 | |||
| |||
| Data urodzenia | 1400 | ||
|---|---|---|---|
| Data i miejsce śmierci | 2 czerwca 1444 | ||
| Miejsce pochówku | |||
| Wyznanie | |||
| Kościół | |||
| Nominacja biskupia | 1425 | ||
| Sakra biskupia | 27 września 1425 | ||
| Kreacja kardynalska | 12 października 1440 | ||
| Kościół tytularny | |||
| |||
Aleksander mazowiecki (ur.1400, zm.2 czerwca1444 wWiedniu) – biskuptrydencki od 1425,patriarchaAkwilei od 1439 (tytularnie), kardynał z nominacji antypapieżaFeliksa V ztytularnym kościołemśw. Wawrzyńca w domu Damazego (San Lorenzo in Damaso) od 1440, biskupChur od 1442 (tytularnie), proboszczkościoła św. Szczepana wWiedniu od 1442 roku, dyplomata.
Aleksander był piątym (najmłodszym) pod względem starszeństwa synemksięcia płockiego –Siemowita IV iAleksandry litewskiej, siostry królaPolski –Władysława Jagiełły.
| Trojden I | |||||||||||||||
| Siemowit III | |||||||||||||||
| Maria | |||||||||||||||
| Siemowit IV | |||||||||||||||
| Mikołaj II opawski | |||||||||||||||
| Eufemia opawska | |||||||||||||||
| Anna raciborska | |||||||||||||||
| Aleksander mazowiecki | |||||||||||||||
| Giedymin | |||||||||||||||
| Olgierd Giedyminowic | |||||||||||||||
| Jewna | |||||||||||||||
| Aleksandra Olgierdówna | |||||||||||||||
| Aleksander twerski | |||||||||||||||
| Julianna twerska | |||||||||||||||
| Anastazja halicka | |||||||||||||||
Jako najmłodszy syn, od wczesnego dzieciństwa był przeznaczony do kariery duchownej. W tym też celu został wysłany na dwór królewskiego wuja doKrakowa, gdzie pod jego okiem miał się zacząć kształcić. W 1414 zostałprepozytem katedry wGnieźnie.
W latach 1415–1422 podjął studia naUniwersytecie Krakowskim. Niemniej jednak, na zakończenie nauki w 1422 (jako bliskiego krewnego Jagiełły), wybrano go na rektora honorowego, co było sprzeczne z prawem uniwersytetu.
W 1422 Władysław Jagiełło podjął nieskuteczną próbę osadzenia krewniaka nabiskupstwie poznańskim. Nie zrażając się niepowodzeniem w roku następnym, wystarał się u papieżaMarcina V o inną diecezję – było to położone na granicyWłoch iNiemiec biskupstwo ze stolicą wTrydencie. Dopiero wówczas Aleksander zdecydował się przyjąć święcenia kapłańskie i udał się w daleką podróż.
Do stolicy diecezjimazowieckiPiast przybył 25 czerwca 1424, zaś uroczystość wyświęcenia na biskupa odbyła się z nieznanych przyczyn dopiero ponad rok później – 27 września 1425. Jako biskup Trydentu, stał się przy okazji władcą państwa biskupiego położonego na strategicznej trasie u podnóżaAlp.
Państwo biskupie stanowiło łakomy kąsek dla potężnych sąsiadów – rządzonego przezHabsburgów księstwatyrolskiego, którego Trydent był formalnie wasalem orazWenecji. Zresztą wybór księcia z dalekiego kraju był dla miejscowych sporym zaskoczeniem i długo nie mogli się do nowego biskupa, otaczającego się przybyszami z Polski, przyzwyczaić. Do wyboru Aleksandra na biskupa pewnie by nie doszło, gdyby nie wcześniejszy ślub siostry księcia,Cymbarki, zErnestem Habsburgiem.
Możliwe, żeWokabularz trydencki, najstarszy zachowany słownik łacińsko-polski, został stworzony na zlecenie Aleksandra w czasie, gdy miał objąć funkcję biskupa Trydentu.
Chcąc zachować względną niezależność polityczną zdecydował się zbliżyć do króla Niemiec iWęgier –Zygmunta Luksemburczyka, którego zaczął politycznie wspierać. W tym też celu udał się na dwór Luksemburczyka doBudy, skąd zaczął coraz częściej rządzić diecezją.
