Ten artykuł dotyczy 12 pułku piechoty Wojska PolskiegoII Rzeczypospolitej. Zobacz też:inne pułki piechoty noszące numer „12”.

12 pułk piechoty

pułk piechoty wadowickiej

Historia
Państwo	Polska
Sformowanie	1919
Rozformowanie	1939
Tradycje
Święto	1 sierpnia
Nadanie sztandaru	1 sierpnia 1924
Rodowód	Pułk Piechoty Ziemi Wadowickiej
Dowódcy
Pierwszy	płkJan Mischke
Działania zbrojne
wojna polsko-ukraińska wojna polsko-bolszewicka bitwa pod Szaciłkami(9–22 IV 1920) bitwa pod Bojarami(23 V 1920) bitwa pod Zarudziem(13 VI 1920) bitwa pod Suszkami(19 VI 1920) bitwa pod Leszniowem(1 VIII 1920) kampania wrześniowa bitwa pod Tomaszowem(17–20 IX 1939)
Organizacja
Dyslokacja	Wadowice
Rodzaj sił zbrojnych	wojsko
Rodzaj wojsk	piechota
Podległość	XI Brygada Piechoty 6 Dywizja Piechoty
Multimedia w Wikimedia Commons

12 pułk piechoty (12 pp) –oddziałpiechotyWojska Polskiego II RP.

W listopadzie 1918 roku organizowano oddziały, z których później powstał 12 pułk piechoty. Były to^[1]:

• batalion porucznika Antoniego Góry, złożony z Polaków – żołnierzy batalionu zapasowegoc. i k. 56 pułku piechoty w Kielcach,
• batalion majora Adama Śmiałowskiego i kapitanaFranciszka Altera zorganizowany w Wadowicach z ochotników i żołnierzy c. i k. 56 pułku piechoty, którzy wrócili z frontu włoskiego,
• ochotniczego batalionu porucznikaJuliusza Drapelli w Żywcu,
• batalionu porucznika Bolesława Kańskiego w Białej, złożonego z żołnierzyc. i k. 55 pułku piechoty.

W połowie grudnia 1918 roku batalion porucznika Góry został przeniesiony z Kielc do Wadowic i połączony z batalionem majora Śmiałowskiego w Pułk Piechoty Ziemi Wadowickiej^[1][2]. Oddziały 12 pp m.in. wzięły udział w walkach z Ukraińcami i w styczniu 1919 r. w odpieraniu agresji czechosłowackiej. W grudniu 1919 batalion zapasowy pułku stacjonował w Wadowicach^[3].

19 czerwca 12 pułk piechoty kpt. Władysława Mielnika, wzmocniony 3 baterią6 pułku artylerii polowej, obsadził II batalionemSuszki, III batalionemBiełkę oraz odcinek międzyRasnem^[5] i Suszkami, a I batalionem Rasno iNiedzieliszcze^[6]. Obronę oparto częściowo na bagnistych brzegach rzekUsza i Chaława. Dowództwo pułku stacjonowało w Bielcach^[7][8].

II batalion por. Władysława Kulmyugrupował się w sposób następujący: 5. i 7 kompanie obsadziły zachodni i południowo-wschodni wylot wioski, a 6. i 8 kompanie stanęły w centrum wsi jakoodwód dowódcy batalionu.Około 9.30 wykryto ruch sowieckiej kolumny kawalerii z Suchej Woli na Baranówkę. Jednocześnie pod Suszki, Rasne i Niedzieliszcze zaczęły podchodzić patrole konne. Po przegrupowaniu, dwa szwadrony kawalerii Budionnego uderzyły na Suszki. Pierwszy atak został przez II batalion odparty. Kolejny rozpoczął się w południe. Tym razem wioskę zaatakowała od strony Rudni Baranowskiej spieszona kawaleria. Droga do Biełki znalazła się pod silnym ogniem sowieckiejbroni maszynowej, a Suszki ostrzeliwały dwie baterieartylerii konnej. Kierujący bitwą zpunktu obserwacyjnego na wieży cerkiewnej dowódca II batalionu wprowadził na pierwszą linię cześć swojego odwodu. Po dwóch godzinach walki zaczęło brakowaćamunicji, a sowiecka artyleria zburzyła szkołę i zmusiła do milczenia ulokowane tamciężkie karabiny maszynowe^[7].

