Wieniec adwentowy, cztery świece symbolizują cztery jego niedzieleSkandynawski labirynt z kościoła wSipoo, odtworzony z zapalonych świec w Ośrodku Medytacji Chrześcijańskiej i Duchowości w katolickim kościele Świętego Krzyża wBornheim (Diecezja limburska)
Adwent (łac.adventus – przyjście) – w Kościołach zachodnich (łacińskim, anglikańskim i protestanckich) okres liturgiczny, poprzedzający uroczystość Bożego Narodzenia. Adwent poświęcony jest oczekiwaniu napowtórne przyjście Jezusa Chrystusa, a jednocześnie przypomina historyczne oczekiwanie naMesjasza. Ten okres liturgiczny jest także czasem „radosnego oczekiwania na przyjście Chrystusa”[1].
Wobrządku rzymskim i większości innych Kościołów, obchodzących ten okres, Adwent obejmuje cztery niedziele przed Bożym Narodzeniem, czyli okres trwający od Inieszporów pierwszej Niedzieli Adwentu (odprawianych wieczorem poprzedniego dnia, tj. w sobotę) doBożego Narodzenia (wyłącznie), czyli do popołudnia 24 grudnia. Początek tego okresu przypada pomiędzy 27 listopada a 3 grudnia[2].
Wobrządku ambrozjańskim Adwent ma sześć niedziel[3]. W Kościołach wschodnich zasadniczo nie ma Adwentu jako okresu liturgicznego, choć istnieje post poprzedzający święto Bożego Narodzenia.
Na adwent składają się cztery niedziele adwentowe, w pierwszą z nich rozpoczyna się w niektórychKościołach chrześcijańskichrok liturgiczny. Adwent to czas, w którym wyznawcy mają uświadomić sobie, że oczekują na powtórne przyjście Jezusa Chrystusa.
W okresie adwentu dominuje w liturgii kolor fioletowy. Kolorem tym w Kościołach ewangelickich nakrywa się ołtarz. W Kościele rzymskim kapłan zakłada domszy świętejornat w kolorze fioletowym, symbolizującym czas pokuty i przygotowania się do jednego z najważniejszych świąt, czasu pojednania z Bogiem i ludźmi, a w III niedzielę może zastąpić go kolorem różowym. W niektórychKościołach anglikańskich istarokatolickich, m.in. wReformowanym Kościele Katolickim w Polsce używa się niebieskiego koloru liturgicznego (ang.advent blue)[5].
W Kościołach ewangelickich odprawiane są w tym czasie nabożeństwa adwentowe.
W liturgii obrządku rzymskiego pierwsze czytania pochodzą w znacznej części zKsięgi proroka Izajasza i obrazują wyczekiwanie na przyjście obiecanegoZbawiciela[7].
Początki adwentu należy łączyć z początkiem obchodzenia przez chrześcijan świąt Bożego Narodzenia około II połowyIV wieku. Pierwsze ślady odkrywamy w liturgii hiszpańskiej i galicyjskiej.
Synod w Saragossie, który odbył się w380 roku, polecał wiernym codzienną, gorliwą obecność w kościele, nie pomijając ani jednego dnia w okresie między17 grudnia a6 stycznia. Adwent miał tu charakter pokutny i ascetyczny.
Według niektórych badaczy adwent zaczęto obchodzić w V wieku, kiedybiskup Perpetuus zTours zdecydował, że począwszy od wspomnieniaświętego Marcina (11 listopada) do świąt Bożego Narodzenia należy utrzymywaćpost trzy razy w tygodniu[8]. Nie jest pewne, czy decyzja ta nie przekroczyła granicDiecezji Galijskiej do VI w.
