Analiza elementarna – technika analityczna stosowana wchemii do ustalania składupierwiastkowegozwiązków chemicznych i ichmieszanin.
W ramach analizy elementarnej ustala się jakie i ile procent masowo pierwiastków chemicznych wchodzi w skład badanej substancji. Gdy znana jest ogólnamasa cząsteczkowa badanego związku, wyniki z analizy elementarnej umożliwiają ustalenie jego dokładnego wzoru sumarycznego. Analiza elementarna nie daje natomiast możliwości ustalenia struktury – czyli sposobu w jaki atomy są wzajemnie połączonewiązaniami chemicznymi.
W stosunku dozwiązków organicznych najczęściej stosowaną metodą analizy elementarnej jest kontrolowane, pełnespalanie ipomiar powstających ilości odpowiednichtlenków. Pierwotnie metoda ta została wynaleziona przezJosepha Louis Gay-Lussaca.Justus von Liebig nauczył się tej metody pracując u Gay-Lussaca w latach1822–1824 a następnie usprawnił ją, tak że dawała powtarzalne i wiarygodne wyniki, dzięki czemu stała się ona standardową metodą analityczną w chemii organicznej[1].
W czasach Liebiega metoda ta wymagała wykonania kilku spalań, po jednym dla każdego pierwiastka występującego w analizowanym związku chemicznych. Współcześnie spalanie to przeprowadza się zwykle bez dostępu powietrza w obecnościtlenku miedzi jako zarazem źródła tlenu ikatalizatora w specjalnych urządzeniach zwanych analizatorami CHN. Nazwa pochodzi od tego, że standardowo metodą tą oznacza sięwęgiel (C),wodór (H) iazot (N) - przy pomocy jednorazowego spalenia analizowanej próbki. Analizatory CHN umożliwiają także wyznaczanie ilościsiarki ifosforu, ale wymaga to zwykle przeprowadzenia w innych warunkach kolejnego spalania.
W analizatorach CHN po spaleniu związku, gazy kierowane są do analizatora, którym jest zwykle uproszczona wersjachromatografu gazowego, na którego kolumnie następuje rozdział i pomiar ulatniających się gazów:pary wodnej,dwutlenku węgla itlenków azotu. We współczesnych analizatorach CHN wystarcza próbka rzędu 3 mg analizowanej substancji.
Do wyznaczenia ilości innych pierwiastków trzeba stosować innego rodzaju procedurę spalania. Np: wyznaczanie ilościkrzemu w związkach krzemoorganicznych polega na gotowaniu analizowanej substancji zkwasem siarkowym, a następnie odparowaniu wszystkich produktów gazowych. W rezultacie tego procesu, część organiczna związku rozkłada się z wydzieleniem odpowiednich tlenków, zaś krzem zamienia się w stałąkrzemionkę.
Bardziej złożone metody to m.in.:
i kilka innych.