Około 15.00 Kozacy wdarli się do wsi od południa i zachodu.Kontratak 5. i odwodowej 8 kompanii odrzucił nieprzyjaciela. Dowieziono też z Białki brakującą amunicję. Sowieci jednak nadal wyprowadzali silneataki i około 17.00 opanowali ruiny szkoły. Tym razem skutecznie kontratakowała 7 kompania. Celem wsparcia II batalionu, dowódca pułku skierował w rejon Suszek swoją odwodową 10 kompanię. Ta, wewspółdziałaniu z walczącą w miejscowości 8 kompanią, uderzyła na rozlokowane pod wioską oddziały sowieckiej kawalerii. Obie kompanie odrzuciły nieprzyjaciela na odległość dwóch kilometrów od Suszek i tym samym uwolniły od sowieckiego ognia drogę dowozu i ewakuacji do Biełki^[7][8]. Wykorzystując sukces sąsiednich pododdziałów, do kontrataku przeszła też 6 kompania i zepchnęła Kozaków naRyszawkę. Wieczorem oddziały 4 Dywizji Kawalerii zmieniły taktykę i próbowały rozbić polską obronę serią szarż. Wszystkie ataki kawalerii załamały się w silnym ogniu polskiej obrony. Około 22.00czerwonoarmiści przerwali walkę iwycofali się na pozycje wyjściowe^[7].

W czasie kiedy II batalion walczył o Suszki, I batalion por. Daniłowicza z powodzeniem bronił Rasna i Niedzieliszcza. Do wieczora brygada kawalerii 4 DK nie zdołała opanować bronionych miejscowości^[9].

 Osobny artykuł:bitwa pod Suszkami.

31 lipca 12 pułk piechoty mjr.Franciszka Altera otrzymał następujące zadanie^[10]:
12 pułk piechoty, przy współdziałaniu III/6 pap, z dotychczasowej pozycji osiągnie marszem ofensywnym, rozpoczętym przezKolonię Suczków o godzinie 5.00, wzgórza na południe od liniiGrzymałówka, przy czym jego II batalion ma postępować na równej linii z pułkiem z rejonuMerwa zachodnim brzegiemStyru i połączyć się z prawym skrzydłem swego pułku, który na osiągniętej linii oczekuje przeprawy kawalerii, mającej uderzyć w kierunku południowo-wschodnim.
O świcie 1 sierpnia 12 pułk piechoty wyruszył do działań z przedmościa „Beresteczko”.Maszerował dwoma kolumnami: I i III batalion szedł przezPiaski iSuczków^[11] na Leszniów, a II batalion naSzczurowice. Około 7.00 I batalion napotkał pod Suczkowem nieprzyjaciela i po krótkiej walce zdobył tę miejscowość.Atakując dalej,przełamał sowiecką obronę i zajął dominujące wzgórze obok drogi Szczurowice – Leszniów. Tu z przyczyn taktycznych zatrzymano natarcie i porządkowano szyki. Ponieważ dwie baterie artylerii6 pułku artylerii polowej nadal nie nadchodziły, około 11.00 kpt. Franciszek Alter zdecydował się kontynuowaćnatarcie bezwsparcia artylerii^[12].