W Rzymie ten okres zaczął być obchodzony dopiero pod koniecVI wieku. Adwent miał tu formę radosnego oczekiwania na przyjście Pana, brak postów i innych praktyk pokutnych.PapieżGrzegorz Wielki ujednolicił zalecenia liturgiczne dotyczące adwentu. Od tego czasu adwent trwa cztery tygodnie i staje się szczególnym okresem oczekiwania na święta Bożego Narodzenia. Z czasem przybiera również charaktereschatologiczny i staje się czasem oczekiwania na przyjście Chrystusa na końcu czasów. Połączenie tradycji galijskich i rzymskich zaowocowało współczesną oprawą liturgiczną adwentu. Rzymska liturgia została uzupełniona o ascetyczny wydźwięk (fioletowe szaty, bezGloria iTe Deum).
wieniec adwentowy – wieniec adwentowy, w formie okręgu, składa się z gałązek trwałych, szlachetnych drzew iglastych, np.: jodła pospolita, świerk srebrzysty, sosna zwyczajna, daglezja zielona (wieniec może być wykonany także z liści laurowych)[9], na których umieszcza się 4 świece (najczęściej czerwone)[9], symbolizujące 4 niedziele adwentu. Co niedzielę zapala się kolejną świecę. I świeca jest świecą pokoju, II wiary, III miłości, IV nadziei. Elementy wieńca symbolizują wspólnotę oczekującą w nadziei i radości na przyjście Pana. Zwyczaj sporządzania wieńca adwentowego pochodzi ze wschodnich Niemiec, gdzie stanowił element symboli światła (symbole występujące w folklorze na końcu listopada i początku grudnia)[9]. Znaczenie poszczególnych elementów jest następujące: zielone gałązki – życie, nadzieja; świece – światło, nadchodzącą Światłość; forma wieńca: krąg – powracający cykl życia. Ksiądz Józef Wysocki proponuje wykonanie wieńca w formie drucianego koła (o średnicy około 20 do 40 cm) oplecionego gałązkami lub liśćmi oraz radzi, aby wieniec zawiesić pod sufitem lub umieścić na tacy i umieścić na stole (wieniec umieszczony na stole może być zraszany w celu utrzymania świeżości)[9].
kalendarz adwentowy – specjalny kalendarz służący do odliczania dni od pierwszego dnia adwentu lub 1 grudnia do Wigilii Bożego Narodzenia. Pomysł pochodzi z XIX wieku od niemieckich luteran. Zwyczaj ten znany jest i pielęgnowany w wielu krajach na całym świecie w rodzinach chrześcijańskich.
lampion adwentowy – jest to rodzaj lampki, wykonanej w kształcie czworoboku zamkniętego, którego ścianki przypominają gotyckie witraże z symbolami chrześcijańskimi lub scenami biblijnymi. Wewnątrz lampionu umieszcza się świece lub małą żarówkę na baterię. Lampionami oświetla się pierwszą część mszy świętej roratnej, podczas której w kościele pogaszone są światła i panuje symboliczna ciemność. Lampion jest symbolem przypowieści Jezusa o roztropnych pannach, które z płonącymi lampami oczekiwały na przyjście Oblubieńca. (Mt 25, 1-13).
Zwyczajami popularnymi przede wszystkim wśród katolików są ponadto:
wędrująca figura Matki Bożej – zwyczaj ten praktykowany jest w wielu polskich parafiach. Polega na przyjmowaniu figury Matki Bożej z kościoła po roratach przez to dziecko, którego serduszko, z zapisanymi dobrymi uczynkami wykonanymi dnia poprzedniego, zostało wylosowane przez księdza odprawiającego roraty. Najczęściej figurkę Matki Bożej przyjmuje się na jeden dzień. W tym dniu cała rodzina stara się celebrować tzw. „rodzinną liturgię”, śpiewając pieśni adwentowe i maryjne, czytając i przepisującPismo Święte oraz odmawiającRóżaniec i inne modlitwy. Rodzina jakby zaprasza Maryję do swego domu[10].
świeca roratna (roratka) – jest symbolem Najświętszej Marii Panny, która niesie ludziom Chrystusa – Światłość prawdziwą. W kościołach umieszcza się ją naprezbiterium obok ołtarza lub przy ołtarzu Matki Bożej. Biała lub niebieska kokarda, którą jest przepasana roratka, mówi o niepokalanym poczęciu Najświętszej Marii Panny.
