3 szwadron pionierów –pododdziałkawaleriiWojska Polskiego.
W listopadzie 1924 został sformowany szwadron pionierów przy 3 Dywizji Kawalerii[1][2]. 21 listopada 1924 minister spraw wojskowych przydzielił rotmistrzaMichała Zakrzewskiego z 16 pułku ułanów na stanowisko dowódcy szwadronu[1]. Szwadron wchodził w skład3 Dywizji Kawalerii w Poznaniu. 6 listopada 1924 generał dywizjiStefan Majewski, w zastępstwie ministra spraw wojskowych, rozkazem O.I.Szt.Gen. 11750 Org. ustalił następujące odznaki dla organizującego się szwadronu pionierów przy3 DK:
- otok na czapkachrogatywkach czarny,
- proporczyki na kołnierzu kurtki i płaszcza pąsowo-czarne (barwa pąsowa u góry, barwa czarna zaś u dołu),
- nanaramiennikach kurtki i płaszcza numer (cyfry arabskie) i litery „3D”[a].
Szwadron stacjonował wPoznaniu[4].
Od sierpnia 1926 formacją ewidencyjną szwadronu był15 pułk ułanów w Poznaniu. W związku z powyższym do tego oddziału przeniesieni zostali rotmistrz Michał Zakrzewski oraz porucznicy:Antoni Buczyński, Kazimierz Stefanowski i Witold Skarżyński, z pozostawieniem na zajmowanych stanowiskach w szwadronie pionierów[5].
1 października 1926 szwadron został oddany pod inspekcję gen. dyw.Edwardowi Śmigły-Rydzowi[4].
4 sierpnia 1927 minister spraw wojskowych ustalił barwy szkarłatno-czarne dlaproporczyka szwadronów pionierów[6].
24 lutego 1928 minister spraw wojskowych ustalił otok szkarłatny na czapkach oficerów i szeregowych szwadronów pionierów[7].
W 1929, po rozwiązaniu dywizji, został podporządkowany dowódcyBrygady Kawalerii „Poznań” i przemianowany na szwadron pionierów BK „Poznań”[8].
W 1930 pododdział został przemianowany na 3 szwadron pionierów[9].
13 sierpnia 1931 minister spraw wojskowych marszałek PolskiJózef Piłsudski rozkazem G.M. 7759 I. zatwierdził wzór i regulaminodznaki pamiątkowej szwadronów pionierów[10].
Bezpośredni nadzór nad szkoleniem i wychowaniem żołnierzy w szwadronie, jak również nadzór nad właściwym wykorzystaniem i konserwacją sprzętu saperskiego sprawował jeden z trzech dowódców grup saperów. Był on również kierownikiem corocznych koncentracji jednostek saperskich[11].
Od 1937 szwadron wchodził w składWielkopolskiej Brygady Kawalerii[12]. Do października tego roku szwadron został zreorganizowany[13]. W 1939 najprawdopodobniej stacjonował w Koszarach im. Władysława Łokietka przy ul. Marcelińskiej[14].
Zgodnie z uzupełnionymplanem mobilizacyjnym „W” dowódca 15 pułk ułanów był odpowiedzialny za przygotowanie i przeprowadzenie mobilizacji szwadronu pionierów nr 3 i uzupełnienia marszowego szwadronu pionierów nr 3[15][16]. Obie jednostki były mobilizowane w alarmie, w grupie jednostek oznaczonych kolorem żółtym[17][16]. 23 sierpnia 1939 została zarządzona mobilizacja jednostek „żółtych” na terenieOkręgu Korpusu Nr VII. Początek mobilizacji został wyznaczony na godz. 6.00 następnego dnia[18]. Mobilizacja odbyła się w terminie (szwadronu A+36, uzupełnienia marszowego A+50) i zgodnie z elaboratem mob. Szwadron przyjął organizację wojenną L.3023/mob.org. oraz został ukompletowany zgodnie z zestawieniem specjalności L.4023/mob.AR i wyposażony zgodnie z należnościami materiałowymi L.5023/mob.mat.[19] 27 sierpnia szwadron osiągnął pogotowie marszowe. Uzupełnienie marszowe było jednostką podległą dowódcyOkręgu Korpusu Nr VII, a zaopatrywaną przez dowódcęArmii „Poznań”[20]. Zmobilizowany szwadron pionierów nr 3 i jego uzupełnienie marszowe przynależały pod względem ewidencji doOśrodka Zapasowego Kawalerii „Kraśnik”[21].
W czasiekampanii wrześniowej szwadron pionierów nr 3 walczył w składzie Wielkopolskiej BK[22][23]. Resztki szwadronu, które dotarły do Warszawy zostały włączone do szwadronu pionierów nr 6Zbiorczej Brygady Kawalerii (rotmistrz Bartosiak został zastępcą dowódcy szwadronu, a porucznik Bülow dowódcą plutonu)[24].
