Nigèr, oficialament laRepublica de Nigèr (enfrancés:République du Niger), es unestat sobeiran enAfrica Occidentala. Es limitròf deArgeria,Libia,Chad,Nigèria,Benin eMali. Es compausat de diferentas regions (vau fluviala dau flumeNigèr, zòna agricòla saheliana eSahara) que foguèron integradas dins leis empèris africans de la vau de Nigèr ò que tenguèron lo ròtle d'espacis tampons entre poissanças sahelianas. Lo Nigèr actuau es ansin un eiretatge dau decopatge impausat perFrança durant loperiòde coloniau. Es vengut independent en 1960 durant la fragmentacion de l'Empèri Coloniau Francés enAfrica. Dempuei aquela data, es un Estat instable que fa partida dei pus paures de laplaneta.
La capitala esNiamey e lo gentilici es nigerin. En causa de la localizacion geografica, la màger part dau país es somesa a unclima fòrça sec influenciat perSahara. La populacion, quasi 23 milions d'abitants en 2020, es concentrada dins la vau fluviala e lòng de la frontiera ambNigèria onte lei condicions climaticas son pus favorablas. Plusors etnias principalas existisson coma leiHaussàs, leiZarmas, leiToarègs ò leiPeuls. L'islamsunita es la religion dominanta.
Lo territòri de Nigèr es dominat per la preséncia d'elements geografics ben identificats coma lodesèrt deSahara, la region semiarida deSahèl, la vau dau flumeNigèr e lolac Chad. Es tradicionalament devesit en tres zònas geograficas principalas:
lo Nigèr meridionau seguisse lafrontiera ambNigèria deMali aulac Chad. Es la partida «utila» dau país en causa de condicions climaticas pus favorablas. Es fach de dos bacins de drenatge anant dins l'ocean Atlantic ò dins lo lac.
la region d'Aïr, una zòna montanhosa situada au nòrd-oèst dau país. Es format de massís cristallins e volcanics que pòdon frequentament passar1 000 m d'altitud. La cima pus auta de Nigèr, lomont Bagzane (2 022 m) se tròba dins aquela region. Es una zòna fòrça arida situada enSahara.
la regionTenere es una zòna sablosa qu'ocupa la màger part dau nòrd-èst. Es un plan iperarid que fa partida dei regions pus secas dau Sahara actuau.
En causa dauclima sec, l'idrologia es dominada per lo flume Nigèr e per lo lac Chad.
Au nivèugeologic, Nigèr es mai que mai conoissut per sei jaciments d'urani situats enAïr que representavan 5% dei resèrvas mondialas identificadas en2010. Dins la meteissa region, se tròban de jaciments decarbon e d'estanh. Lo rèsta dau territòri niger es mens riche mai li a quauquei minas de fosfats, d'aur e desau en activitat. Un jaciment depetròli es tanben estat descubèrt a l'èst.
Franc de quauquei regions situadas au sud que tènon un clima semiaride amb 400 mm depluejas anualas, tot lo territòri nigerin es somés a un clima desertic caud que seis efiechs pòdon èsser reduchs per l'altitud. L'ariditat aumenta vèrs lo nòrd e pòt agantar de valors extrèmas amb una quasi abséncia de precipitacions. De mai, lo desèrt avança d'aperaquí200 000 ectaras cada an. Leiseuvas cuerbon solament 1% de la superficia nacionala e son menaçadas per unasilvicultura mau mestrejada e per lo besonh de tèrrasagricòlas[4]. Aqueu clima malaisat entraïna regularament de crisis alimentàrias.
La populacion de Nigèr es passada de 3,2 milions d'abitants a l'independéncia en 1960 a 22,8 milions en 2020. En 2021, aviá lotaus de feconditat pus important dau monde amb 6,2 enfants per frema. Ansin, maugrat una leugiera demencion dau nombre d'enfants[5], la populacion conoisse una fòrta aumentacion e deuriá agantar, a condicion de veire lo taus de feconditat passar a 2,5 enfants per frema, 79 milions en 2050 e 209 milions en 2100. Dins aquò, en causa de l'ariditat dau país, una tala populacion aurà de dificultats considerablas per subreviure sus lo territòri nigerin.
