrybucji pod postaciąobrazów płyt. Kolejne wydania są po prostu „migawką” stanu pakietów. Wraz z wydaniem wersji „Duke” zmieniło się numerowanie wersji, które aktualnie zawiera rok oraz miesiąc ukazania się obrazów płyt, zamiast stosowanych wcześniej kolejnych cyfr. Od wydania 2008.06 dostarczane są również obrazyLive USB, dzięki którym możemy zainstalować system zpamięci USB. Od wydania 2021.04.01 do obrazu dołączony jest skryptarchinstall, ułatwiający zainstalowanie dystrybucji[27][14].
↑abOficjalne wsparcie zostało porzucone 8 listopada 2017; około 8 lat temu, obecnie jest kontynuowane przez projektArch Linux 32. (The end of i686 support. archlinux.org.).