- Dowódcy szwadronu
- Obsada personalna w marcu 1939[29]
- dowódca szwadronu – rtm.Wacław Bartosiak
- por. kaw. Kazimierz Jałozo
- por. kaw. Przemysław Czarnocki (do 1 VI 1939[31])
- Obsada personalna we wrześniu 1939[c]
- dowódca szwadronu – rtm.Wacław Bartosiak
- zastępca dowódcy szwadronu – por. kaw.Franciszek Brzozowski †10 IX 1939 Walewice[36]
- dowódca I plutonu – por. kaw. Gebhardt Bülow (7 psk)
- dowódca II plutonu – por. kaw. Józef Dymitr Haraszewski[d]
- dowódca III plutonu – ppor. kaw. rez. Arnold Ronke
- dowódca IV plutonu – ppor. kaw. rez.Karol Twardowski
- szef szwadronu – st. wachm.Franciszek Kaczmarek
- w szwadronie – pchor. rez. Stanisław Ponikiewski[e]
- Kawalerowie Virtuti Militari[39]
- ↑Wzór, wymiary i sposób umieszczania wyżej wymienionych odznak i barw – według przepisów o ubiorze polowych WP[3].
- ↑Wacław Bartosiak ur. 27 lipca 1897 w Warszawie, w rodzinie Szczepana i Klementyny z Kulczyńskich. Oficer 9 szwadronu pionierów w Baranowiczach. Zastępca dowódcy 10 szwadronu pionierów w Bydgoszczy. Rotmistrz ze starszeństwem z 1 stycznia 1935. Dostał się do niemieckiej niewoli. Przebywał kolejno w Braunschweig, Hadmar i Oflagu VI B Dössel.
- ↑Juliusz S. Tym w obsadzie personalnej wymienił ppor. lek. rez. Klemensa Friedel (ur. 7 stycznia 1911) na stanowisku lekarza i por. kaw. Józefa Dymitra Haraszewskiego na stanowisku dowódcy II plutonu[32]. Roman Abraham oraz Piotr Bauer i Bogusław Polak nie wymienili porucznika Haraszewskiego w obsadzie szwadronu natomiast na stanowisku dowódcy IV plutonu wykazali pchor. rez. Stanisława Ponikiewskiego[33][34]. Odwrotnie podał Jan Przemsza-Zieliński[35].
- ↑por. kaw. Józef Dymitr Haraszewski ur. 3 września 1908. 1 czerwca 1939 został przeniesiony do szwadronu[31].
- ↑pchor. rez. Stanisław Ponikiewski ur. 21 marca 1918 wBrylewie, w rodzinie Hipolita i Elizy z Kęszyckich. Był młodszym bratemJózefa (1916–1943). Ukończył Szkołę Podchorążych Rezerwy Kawalerii w Grudziądzu (XII rocznik 1937–1938). Praktykę odbył w 3 szwadronie pionierów[37]. W niemieckiej niewoli, a następnie więzień obozów koncentracyjnych Buchenwald i Mittelbau-Dora. 20 lub 21 marca 1945 został zamordowany w m. Salca (Kreis Nordhausen Am Hartz)[38].
- ↑abcDz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 123 z 21 listopada 1924, s. 688.
- ↑abRocznik Oficerski 1924 ↓, s. 81.
- ↑Dz. Rozk. MS Wojsk. Nr 44 z 6 listopada 1924, poz. 640.
- ↑abKośmider 2009 ↓, s. 245.
- ↑Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 31 z 9 sierpnia 1926, s. 247.
- ↑Dz. Rozk. MS Wojsk. Nr 22 z 4 sierpnia 1927, poz. 268.
- ↑Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 6 z 24 lutego 1928, poz. 66.
- ↑abDz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 31 marca 1930, s. 107.
- ↑Rocznik oficerów kawalerii 1930 ↓, s. 51.
- ↑Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 25 z 13 sierpnia 1931, poz. 315.
- ↑Bałtusis 1940 ↓, s. 68–69.
- ↑Sieradzki i Wielecki 1994 ↓, s. 28, 30.
- ↑Tym 2013 ↓, s. 60.
- ↑Tym 2009 ↓, s. 61.
- ↑Rybka i Stepan 2010 ↓, s. 180, 204.
- ↑abZarzycki 1995 ↓, s. 63.
- ↑Rybka i Stepan 2010 ↓, s. 204.
- ↑Zarzycki 1995 ↓, s. 218.
- ↑Rybka i Stepan 2010 ↓, s. 1094, 1095.
- ↑Zarzycki 1995 ↓, s. 252.
- ↑Rybka i Stepan 2010 ↓, s. 183.
- ↑Abraham 1990 ↓, s. 11.
- ↑Sieradzki i Wielecki 1994 ↓, s. 34.
- ↑Głowacki 1985 ↓, s. 311.
- ↑Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 2 z 20 stycznia 1928, s. 6.
- ↑Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 2 z 20 stycznia 1928, s. 4.
- ↑Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 18 czerwca 1930, s. 209.
- ↑Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 665.
- ↑abRybka i Stepan 2006 ↓, s. 719.
- ↑Tym 2004 ↓, s. 67.