La societat nigerina es principalament rurala amb un taus d'urbanizacion (21% en 2011) relativament feble. La vila pus importanta es la capitala,Niamey, amb una populacion de 1,8 milions d'estatjants en 2018. Es una vila caracterizada per un desvolopament anarquic e rapide (750 000 abitants en 2005 e 1,3 milions en 2011), çò que pausa de problemas grèus car leis arribants recents son sovent de païsans paures. Leis autrei vilas importantas se tròban dins la region meridionala poblada e dins lodesèrt onte lei condicions de vida favorizan la concentracion a l'entorn dei fònts.
Au nivèu etnic, cinc populacions principalas se partejan lo territòri. LeiHaussàs son majoritaris (55,4%) e ocupan la màger part de la region frontaliera deNigèria. La vau dau flume es dominat per leiZarmas (21%) e per lei Peuls (12,5%). La region daulac Chad es poblada per leiKanuris (4,7%). Aquelei pòbles practican diferentei formas d'agricultura e la densitat d'abitants pòt passar 100 ab/km² dins aquelei regions. Lei regions deserticas son mai que mai pobladas per lei Toarègs (9,3%) mai la densitat li es fòrça febla (mens de 1 ab/km²). Divèrseis etnias fòrça minoritàrias existisson tanben coma leiTubus (0,4%) que vivon dins lei regions deserticas de l'èst, de comunautats aràbias au nòrd e au sud (0,3%) e de Gurmas (0,4%) installats dins una zòna reducha de la vau fluviala.
Coma dins mai d'una èx-colonia francesa, lofrancés es lalenga oficiala de Nigèr. Es utilizat per leis elèits politics, economics e culturaus e dins l'ensenhament. Dins la vida vidanta, la populacion utiliza generalament d'autrei lengas. Uech son reconoissudas coma «lengas nacionalas». Fan partida deilengas nigèrocongolesas, deilengas nilosaharianas e deilengas afroasiaticas. Leis pus importantas son lohaussà e lozarma qu'èran respectivament la lenga mairala de 47,2% e de 18,2% de la populacion en 2010. Leis autrei lengas son pus minoritàrias: lopeul (8,3%), lokanuri (4,2%), l'arabi (3,4%), lotamajeq (0,7%), losonghai (5,2%), lomossi (0,9%) e lodendi (0,5%).
Nigèr es un paísmusulman que sa populacion es compausada de 95 a 99% de musulmans, principalament desunitas. Pasmens, coma es frequent enSahèl, la màger part dei musulmans seguisson egalament de movementssofis. Leichiitas son minoritaris (5 a 7%) mai son pas inexistents. Lo rèsta de la populacion escrestiana òanimista.
De laPreïstòria a la fin de l'Edat Mejana, la vau deNigèr, compres lo territòri nigerin actuau, foguèron una zòna de poblamentuman relativament importanta gràcias a unclima pron umide per permetre lo desvolopament de l'agricultura e daunorrigatge. Pasmens, a partir dau millenari V av. JC, lodesèrt comencèt d'avançar vèrs losud e lei populacions sedentàrias foguèron pauc a pauc remplaçadas per de norriguiers nomadas. Aquela evolucion èra ja ben avançada durant lo periòderoman amb una division dau territòri entre populacions sedentàrias lòng dau flum e grops nomadas berbèrs enSahèl.
L'avançada deSahara empachèt pas la region de venir una zòna de cambis transsaharians (esclaus,aur, produchs exotics...). Principalament dominat per de tribüs berbèras vengudas dau nòrd, aqueu comèrci caravanier renforcèt l'installacion de nomadas dins lei regions septentrionalas dau Nigèr actuau. A partir dau sègle VII, leis Arabes remplacèron a cha pauc una partida dei Berbèrs e la region comencèt de s'islamizar.
A la fin de l'Edat Mejana, lademografia, la produccionagricòla e lei revenguts liats au comèrci transsaharian èran venguts sufisents per permetre la formacion d'estats vertadiers. En Nigèr, lo pus important foguèt l'Empèri Songai. Vassalizat per l'Empèri de Mali au sègle XIV, gardèt una autonòmia importanta e venguèt la principala poissança de la region dins lo corrent dau sègle XV.