Adwent ukazuje postacieStarego iNowego Testamentu, które nazywane są figurami mesjańskimi z racji zapowiedzi swoim życiem, życia i dzieła Jezusa z Nazaretu. Wśród nich Maryję, Izajasza iJana Chrzciciela. Adwent jest okresem oczekiwania w ciszy i przygotowania, dlatego Kościół katolicki zachęca do udziału wrekolekcjach oraz przystąpienia do sakramentu pokuty i pojednania. Okres ten nie jest czasem pokuty w takim wymiarze jakwielki post, ale posiada swoisty charakter refleksyjny.
Trzecia niedziela adwentu jest obchodzona radośniej. Jest ona nazywana niedzieląGaudete. W tym dniu szaty liturgiczne mogą mieć różowy kolor. Teksty liturgiczne tego okresu w ciągu roku liturgicznego są nacechowane radością wynikającą z zapowiedzi przyjścia Zbawiciela i Odkupiciela, w sensie tekstów prorockich – jako jego narodzenie, natomiast w świetle Nowego Testamentu – jako powtórne przyjście z mocą w chwale.
Wrycie ambrozjańskim adwent trwa sześć tygodni i kończy się nowenną bożonarodzeniową. Zamiast szat fioletowych używa się szat w specjalnym kolorzemorello (bardzo ciemny fiolet), a w ostatnią niedzielę adwentu obchodzone jest święto Macierzyństwa Najświętszej Maryi Panny i używa się koloru białego.
Podobnie jak w Kościele katolickim adwent rozpoczyna rok kościelny wKościele Ewangelicko-Augsburskim oraz trwa w tym samym czasie. Na ołtarzu umieszcza sięwieniec adwentowy z czterema świecami i w każdą niedzielę adwentu zapala się kolejne świece. W czasie adwentu, w wybrany dzień tygodnia odbywają się cotygodniowe nabożeństwa adwentowe.
W liturgiiKościoła Ewangelicko-Augsburskiego myśl adwentowa obecna jest podczas nabożeństwa z Sakramentem Komunii Świętej. Przed modlitwą „Ojcze Nasz” ksiądz zmawia modlitwę (tzw. kolektę), którą kończy słowami: „Na Jego [Chrystusa] powtórne przyjście czekamy i wraz z całym Kościołem wołamy: Przyjdź rychło, Panie.” Zbór odpowiada: „Przyjdź, Panie Jezu”.
Również w modlitwie po Słowach Ustanowienia podkreślany jest adwent: „Wspominając zbawczą śmierć i mękę naszego Pana Jezusa Chrystusa, Jego Zmartwychwstanie i Wniebowstąpienie oczekujemy na Jego przyjście w chwale.” Teksty tych modlitw podkreślają, że Kościół, szczególnie zaś podczas Dziękczynienia (Eucharystii), z utęsknieniem wypatruje swojego Pana, aż przyjdzie w chwale.
↑JózefJ.WysockiJózefJ.,Rytuał rodzinny (Aby rodzina była bardziej Kościołem), wyd. IV, Olsztyn: Warmińskie Wydawnictwo Diecezjalne, 1984, s. 27.
↑abPolycarpusP.RadóPolycarpusP.,Enchiridion liturgicum: complectens theologiae sacramentalis et dogmata et leges iuxta novum Codicem rubricarum, Romae–Friburgi Brisgoviae–Barcinone: Herder, 1961. Brak numerów stron w książce
↑JeanJ.ClaireJeanJ.,AlbertoA.TurcoAlbertoA.,Antiphonale missarum simplex: iuxta ritum sanctae Ecclesiae mediolanensis, Lucca: Libreria musicale italiana, 2001,ISBN 978-88-7096-276-5 [dostęp 2024-12-03]. Brak numerów stron w książce
↑Missale Romanum, ex decreto Sacrosancti OEcumenici Concilii Vaticani II instauratum, auctoritate Pauli Pp. VI promulgatum: Lectionarium. I: De tempore: ab Adventu ad Pentecosten. Editio typica, Typis Polyglottis Vaticanis, 1970, s. 891.