W tym czasie w rejonie Leszniowa znajdowały się oddziały sowieckiej6 Dywizji Kawalerii komdywaSiemiona Timoszenki. Jedna brygada 6 DK wspierała walczącą na prawym brzegu Styru sąsiednią14 Dywizję Kawalerii, a główne siły 6 DK miały sforsować Styr na południe od Beresteczka i ruszyć lewym brzegiem rzeki na miasto. 1 sierpnia 6 Dywizja Kawalerii, atakowana przez polską1 Dywizję Jazdy od czoła i równocześnie pod Szczurowicami i Mytnicą przez polską piechotę obchodzącą jej prawe skrzydło, rozpoczęła odwrót. Do Leszniowa zbliżała się brygada wspierająca wcześniej 14 DK. To właśnie na nią w południe natknął się polski 12 pułk piechoty. Walka trwała około czterech godzin. Sowiecka kawaleria parokrotnie szarżowała, ale około 15.30 została zmuszona do opuszczenia Leszniowa i wycofania się za rzekę Słonówkę^[12][13].

 Osobny artykuł:bitwa pod Leszniowem.

 Osobny artykuł:Kawalerowie Virtuti Militari 1914–1921.

Ponadto 74 oficerów i 263 szeregowych zostało odznaczonychKrzyżem Walecznych^[17]. Wśród odznaczonych był kpr. Stanisław Irlik^[18][19][20].

W okresie międzywojennym 12 pułk piechoty stacjonował na terenieOkręgu Korpusu Nr V^[21] wgarnizonieWadowice^[22] z wyjątkiem III batalionu, który był detaszowany wKrakowie^[23]. Wchodził w skład6 Dywizji Piechoty^[21].

Pułk obchodził swoje święto 1 sierpnia, w rocznicę boju stoczonego w 1920 roku podLeszniowem z oddziałami Armii Czerwonej^[24]. 19 maja 1927 roku Minister Spraw Wojskowych ustalił i zatwierdził dzień 1 sierpnia jako datę święta pułkowego^[25].Na podstawie rozkazu wykonawczego Ministerstwa Spraw Wojskowych do Departamentu Piechoty o wprowadzeniu organizacji piechoty na stopie pokojowej PS 10-50 z 1930 roku, w Wojsku Polskim wprowadzono trzy typy pułków piechoty. 12 pułk piechoty zaliczony został do typu I pułków piechoty (tzw. „normalnych”). W każdym roku otrzymywał około 610 rekrutów. Stan osobowy pułku wynosił 56 oficerów oraz 1500 podoficerów i szeregowców. W okresie zimowym posiadał batalion starszego rocznika, batalion szkolny i skadrowany, w okresie letnim zaś batalion starszego rocznika i dwa bataliony poborowych^[26]. W tym czasie wprowadzono też dodatkowo kompanię karabinów maszynowych. Stan pułku powiększył się o 4 oficerów, 13 podoficerów, 1200 szeregowców i 12 karabinów maszynowych^[27].

W czasiekampanii wrześniowej 1939 roku pułk walczył w składzie macierzystej6 Dywizji Piechoty (Armia „Kraków”).

23 marca 1939 zarządzono w pułku częściową mobilizację. Wzmocnione zostały stany osobowe, a w lipcu pułk otrzymał karabiny przeciwpancerne wz. 35. Latem prowadzono rozbudowę inżynieryjną planowanych rejonów obrony w rejonie Pszczyny. Do prac wysłano batalion mjr. Stefana Rachwała nadając mu kryptonim „Władysław”. W jego składzie znalazły się między innymi 6 kompania strzelecka oraz 2 kompania ckm. Pułkowy pluton pionierów wszedł w skład drugiego kombinowanego batalionu o kryptonimie „Tytus"^[31].

Chorągiew/sztandar

 Osobny artykuł:Polskie sztandary wojskowe.

23 maja 1924 roku Prezydent RPStanisław Wojciechowski zatwierdził przepisową chorągiew 12 Pułku Piechoty^[34].
1 sierpnia 1924 roku w Wadowicach generał broniStanisław Szeptycki, w imieniu Prezydenta RP, wręczył dowódcy pułku chorągiew ufundowaną przez społeczeństwo Wadowic, Andrychowa i Kalwarii^[35][23]. Po wojnie sztandaru nie udało się odnaleźć^[36].