Basada sus lo comèrci tradicionau (aur,sau,esclaus, produchs artesanaus...), sus lo contraròtle de plaças marchandas majoras (Timboctó,Gao...), sus lo raionament intellectuau de sacapitala e de seisuniversitats e sus una armada ben organizada, la poissança songai comencèt son expansion en1464 ambéSonni Ali Ber (1464-1492) que conquistètTimboctó (1468),Djenné (1473 e afebliguèt lei Peuls e lei Mossis qu'avián tengut un ròtle decisiu dins lo declin de l'Empèri de Mali. Pasmens, la dinastia dei Sonni,kharigista, intrèt en conflicte ambé lei mitans intellectuaus de l'Empèri e foguèt rapidament reversada après lamòrt deSonni Ali Ber.
Foguèron remplaçats per leisAskia que sa dinastia foguèt fondada perAskia Muhammad (1493-1528). Restaurèt lei relacions ambé lo poder e leisolemas. Contunièt pereu la politica d'expansion militara de la dinastia precedenta e realizèt lo romavatge aLa Mèca en1496-1497. Son prestigi li permetèt d'atraire de letruts dauCaire ò deFès. Pasmens, en1528, foguèt reversat per sei fius e una guèrra civila opausèt seis eiretiers fins a1537.
Leis Askia agantèron son apogèu dins lo corrent dau sègle XVI e dominèron alora la màger part de la Vau de Nigèr. Pasmens, a la fin d'aqueu sègle, comencèron d'èsser menaçats per leis ambicions deMarròc, interessat per lei jaciments desau daudesèrt. En1584, lei Marroquins impausèron un embarg sus leis exportacions desau songais que destabilizèt l'economia de l'Empèri. Puei, organizèron una expedicion militara que destruguèt l'armada songai a labatalha de Tondibi lo 12 d'abriu de1591. Aquò entraïnèt l'installacion de pachas marroquins aTimboctó — independents a partir de1660 — e la fragmentacon dau rèsta de l'Empèri.
En parallèl, la descubèrta d'America per leisEuropèus e lo desvolopament dau comèrciatlantic entraïnèron lo declin dei rets marchands transsaharians. Leis estaus de la Vau de Nigèr se concentrèron alora sus lo comèrci d'esclaus e multipliquèron leis incursions per capturar de presoniers de vendre. Ansin, au començament dau sègle XVII, la region èra venguda fòrça instabla e ges d'empèri succediguèt a l'Empèri Songai.
Après la disparicion de l'Empèri Songai, lo territòri nigerin venguèt una mena d'espaci tampon entre lei reiaumes situats enMali, lei ciutats-estats haussas dau nòrd deNigèria (unificadas per loCalifat de Sokoto au sègle XIX) e loReiaume de Kanem centrat sus loLac Chad. Durant la segonda mitat dau sègle XIX, afeblits per de conflictes importants, aqueleis estats poguèron pas resistir a l'avançada deFrança que voliá prendre lo contraròtle per establir una liason entreSenegau eCòngo. Ansin, dins lo sud, la màger part dei caps tradicionaus acceptèt de signar de tractats ambéFrança e resistiguèt gaire[6]. En1890, un acòrd francobritanic permetèt de fixar lo limit entre Nigèria e lo Sodan Francés. En revènge, lei regions septentrionalas refusèron de reconóisser la senhoriáfrancesa e lo cap toaregKaocen resistiguèt fins a1916-1917.
Après la pacificacion,França organizèt sei conquistas deSahèl e de la vau de Nigèr dins lo corrent deis annadas 1920. Lo territòri nigerin foguèt integrat au sen de l'Africa Occidentala Francesa (AOF). Sei frontieras foguèron fixadas en1922 e sa capitala foguèt installada aNiamey en1926. Dins aquò, territòri excentrat e alunchat de l'ocean, interessèt pauc leis autoritats colonialas. Ansin, franc de l'introduccion de la cultura d'arachida, son desvolopament demorèt limitat. LeiFrancés dirigiguèron donc la region d'un biais indirècte e mantenguèron en plaça leis institucions tradicionalas. La màger part de la populacion recebèt l'estatut de l'indigenat qu'èra relativament similar auservatgemedievau.