W 1431 wziął udział w wyprawie Zygmunta po koronę cesarską do Włoch. Z nieznanych przyczyn Piastowicz zrezygnował jednak ostatecznie z uczestnictwa w koronacji Zygmunta wRzymie, ograniczając się do obecności wMediolanie, gdzie władca z dynastiiLuksemburgów koronował się na króla Włoch.
W latach następnych biskup trydencki zaangażował się politycznie w walkę pomiędzy zwolennikami prymatu papieża nad zwolennikami prymatu soboru, zdecydowanie opowiadając się za tymi ostatnimi.
Dzięki pomocy cesarza Zygmunta w 1435 udało mu się ostatecznie rozwiązać konflikt z władcą tyrolskimFryderykiem IV. Stanęło na tym, że książę jako biskup trydencki zgodził się na zwierzchnictwo Tyrolu w zamian, za co dostał gwarancję integralności terytorialnej.
Aktywna polityka zagraniczna i zbytnie oddawanie urzędów biskupstwa przybyszom z Polski o mało w tym samym roku nie skończyło się utratą diecezji w związku z buntem miejscowego kleru. Z najwyższym trudem i tylko dzięki pomocy Zygmunta Luksemburczyka udało mu się utrzymać w końcu na stanowisku.
Chcąc być bardziej niezależny, w 1438 zawarł sojusz zFilipem Marią Viscontim, księciemmediolańskim. Przymierze to nie przyniosło Aleksandrowi żadnej konkretnej korzyści, a tylko wplątało Trydent w wojnę w latach 1440-1441 z Wenecją.
Zdecydowane opowiedzenie się Aleksandra po stroniesoboru (w obradach wBazylei osobiście uczestniczył w 1433, 1434 i 1442) przyniosło mu w grudniu 1439 tytuł patriarchyakwilejskiego z jednoczesnym zachowaniem godności biskupa trydenckiego. Papież soborowy –Feliks V nie miał wystarczającego poparcia, by tę decyzję wprowadzić w życie, zaś jego przeciwnik –Eugeniusz IV, mianował na to stanowisko innego kandydata, który zdobył realną władzę (był nimLudwik Scrampi Mezzarota). Wkrótce potem sobór i papież Feliks V obsypali Aleksandra innymi zaszczytami (chodziło im o to, że spokrewniony zJagiellonami iHabsburgami Piast mógł wywrzeć na niezdecydowanych władcach poparcie dla nich) w postaci kapelusza kardynalskiego z tytułemśw. Wawrzyńca „in Damaso” (12 października 1440), biskupstwa położonego wSzwajcarii –Chur (marzec 1442) i w końcu probostwo Kościoła św. Szczepana wWiedniu (dziś katedra). Z powodu równoczesnego obsadzenia tych stanowisk przez kandydatów Eugeniusza IV tylko probostwo św. Szczepana udało się Aleksandrowi realnie przejąć.
Oprócz nadania bogatychprebend, otrzymał od soboru również ważne misje dyplomatyczne, jednak wojna z Wenecją uniemożliwiła mu uczestnictwo na Sejmie Rzeszy odbytym wNorymberdze iMoguncji, czy podjęcie się próby rozjemstwa pomiędzyAustrią aPolską o tronczeski.
W 1442 przybył do Wiednia, gdzie starł się z wysłannikiem Eugeniusza IV, kardynałemJulianem Cesarinim, który usiłował zachęcić tamtejszego władcę –Fryderyka III – do opowiedzenia się po stronie jego mocodawcy oraz poparcia idei krucjatyantytureckiej. Mianowany został w tym czasie przez Feliksa V legatem na Austrię, Węgry i Polskę i z powodzeniem udało mu się jednak przekonać Habsburga, swojego siostrzeńca, o nierealności tych pomysłów. Dyskusja była na tyle ostra, że mazowiecki Piast rzucił się z pięściami na przeciwnika.
W dalszych planach Aleksandra był wyjazd na Węgry, gdzie zamierzał przekonać królaWładysława III do odwołania niedorzecznego planu inwazji na Turcję. Podczas przygotowań do wyjazdu rozchorował się i 2 czerwca 1444 zmarł. Pochowany został w Kościele św. Szczepana w Wiedniu, gdzie na lewo odprezbiterium we Frauenchor do dziś zachował się jego wmurowany w ścianę nagrobek.
kursywą oznaczono kardynałów mianowanych przez antypapieża Feliksa V
w nawiasach podano rok kreacji kardynalskiej
