Addycja,przyłączenie –reakcja chemiczna polegająca na przyłączeniu jednej cząsteczki do drugiej, w wyniku czego powstaje tylko jeden produkt, bez żadnych produktów ubocznych[1]. W chemii organicznej addycja przebiega zwykle z rozerwaniemwiązania wielokrotnego węgiel-węgiel lub węgiel-heteroatom. Istnieją jednak proste reakcje addycji, które zachodzą bez zrywania wiązań wielokrotnych, na przykład rekombinacjarodników.
Reakcja addycji elektrofilowej dowęglowodorów może przebiegać według dwóch mechanizmów:
pierwszego, jednocząsteczkowego (Ae1), składającego się z trzech etapów:
Cząsteczkafluorowca lub fluorowcowodorurozpada się heterolitycznie, tworząc anion fluorowcowy X−, będący czynnikiem nukleofilowym, oraz kation fluorowcowy X+, będący czynnikiem elektrofilowym.
Do cząsteczki węglowodoru przyłącza się czynnik elektrofilowy. Czynnik ten rozrywa wiązanie podwójne tak, że oba elektrony tworzącewiązanie π przechodzą na jeden atom węgla i tworzą nowe wiązanie. Do tego samego węgla przyłącza się czynnik elektrofilowy. W wyniku przeskoku elektronów między atomami węgla powstajekarbokation z ładunkiem dodatnim zlokalizowanym na drugim węglu. Etap ten limitujeszybkość reakcji.
Do węgla posiadającego ładunek dodatni przyłącza się czynnik nukleofilowy. Powstaje nowacząsteczka o ładunku obojętnym. Etap ten zachodzi szybko.
drugiego, dwucząsteczkowego (Ae2), składającego się z dwóch etapów:
Cząsteczka węglowodoru tworzy z cząsteczką fluorowca nietrwałykompleks aktywny z pięciowiązalnym atomem węgla. W wyniku jednoczesnego zrywania i tworzenia się wiązań powstaje karbokation z ładunkiem dodatnim zdelokalizowanym w przejściowym układzie cyklicznym, złożonym z dwóch węgli i fluorowca, po czym odrywa się anion fluorowca.
Powstałe produkty przejściowe (karbokation i anion fluorowca) reagują z sobą, tworzącaddukt.
Jeśli reagenty nie są symetryczne, reakcja addycji może zachodzić zgodnie (częściej) lub niezgodnie (rzadziej) zregułą Markownikowa. Zachodzenie reakcji addycji zgodnie z regułą Markownikowa wskazuje, że ma ona charakterelektrofilowy.
Addycja nukleofilowa jest typowa dlagrupy karbonylowej, gdzie wiązaniem podwójnym powiązany jest atom węgla z atomem tlenu. Dzięki różnicyelektroujemności między tymi atomami wiązanie jest spolaryzowane w kierunku tlenu. Na tlenie powstaje cząstkowy ładunek ujemny, a na węglu cząstkowy ładunek dodatni. Atom węgla jest w takim układzie podatny na atak nukleofilowy. Addycji tego rodzaju ulegają cząsteczki z wolną parą elektronową lub aniony mające właściwości nukleofilowe.
We wszystkich reakcjach tego typu pierwszy etap polega na przyłączeniu się nukleofila do dodatnio naładowanego węgla. Drugi etap to:
eliminacja pochodnej wodorotlenku magnezu Mg(OH)X w addycjizwiązków Grignarda (magnezoorganicznych).
Addycja nukleofilowa rzadko jest reakcją samodzielną. Stanowi ona zwykle jeden z etapów reakcji, która jako całość nie jest addycją, leczsubstytucją lubeliminacją.