Après laSegonda Guèrra Mondiala, de reformas importantas foguèron menadas a partir de1946 e l'indigenat foguèt abolit. De mai, lei colonias francesas recebèron mai d'autonòmia, çò que permetèt l'emergéncia d'una vida politica nigerina. Foguèt rapidament dominada perHamani Diori (un Jerma) fondator dauPartit Progressista Nigerin (PPN) e per sonDjibo Bakary (cosin dau precedent). En1958,Hamani Diori sostenguèt lo projècte d'Union Francesa e lo referendum sus la question li permetèt de marginalizar son rivau. En1959,Djibo Bakary foguèt exilat eHamani Diori poguèt menar son país a l'independéncia (lo 30 d'aost de1960) dins l'encastre dau desengatjament francés d'Africa de l'Oèst.
Après l'independéncia,Hamani Diori favorizèt l'adopcion d'unaconstitucion presidencialista e foguèt elegit a la presidéncia en novembre de1960. Instaurèt rapidament un regime autoritari e loPartit Progressista Nigerin venguèt partit unic. Pasmens, franc d'un atemptat mancat organizat en1965 per de partisans deDjibo Bakari, lo periòde demorèt suau gràcias a una importanta creissença economica basada sus lei perspectivas de desvolopament de l'industria miniera (urani) e de relacions bònas ambéFrança.
Aquò durèt fins au començament deis annadas 1970 quand una secaressa grèva entraïnèt de trèbols sociaus. Ansin, lo 15 d'abriu de1974, un còp d'estat militar dirigit per loluòctenent coronèuSeyni Kountché reversèt lo president que son clan èra accusat de corupcion.
Lei militars gardèron lo poder de1974 a1991 e establiguèron un regime dictatoriau. En particular, arrestèron lei caps politics principaus, suspendiguèron laconstitucion e formèron una junta dotada dei podersexecutiu elegislatiu. Pasmens, gràcias ai revenguts eissits de la mina d'urani d'Arlit, lei militars deguèron faciar ges de contestacion importanta dins lo corrent deis annadas 1970.
La situacion cambièt a partir de1980 en causa d'un retorn de periòdes de secaressa e d'una demenicion dei vendas d'urani. Ansin, après la mòrt deSeyni Kountché, son successor, locoronèuAli Saibou, foguèt obligat de s'engatjar dins un procès de legitimacion dau regime. Fondèt donc un partit unic, loMovement Nacionau per una Societat de Desvolopament (MNSD), adoptèt una constitucion novèla e organizèt una eleccion presidenciala per venir president. Pasmens, aquò foguèt pas sufisent car un agravament de la crisi economica entraïnèt de manifestacions e de grèvas en1990 e l'annada seguenta,Saibou deguèt laissar lo poder e restablir d'institucions democraticas.
Après la fin dau regime militar, una constitucion democratica foguèt adoptada en1992. Pasmens, aqueu periòde democratic durèt gaire car lo presidentMahamane Ousmane, elegit en1993, mau capitèt de redreiçar una situacion economica marrida agravada per lo començament d'una insureccion toareg en1994-1995. En1996, lei militars, dirigits per locoronèuIbrahim Baré Mainassara, reprenguèron la direccion dau país après un còp d'Estat. Una constitucion novèla foguèt redigida que permetèt aMainassara de venir president a l'eissida d'eleccions trucadas. Dins aquò, foguèt assassinat en1999 per sa garda personala.
Après sa mòrt, una comission de reconcialicion nacionala adoptèt una novèla constitucion d'inspiracion democratica.Tandja Mamadou (MNSD) foguèt elegit president. Fins a2004, enregistrèt mai d'un succès (annulacion d'una partida dau deute dau país, represa economica...) e foguèt reelegit president. Pasmens, en2005, una crisi alimentària destabilizèt tornarmai lo país. Sei consequéncias foguèron una multiplicacion dei manifestacions dins lo sud e una represa de la rebellion toareg dins lo nòrd (en2007). Lacrisi economica de 2008 e lei modificacions de la constitucion per permetre un tresen mandat deTandja Mamadou en2009 agravèron la situacion.
