 | |||
| Data i miejsce urodzenia | 1 marca 1904 | ||
|---|---|---|---|
| Data i miejsce śmierci | 8 lipca 1949 | ||
| |||
Antun Sa’ada (arab. أنطون سعادة; ur. 1 marca 1904 wDuhur Szuwajr, zm. 8 lipca 1949 wBejrucie) –syryjski ilibański polityk,nacjonalista syryjski, twórca i główny ideologSyryjskiej Partii Socjal-Nacjonalistycznej.
Jego ojciec,Chalil Sa’ada, był lekarzem, następnie został również publicystą[1]. Przyszły polityk urodził się na wsi na terenie obecnegoLibanu. W wieku szesnastu lat wyjechał doSão Paulo, gdzie emigrował już wcześniej jego ojciec. Głoszone przez ojca i publikowaną przez niego gazetę idee niepodległościSyrii i świeckiego państwa miały istotny wpływ na rozwój jego poglądów[1]. Rodzina Sa’adów była wyznaniaprawosławnego[2]. W 1929 przyszły polityk wyjechał do Syrii[1]. Tam podjął pracę w piśmie "Al-Ajjam"[3].
16 listopada 1932 Sa’ada utworzył tajne kółko młodych intelektualistów, którzy składali mu przysięgę lojalności; stało się ono zaczątkiem Syryjskiej Partii Socjal-Nacjonalistycznej[3]. Głosił konieczność rewizji granic w świecie arabskim i utworzeniaWielkiej Syrii[3][2]. Odrzucał natomiastpanarabizm i dążenie do tworzenia jednego państwa wszystkichArabów. Twierdził, że nie istnieje naród arabski, natomiastSyryjczycy są już ukształtowanym narodem[1]. Pogląd ten prawdopodobnie przejął również od ojca, który przed emigracją do Brazylii żył przez kilka lat wEgipcie i przekonał się, że mimo posługiwania się tym samym językiem, przybysze z Syrii nie są tam uważani za członków tej samej grupy narodowej. Wśród egipskich Syryjczyków istniało silne poczucie odrębności[1]. Sa’ada mógł również znać idee nacjonalizmuniemieckiego iwłoskiego, jak również książkęjezuityHenriego LammensaLa Syrie. Jej autor utrzymywał, że naród syryjski ma starożytne korzenie i istniał jeszcze przed podbojem arabskim[1]. Z czasem kolejnym źródłem inspiracji dla Sa’ady stał się równieżfaszyzm; dlatego uznał za nieodzowne tworzenie przy partii paramilitarnych organizacji młodzieżowych[4].
Partia Sa’ady pozyskiwała kolejnych członków w środowiskach młodych intelektualistów oraz studentówUniwersytetu Amerykańskiego w Bejrucie, a następnie także innych uczelni wSyrii i Libanie[3]. Do organizacji chętnie przystępowali również członkowie mniejszości wyznaniowych (chrześcijanie,alawici)[5][6]. W 1935 zakończyła prowadzenie działalności w podziemiu i zorganizowała pierwszą publiczną konferencję w Bejrucie. Ogłosiła podczas niej, że nie uznaje niesuwerennego państwalibańskiego, żądając, by połączyło się ono zSyrią. Z tego powodu 10 grudnia 1935 Sa’ada został aresztowany i oskarżony o zdradę stanu. Przed sądem stwierdził, że prawdziwej zdrady dopuściła sięFrancja, ustanawiając na Bliskim Wschodzie system mandatowy. Proces był szeroko relacjonowany; oskarżonego uznano za winnego i skazano na długoletnie więzienie[3]. Wielu autorów podkreśla charyzmę i siłę przekonywania Sa’ady[7][3].
W 1938 został zwolniony, zezwolono mu na wyjazd doEuropy. PodczasII wojny światowej pracował wberlińskim radiu, popierając wojnęIII Rzeszy przeciwko Francji iWielkiej Brytanii[3]. Początkowo Sa’ada utożsamiał Wielką Syrię z pojęciemBilad asz-Szam[8], ostatecznie jego wizja Wielkiej Syrii objęła tereny od górTaurus na północy doKanału Sueskiego iMorza Czerwonego na południowym zachodzie oraz doZatoki Perskiej i górZagros na wschodzie; dodatkowo należał do niej Cypr[4].
Twierdził, że nie było potrzeby angażowania się państw arabskich w wojnę zIzraelem w1948-1949[9]. Utrzymywał równocześnie, że Syryjczycy mogą być awangardą wyzwolenia wszystkich Arabów, a wręcz powinni pokierować ich walką o pełną emancypację[10]. Twierdził, że wyjątkowość Syryjczyków wynika z odwiecznego związku z wielkimi cywilizacjami, które pierwotnie znajdowały się na zamieszkiwanym przez nie terytorium. Odrzucał natomiast islam ijęzyk arabski jako siły, które mogły kształtować ich świadomość narodową[4].
Dzięki pomocyKamala Dżumblatta iKamila Szamuna w 1947 wrócił do Bejrutu. Natychmiast po przybyciu do Libanu wezwał do zbrojnego obalenia władzy prezydentaBiszary al-Churiego. Krytykował również obowiązujący w Libanie podział władzy międzychrześcijanami imuzułmanami[3].
9 czerwca 1949 paramilitarne formacje związane z Syryjską Partią Socjal-Narodową starły się w Bejrucie zFalangą Libańską. Libański sąd uznał, że zamieszki zostały sprowokowane przez partię Sa’ady i zdelegalizował ją. Około siedmiuset członków partii uciekło przed aresztowaniem do Syrii. Również Antun Sa’ada udał się do Damaszku. Został tam przyjęty przez rządzącego krajem generałaHusniego az-Za’ima, który zgodził się wesprzeć jego plany obalenia prezydenta i rządu Libanu[3]. Próba organizacji zbrojnego zamachu stanu przeciwko władzom libańskim nie powiodła się jednak. Równocześnie az-Za’im i premier SyriiMuhsin al-Barazi porozumieli się z premierem LibanuRijadem as-Sulhem; w zamian za wydanie Sa’ady rząd Libanu miał uznać władzę az-Za’ima, ustanowioną w wyniku zamachu stanu, w Syrii. W rezultacie 6 lipca 1949 ideolog syryjskiego nacjonalizmu został wydany Libanowi, a dwa dni późniejrozstrzelany za zdradę stanu[3].
Śmierć Sa’ady skłoniła część wojskowych z otoczenia az-Za’ima, na czele zSamim al-Hinnawim do przeprowadzenia zamachu stanu i zamordowania dyktatora, który doprowadził do śmierci ideologa ruchu, z którym się utożsamiali[11]. Syryjski nacjonalizm Sa’ady zachowywał wpływy w Syrii do końca lat 50[4].
