La vila de Split s'etabliguèt a l'interior, puèi a l'entorn de l'imensapalais de l'emperaire romanDioclecian, bastit entre294 e305, que s'espandissiá sus una superfícia de39 000m². L'emperaire èra originari de la vila deSalona (situada suls penjals de Split). En1420, Split fuguèt integrada dins laRepublica de Venècia, fins a la seuna disparcion en1797. La vila es a l'ora d'ara inscricha sus la lista delPatrimòni Mondial de l'Umanitat per l'UNESCO
Patrimòni Mondial de l'UNESCOGravadura del front de mar de Split amb los rèstas del Palais de Dioclecian.Robert Adam, 1764.Vista dels barris de Split vèrs 1764, gravada per l'arquitècte escossésRobert Adam.Fotografia de 1910 de Split.
Aquela vila presenta la singularitat d'aver èsser bastida a l'interior, puèi a l'entorn, delpalais deDioclecian.
Aquelemperaire roman — d'originadalmata — se faguèt bastir un imense palais sus la seuna còsta natala, de294 a305. I demorèt pendent la seuna retirada. Aquel palais, en mai dels bastiments residencials, comprenon detèrmes, unabibliotèca, un temple dedicat aJupitèr, casèrna abrigant une gàrdia, e cenchat debarris. L'ensems ocupa una superfícia de215m sus 180, soit39 000m². Le front de mar es encara constituit del barri del palais. Sul ce front de mar, existís encara lapòrta maritima, que dins l'Antiquitat, permetent a las naus d'acostar directement.
A l'Edat Mejana, le palais se transformèt en vila quand los abitants de la ciutat romana mejancièra deSalona (capitala de laprovíncia romana de Dalmàcia) s'i refugièrn (en615). Establiguèron d'stals nauts dins o contra los barris, o los monuments antics. Le mausolèu de Dioclecian es transformat encatedrala dedicada a Sant Domnius o Duje, patron protector de la vila, en650, lo temple de Jupitèr enbatistèri.
Aprèp la casuda de l'Empèire roman d'Occident, Split tombèt jol contraròlte dels Bizantins e l’indépend"ncia que gausissiá delsègle XII alsègle XIV, li permetèt de se desvelopar e de coneisser un remarcable vam economic.En 1420, Split foguèt conquerida per laRepublica de Venécia que capitèt a contrarotlar l’essencial de las relacions comercialas e economicas sus l’Adriatica. La menaça de las invasions turcas obliga a la construccion d’imposants barris alsègle XVII.La preséncia de l’autoritat veniciana foguèt sovent ligada a une periòde de desvelopament economic e urban. Lo centre istoric de Split compòrta fòrça abitacions d'estil venician (palais del rector, ostal de ville, torre veniciana). La dominacion veniciana s'acabèt en 1797.
De1805 a1813 Split èra, coma tota la Dalmàcia, governada perFrança eNapoleon al sen de lasProvíncias ilirianas. La primièra carrièra modèrna de la vila se nomena encaraMarmontova del nom del MarescalMarmont administrator de las províncias iliriana, e lo suc de Marjan a lo nom deTelegrin (a l'epòque que lo telegrafe optic francés èra situat aquí).Aprèp los Franceses en 1810, Split e Dalmàcia integrèron l'Empèri Austriac puèi l'Àustria-Ongria fins alTractat de Saint-Germain-en-Laye del 10 de setembre de 1919. Alara tot en conservant los seus particularismes lengüistics. Atal, a las culturas venicianas e eslavas, s'apond pauc a pauc un substrat germanofòn. Los Dalmatas jonglan entre lo croat, l'italian e l'alemand. SeTrieste venguèt lo principal pòrt de Cisleitania - Àustria - e Rijeka (Fiume) lo principal pòrt deTransleitania - Ongria - lo pòrt de Split demòra un fòrt ancoratge per la marina de guèrra austroongresa.
A la casuda de l'Àustria-Ongria, amb la fondacion delReialme dels Sèrbes, dels Croats e dels Slovèns, Split se trobèt dins la Dalmàcia «iogoslava» (mai vaste), al contrari deZadar (Zara) que domina la Dalmàcia italiana (mai pichona e partejada). La cultura croata revicolèt fàcia a una elèita que contunha de cultivar las influéncias austriacas e venecianas.
.JPG)