- ↑abTym 2004 ↓, s. 58.
- ↑Tym 2004 ↓, s. 75.
- ↑Abraham 1990 ↓, s. 282.
- ↑Bauer i Polak 1983 ↓, s. 491.
- ↑Przemsza-Zieliński 1995 ↓, s. 379.
- ↑Abraham 1990 ↓, s. 296.
- ↑Radomyski 1992 ↓, s. 82, 108.
- ↑Stanisław Ponikiewski. Historia Gminy Krzemieniewo. [dostęp 2022-05-08].
- ↑Abraham 1990 ↓, s. 305.
- Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2022-01-19].
- Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923.
- Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924.
- Rocznik Oficerski 1928. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1928.
- Rocznik oficerów kawalerii. Warszawa: Nakładem „Przeglądu Kawaleryjskiego”, 1930.
- Rocznik Oficerski 1932. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1932.
- Roman Abraham: Wspomnienia wojenne znad Warty i Bzury. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1990.ISBN 83-11-07712-6.
- Edward Bałtusis: Kwestionariusz. [w:]B.I.12c [on-line]. Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie, 1940-01-21. [dostęp 2022-05-11].
- Piotr Bauer, Bogusław Polak: Armia „Poznań” w wojnie obronnej 1939. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1983.ISBN 83-210-0385-0.
- Ludwik Głowacki: Obrona Warszawy i Modlina na tle kampanii wrześniowej 1939. Wyd. 5. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1985.ISBN 83-11-07109-8.
- Tomasz Kośmider: Toruński Inspektorat Armii w systemie obronnym państwa polskiego w latach 1921–1939. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2009.ISBN 978-83-7543-082-0.
- Jan Przemsza-Zieliński: Wrześniowa Księga Chwały Kawalerii Polskiej. Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 1995.ISBN 83-11-08380-0.
- Stanisław Radomyski: Zarys historii Szkoły Podchorążych Rezerwy Kawalerii w Grudziądzu 1926–1939. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Ajaks”, 1992.ISBN 83-85621-06-7.
- Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. Kraków: Fundacja CDCN, 2006.ISBN 978-83-7188-899-1.
- Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Najlepsza broń. Plan mobilizacyjny „W” i jego ewolucja. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Adiutor”, 2010.ISBN 978-83-86100-83-5.
- Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Awanse oficerskie w Wojsku Polskim 1935–1939. Wyd. 2 poszerzone. Warszawa: Wydawnictwo Tetragon, 2021.ISBN 978-83-66687-09-7.
- Rudolf Sieradzki, Henryk Wielecki: Wojsko Polskie 1921–1939. Organizacja i odznaki artylerii. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Ajaks”, 1994.ISBN 83-85621-44-X.
- Juliusz S. Tym. Przygotowania wojenne i mobilizacja 15 Pułku Ułanów Poznańskich w 1939 roku. „Przegląd Historyczno-Wojskowy”. 3 (203), 2004. Warszawa: Wojskowe Biuro Badań Historycznych. ISSN 1640-6281.
- Juliusz S. Tym. Przygotowania wojenne i mobilizacja Wielkopolskiej Brygady Kawalerii. „Przegląd Historyczno-Wojskowy”. 3 (228), 2009. Warszawa: Wojskowe Biuro Badań Historycznych. ISSN 1640-6281.
- Juliusz S. Tym: Struktura organizacyjna wielkich jednostek kawalerii w latach 1919–1939. W: Struktura organizacyjna kawalerii cz. 1. (Wielkie Jednostki). Krzysztof Mijakowski (red.). Warszawa: Edipresse Polska S.A., 2013, seria: Wielka Księga Kawalerii Polskiej 1918–1939.ISBN 978-83-7769-893-8.
- Piotr Zarzycki: Plan mobilizacyjny „W”. Wykaz oddziałów mobilizowanych na wypadek wojny. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Ajaks”, 1995.ISBN 83-85621-87-3.
| Korpus, dywizje, GO Jazdy | |
|---|
| Brygady jazdy (wojenne) | |
|---|
| Brygady jazdy | |
|---|
| Dywizje kawalerii | |
|---|
| Samodzielne brygady kawalerii | |
|---|
| Brygady kawalerii | |
|---|
| Brygady kawalerii (1929–1937) | |
|---|
| Grupy Operacyjne Kawalerii 1939 | |
|---|
| Brygady kawalerii 1939 | |
|---|
Jednostki improwizowane
w 1939 | |
|---|
| Pułki ułanów (szwoleżerów) | |
|---|
| Pułki strzelców konnych (dragonów) | |
|---|
| Dywizjony artylerii konnej | |
|---|
| szwadrony pionierów | |
|---|
| szwadrony łączności | |
|---|
| Inne | |
|---|
| Kawaleria zmotoryzowana | |
|---|
| Ośrodki zapasowe kawalerii | |
|---|
Improwizowane (rezerwowe)
oddziały kawalerii (1939) | |
|---|
Osobny artykuł:Barwy jednostek kawalerii Wojska Polskiego.