Odznaka pamiątkowa

 Osobny artykuł:Odznaka pamiątkowa jednostki wojskowej.

20 czerwca 1931 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek PolskiJózef Piłsudski zatwierdził wzór i regulamin odznaki pamiątkowej 12 Pułku Piechoty^[37]. Odznaka o średnicy 34 mm ma kształt okrągłej, wypukłej tarczy, na której zarysowany jest krzyż, a na nim sylwetka żołnierza piechoty w pełnym ekwipunku, trzymającego w lewej wzniesionej ręce wieniec laurowy. Obok sylwetki żołnierza numer i inicjały pułku „12 PP”. Odznaka oficerska, jednoczęściowa, wykonana w srebrze lub w tombaku srebrzonym i oksydowanym, na rewersie numerowana. Wykonawcą odznaki był Bronisław Grabski z Łodzi^[22].

 Z tym tematem związana jest kategoria:oficerowie 12 Pułku Piechoty (II RP).

Dowódcy pułku^[f]

• płkJan Mischke (1 XI 1918 – 18 VI 1919)^[g][h]
• kpt.Franciszek Alter (p.o. 18 – 31 XII 1918)
• ppłkEugeniusz Stecz (p.o. 1 – 20 I 1919)
• mjr Adam Śmiałowski (p.o. 21 – 31 I 1919)
• ppłk Edward Reyman (p.o. 1 II – 6 III 1919 → dowódca11 pp)
• kpt.Oswald Frank (19 VI – 25 VII 1919)
• ppłk Wandalin Doroszkiewicz (26 VII 1919 – 10 II 1920)
• kpt. Władysław Mielnik (11 II – 27 VI 1920)
• mjrFranciszek Alter (28 VI 1920 – 30 VIII 1921)
• ppłk / płk piech.Oswald Frank (IX 1921 – III 1927)
• ppłk dypl. piech.Józef Ćwiertniak (1927–1929)
• ppłk / płk dypl. piech.Józef Jaklicz (22 III 1929 – 23 III 1932 → wykładowca w WSWoj.)
• ppłk piech.Marian Raczyński (23 III 1932^[40] – 21 VI 1933 → stan spoczynku z dniem 31 X 1933^[41])
• ppłk dypl. piech.Antoni Staich (VI 1933^[42] – XI 1935 → zastępca szefaDepartamentu Piechoty MSWojsk.)
• ppłk / płk piech.Aleksander Stawarz (XI 1935 – VII 1939 → dowódcaPododcinka Nr 2 „Nowy Sącz”)
• ppłk dypl. piech. Marian Strażyc (VII – IX 1939)

Zastępcy dowódcy pułku^[i]

• ppłk piech.Gustaw Kieszkowski (10 VII 1922^[44] – 1924 → Kurs dla oficerów sztabowych piechoty w Grupie^[45])
• ppłk piech.Aleksander Powroźnicki (12 IV 1924^[46] – 5 V 1927 → dyspozycja dowódcy OK V)
• ppłk piech.Artur Sadowiński (5 V 1927^[47] – 1 V 1932 → praktyka poborowa wPKU Kołomyja^[48])
• ppłk piech.Stanisław III Dąbek (15 III 1932 – † 20 III 1933)
• ppłk piech.Jan Świątecki (28 VI 1933 – 7 VI 1934 → dowódca 34 pp)
• ppłk dypl. piech.Władysław II Rusin (7 VI 1934^[49] – 30 IV 1935 → stan spoczynku^[50])
• ppłk piech.Franciszek Studziński (od 4 VII 1935^[51] – ? → komendantRejonu Uzupełnień Sosnowiec)

 Osobne artykuły:zamordowani w Katyniu, w Charkowie, w Kalininie, zamordowani z Ukraińskiej Listy Katyńskiej (ULK) i z Białoruskiej Listy Katyńskiej (BLK).

Biogramy ofiar zbrodni katyńskiej znajdują się między innymi w bazach udostępnionych przezMinisterstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego^[52] orazMuzeum Katyńskie^[53][j][k].