Aquela instabilitat favorizèt un novèu còp d'Estat que se debanèt en febrier de2010. Pasmens, aqueu còp, lei militars comandats perSalou Djibo gardèron pas lo poder. D'efèct, au començament de l'annada seguenta, après l'adopcion d'una novèla constitucion, organizèron una eleccion presidenciala ganhada perMahamadou Issoufou, cap d'un partit d'oposicion. En mai d'aquò,Brigi Rafini, un Toareg, foguèt nomat Premier Ministre per assaiar d'amaisar lei relacions ambé lei comunautats dau nòrd. Enfin, lo govèrn adoptèt un important programa destinat a defugir lei crisis alimentàrias recurrentas (construccion de la restanca de Kandadji, mesuras per alentir la degradacion dei tèrras agricòlas, fons de proteccion dei païsans). Dins aquò, en parallèl, Nigèr dèu luchar còntra lei movements jihadistas deSahèl (AQMI) e deNigèria (Boko Haram) que menan d'incursions e d'atemptats regulars còntra son territòri. Ansin, en2015, lo país fasiá totjorn partida deis estats pus paures de la planeta e lei perspectivas de progrès rapides èran relativament limitadas. En2020, lo poder foguèt democraticament transmés aMohamed Bazoum, mai l'armada prenguèt tornarmai lo poder en2023 a l'eissida d'un putsch menat per lo generauTchiani.
Dempuei lo còp d'Estat d'aost de 2023, laconstitucion es suspenduda e lo poder es tengut per unajunta militara. Pasmens, d'una maniera generala, l'instabilitat es una caracteristica deis institucions nigerinas dempuei l'independéncia amb l'adopcion de sèt constitucions. De mai, plusors govèrns militars an dirigit lo país sensa se preocupar d'organizar constitucionalament son aparelh estatau. Leis elements constants dei constitucions intrats en vigor èran una influéncia francesa fòrta, un poder presidenciau dominant e un parlament monocamerau.
En revènge, lo drapèu nigerin es pus estable. Adoptat lo 23 de novembre de 1959, es compausat d'una benda arange que representa lo desèrt, d'una benda verda que representa la region agricòla dau sud e d'un redon arange que representa lo Soleu. Sei dimensions son pas precisadas dins la lèi, çò qu'explica l'usatge de formats variables.
L'organizacion territòriala de Nigèr es pereu inspirat per lo modèlfrancesa amb una volontat creissenta de descentralizar lo país. En 2002, lo territòri èra ansin organizat en 7 regions, 63 departaments e 263 comunas. Lo nombre reduch de comunas es una consequéncia dau nombre reduch de circonscripcions colonialas establidas per lei Francés. De transferiments de competéncias e de budget èran previstas a l'adopcion de la reforma, mai foguèron largament trebolats per l'instabilitat politica.
Nigèr tèn un patrimònipaleontologic earqueologic riche, enAïr e enTenere. Per la cultura modèrna, cada pòble a sei tradicions pròprias. Pasmens, li a una leugiera predominança de la cultura zarma de la region deNiamey qu'es un eiretatge de la presénciafrances. D'efiech, per estabilizar son poder, leis autoritatscolonialas privilegièron aqueu pòble.
↑Pasmens, en1899, la colonizacion de la region foguèt marcada per l'episòdisaunós de l'expedicion Voulet-Chanoine. D'efèct, aquela colona foguèt l'autritz d'atrocitats que turtèron leis autoritats militaras francesas. Una segonda expedicion foguèt donc mandada per arrestar lei dos oficiers que refusèron de se sometre. Au contrari, tuèron lo coronèu Klobb, cap de la garnison de Timboctó, e assaièron de fondar un empèri african personau. Pasmens, foguèron rapidament tuats per una mutinariá de sei tiralhaires.
1parcialament african2país insular3non membre de l'Union Africana4pas reconegut per l'ensemble de la comunitat internacionala mas membre de l'Union Africana
.svg)
.svg)
.svg)
