| Kardynał prezbiter | |||
 | |||
| |||
| Kraj działania | |||
|---|---|---|---|
| Data i miejsce urodzenia | |||
| Data i miejsce śmierci | |||
| Miejsce pochówku | |||
| Biskup diecezjalny wrocławski | |||
| Okres sprawowania | 1914–1945 (od 1930 arcybiskup metropolita) | ||
| Przewodniczący Fuldajskiej Konferencji Episkopatu | |||
| Okres sprawowania | 1920–1945 | ||
| Wyznanie | |||
| Kościół | |||
| Prezbiterat | 31 lipca 1881 | ||
| Nominacja biskupia | 26 kwietnia 1906 | ||
| Sakra biskupia | 15 sierpnia 1906 | ||
| Kreacja kardynalska | 4 grudnia 1916 | ||
| Kościół tytularny | |||
| |||
| |||
| Data konsekracji | 15 sierpnia 1906 | ||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Konsekrator | |||||||||||||||||
| Współkonsekratorzy | |||||||||||||||||
| |||||||||||||||||
| |||||||||||||||||
Adolf Bertram (ur.14 marca1859 wHildesheim, zm.6 lipca1945 nazamku Jánský Vrch wJavorníku) –niemieckiduchownyrzymskokatolicki,biskup diecezjalny Hildesheim w latach 1906–1914,biskup diecezjalny wrocławski w latach 1914–1945,kardynał prezbiter od 1919 (in pectore od 1916), przewodniczącyFuldajskiej Konferencji Episkopatu w latach 1920–1945.
Studiował w seminarium w Hildesheimie, na niemieckich uniwersytetach wWürzburgu iMonachium oraz naPapieskim Uniwersytecie Gregoriańskim wRzymie;święcenia kapłańskie przyjął 31 lipca 1881 w Hildesheimie. Pracował m.in. jako kapelan kolegium niemieckiego S. Maria dell’Anima w Rzymie. W 1884 powrócił do Hildesheim, gdzie zajmował się duszpasterstwem; w 1905 został wikariuszem generalnym, rok później wikariuszem kapitulnym. Kapituła wybrała go na biskupa Hildesheim 26 kwietnia 1906; uzyskał zatwierdzeniepapieża Piusa X 12 czerwca i przyjął sakrę biskupią 15 sierpnia 1906 we Wrocławiu z rąk kardynałaGeorga Koppa (biskupa Wrocławia).
Po śmierci kardynała Koppa został przeniesiony 8 września 1914 na stolicę biskupią wrocławską; rządy w nowej diecezji objął 28 października 1914. W 1916 został mianowany członkiem pruskiej Izby Panów.Benedykt XV mianował go 4 grudnia 1916 kardynałem, zachowując jednak jego nazwiskoin pectore; nominacja została ogłoszona 5 grudnia 1919, z nadaniem tytułu prezbiterskiegoSant’Agnese fuori le mura. 13 sierpnia 1930 rządzona przez Bertrama diecezja została podniesiona do rangi arcybiskupstwa, a on sam do godności pierwszego arcybiskupa metropolity wrocławskiego.
Po śmierci kardynałaFelixa von Hartmanna Bertram, będąc najstarszym biskupem w episkopacie, został przewodniczącym niemieckiej konferencji biskupów mającej swoją siedzibę wFuldzie i funkcję tę sprawował przez 25 lat – do swojej śmierci w 1945[1].
Miał opinię zwierzchnika diecezji zatroskanego o rozwój życia religijnego, wspierał działalność diecezjalnychCaritasu iAkcji Katolickiej, sprzyjał rozwojowi kultury. Po dojściu do władzyHitlera wielokrotnie protestował przeciwko naruszaniu praw Kościoła. Interweniował w sprawie rekwizycji dóbr kościelnych i zamykaniu organizacji religijnych. Dwukrotnie brał udział wkonklawe (1922, 1939). W 1922 z części diecezji wrocławskiej utworzono Administrację Apostolską naGórnym Śląsku; od 1925 –diecezja katowicka.
Swoją troską duszpasterską otaczał mniejszości narodowe zabiegając, by w kościołach używano w śpiewach i kazaniach języka narodowego[2]. Z drugiej strony, w 1934 zakazał studentom teologii – Polakom będącym obywatelami niemieckimi przynależności do legalnych polskich organizacji w Niemczech[3]. Po wybuchu II wojny światowej wielokrotnie interweniował w sprawie praw polskichrobotników przymusowych, protestował przeciwko próbom wprowadzenia przez władze Rzeszy rozdziału narodowościowego w kościołach oraz przeciwko zakazom sprawowania duszpasterstwa w języku narodowym. Między innymi przypominał swoim księżom, że żaden kapłan nie może odmówić spowiedzi penitentowi wyznającemu swe grzechy w języku polskim[4].
Jak wynika z listu pasterskiego wydanego w 1914 z okazji objęcia diecezji wrocławskiej, kardynał Bertram uważał, że władza świecka, podobnie jak biskupia, pochodzi od Boga. Obie władze, każda w swojej dziedzinie, powinny bezwzględnie ze sobą współpracować. Wyrazem tego może byćlist pasterski skierowany w czerwcu 1922 roku do diecezjan mieszkających na terenie Górnego Śląska, które zostały przejęte przez władze polskie, w którym kardynał napominał swoich diecezjan, by podporządkowali się nowym władzom.
W okresie nazistowskim kardynał corocznie składał życzenia urodzinoweAdolfowi Hitlerowi[5]. Początkowo wysyłał je w imieniu episkopatu niemieckiego, którego był przewodniczącym. W 1940 napisał w nich oniezrównanych sukcesach ostatnich lat, co wywołało protest biskupaKonrada von Preysinga. Od tej pory wysyłał życzenia wyłącznie we własnym imieniu[6]. W maju 1945 wezwał proboszczów swojej diecezji do odprawienia mszy żałobnych za wodzaAdolfa Hitlera[7].
Jego działania wobec władz Rzeszy, nazwane ze względu na dużą liczbę wysyłanych przez niego petycji „polityką podań” (Eingabenpolitik), były w dużej mierze spowodowane jego wcześniejszymi doświadczeniami z okresukulturkampfu, kiedy to taka metoda działania połączona z aktywnością pastoralną przyniosła spodziewane efekty[8].
Zmarł w letniej rezydencji biskupiej wzamku Jánský Vrch wJavorníku; został pochowany na cmentarzu w Javorníku w grobie biskupaJosepha zu Hohenlohe. W dniu 9 października 1991 r. doczesne szczątki zostały przewiezione do stolicy Dolnego Śląska i po uroczystym nabożeństwie żałobnym spoczęły w podziemiach katedry wrocławskiej[9]. Dopiero w 1972 jego pełnoprawnym następcą (metropolitą wrocławskim) zostałBolesław Kominek (wcześniej zarządzał on archidiecezją jako delegat prymasa Polski iadministrator apostolski).