• 
  Tablica z pomnika 12 pp

• Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2018-03-22].
• Dwunasty Pułk Piechoty w dniu wręczenia mu chorągwi przez obywateli Ziemi Wadowickiej i ku uczczeniu pamięci bitwy pod Leszniowem dnia 1 sierpnia 1920 r. jako w dniu swego święta pułkowego poświęca. Wadowice: Nakładem korpusu oficerskiego dwunastego pułku piechoty, 1924.
• Daniel Korbel,12 Pułk Piechoty w walkach o Śląsk Cieszyński, Przegląd Historyczno -Kulturalny Wadoviana nr 21/2018.
• Daniel Korbel,Na pomoc Cieszynowi, Tramwaj Cieszyński,https://tramwajcieszynski.pl/na-pomoc-cieszynowi/
• Karol Firich, Stanisław Krzysik, Tadeusz Kutrzeba, Stanisław Müller, Józef Wiatr: Almanach oficerski na rok 1923/24. T. 2. Warszawa: Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, 1923.
• Zdzisław Jagiełło: Piechota Wojska Polskiego 1918–1939. Warszawa: Bellona, 2007.ISBN 978-83-11-10206-4.
• Franciszek Mucha: Zarys historji wojennej 12-go pułku piechoty. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1928, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920.
• Janusz Odziemkowski: Leksykon wojny polsko-rosyjskiej 1919–1920. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Rytm”, 2004.ISBN 83-7399-096-8.
• Janusz Odziemkowski: Piechota polska w wojnie z Rosją bolszewicką 1919–1920. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Adam”, 2010.ISBN 978-83-7072-650-8.
• Andrzej Polak, 12 Pułk Piechoty Ziemi Wadowickiej 1775-1939, AJAKS, Pruszków 2005.ISBN 83-88773-56-9
• Bronisław Prugar-Ketling (red.): Księga chwały piechoty. Warszawa: Departament Piechoty MSWojsk, Warszawa 1937–1939. Reprint: Wydawnictwo Bellona, 1992.
• Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1990.ISBN 83-211-1104-1.
• Zdzisław Sawicki, Adam Wielechowski: Odznaki Wojska Polskiego 1918–1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918–1939: Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie. Pantera Books, 2007.ISBN 83-204-3299-5.
• Andrzej Gładysz: Wielka Księga Piechoty Polskiej 1918–1939. 6 Dywizja Piechoty. Warszawa: Edipresse Polska SA, 2016.ISBN 978-83-7945-592-8.
• Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. T. 29. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego. Biblioteka Jagiellońska, 2006.ISBN 83-7188-899-6.
• Arkadiusz Tuliński: 6 Armia Wojska Polskiego w wojnie polsko-bolszewickiej w 1920 r. T. 1 i 2. Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej – Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, 2020.ISBN 978-83-8229-062-2.
• Marek Tarczyński (red.): Bitwa lwowska 1920. Dokumenty operacyjne. T. 1. Oficyna Wydawnicza „Rytm”, 2002.ISBN 83-7399-122-0.
• Maciej Wyrwa: Nieodnalezione ofiary Katynia? : lista osób zaginionych na obszarze północno-wschodnich województw II RP od 17 września 1939 do czerwca 1940. Pruszków: Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia, 2015.ISBN 978-83-64486-31-9.
• Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924.

• Pułki piechoty II Rzeczypospolitej typu I
• Polskie pułki piechoty z okresu kampanii wrześniowej
• Polskie jednostki organizacyjne wojska rozwiązane w 1939
• Polskie pułki piechoty z okresu wojny polsko-bolszewickiej
• Wojsko Polskie II Rzeczypospolitej w Wadowicach
• Piechota 6 Dywizji Piechoty (II RP)
• Oddziały polskie walczące w bitwie pod Tomaszowem Lubelskim
• Polskie jednostki organizacyjne wojska utworzone w 1919

• Szablon odn bez numeru strony