Moïses es un personatge de l'Ancian Testament que lo considèra coma unprofèta major deireligions abraamicas favorizat per de revelacions e d'intervencions dirèctas deYahve, loDieu unic deis Ebrieus. Es ansin reconegut coma l'intermediari deDieu, cargat de guidar son pòble d'Egipte vèrsCanaan e de recebre e transmetre leiTaulas de la Lèi. Durant aqueu periple, foguèt lo beneficiari de miracles divèrs e famós coma leidètz plagas d'Egipte ò lopassatge de la Mar dei Joncs. Pasmens, mau capitèt de mantenir leis Ebrieus dins l'observança estricta dei règlas edictadas perYahve que lei condamnèt a quaranta d'errança dins lodesèrt.
En causa d'aquela importància, Moïses es una fònt d'inspiracion importanta per leisarts dempuei l'Antiquitat. En particular, foguèt l'objècte de plusorspinturas,esculturas,libres òfilms.
L'existéncia de Moïses es unicament mencionada dins laBíblia que cònta savida dins lei cinc premiers libres de l'Ancian Testament. Es tanben citat dins d'autrei partidas de laTorah e dins loNòu Testament[1]. L'arqueologia a tanben identificat ges de vestigi ò de traça liat a Moïses ò a seis aventuras tant enEgipte qu'enPalestina. Per la màger part deisistorians, Moïses es donc un personatgelegendari que foguèt creat durant lo periòde de redaccion de laBíblia ebraïca entre lei sèglesIX eIII avC. D'efiech, au contrari d'autrei personatges istorics citats dins laBíblia, existís ges de traça de Moïses dins de documentsescrichs per d'autreiculturas. En particular, es pas present dins leisarchiusegipcians. Dins aquò, maugrat aquela abséncia, quauquei personas sostènon l'ipotèsi de l'existéncia de Moïses coma un personatge istoric dausègle XIII avC transformat per l'apondon de trachslegendaris[2].
Pintura dau sègle XVII representant lo sauvament de Moïses per una princessa egipciana.
Moïses seriá nascut durant lo periòde d'installacion dei dotze tribüs ebrievas enEgipte. D'efiech, après divèrsei dificultats coma unafamina grèva, lei descendents d'Abraam abandonèronCanaan. Aquela partença foguèt favorizada per la posicion de governador d'Egipte ocupada perJosèp, lo fiu dau patriarcaJacòb[3]. Pasmens, après lamòrt deJosèp e daufaraon aguent acceptat l'intrada deis Ebrieus sus son territòri, lei relacions entre Egipcians e Ebrieus se degradèron. Considerant lei descendnts deJacòb coma una menaça, lo faraon leis utilizèt per realizar de trabalhs malaisats e penós. Puei, ordonèt l'exterminacion dei novèu-nats mascles.
La naissença de Moïses auriá agut luòc dins aqueu contèxte dins la tribü de Levi mai lo tèxte biblic dòna pauc de detalhs. Sa maire,Yokebed, èra pas capabla d'escondre son existéncia. Per empedir son execucion, auriá decidit de lo depausar dins una banasta abandonada lòng dei ribas deNil. L'enfant foguèt descubèrt per lafilha daufaraon que l'adoptèt avans de lo rendre a sa maire vertadiera que foguèt chausida comanorriça. Pus tard, Moïses s'entornèt en cò de sa maire adoptiva que li donèt son nom. Moïses foguèt educat a la cort daufaraon. Pasmens, vengut adult, decidèt de liar son sòrt a aqueu de son pòble après aver descubèrt sei sofrenças. Rompèt definitivament amb son enfança e sa jovença en tuant un Egipcian copable d'aver picat un Ebrieu.
Pintura de1823 representant la setena plaga d'Egipte.
Après lomurtre de l'Egipcian, Moïses deguèt s'enfugir. Trobèt una sosta dins loDesèrt dei Madianitas onte sauvèt lei filhas dau prèireJetró qu'èran menaçadas per de pastres. Per lo regraciar,Jetró li donèt una de sei filhas coma esposa e li permetèt de s'installar en cò d'eu. Pasmens, durant aqueu sejorn,Yahve apareguèt per lo premier còp a Moïses sota la forma d'un boisson ardent e li revelèt son nom. Li ordonèt de desliurar son pòble e de lo guidar vèrsCanaan. Ansin, Moïses s'entornèt enEgipte.
A son retorn, recebèt l'ajuda de son fraireAaron per faciar lofaraon que refusèt inicialament de liberar leis Ebrieus. Pasmens,Yahve sostenguèt leis esfòrç dei dos òmes e liberèt leidètz plagas sus leis Egipcians. Divèrseicatastròfassubrenaturalas toquèron lo país entraïnant deisepidemias, la destruccion dei recòltas e la disparicion dauSoleu pendent tresjorns. Finalament,Yahve decidèt de tuar totei lei fius ainats dei familhas egipcianas e lo faraon autorizèt leis Ebrieus de quitar son reiaume.
Pintura representant Moïses amb lei Taulas de la Lèi.
Après sa liberacion, lo pòble ebrieu comencèt una lònga errança dins lodesèrt guidat per una colona defuòc creada perYahve. Aqueu trajècte foguèt pontuat per divèrseis episòdis mai ò mens subrenaturaus. Lo pus famós es probablament lo passatge de laMar dei Joncs que foguèt dubèrta perYahve per permetre la fugida deis Ebrieus perseguits per una armada egipciana menada per lofaraon desirós de se venjar. Lo Dieu Unic tornèt sarrar lamar sus lei perseguèires que foguèron anientats. Durant un autre racònte famós,Yahve ajudèt leis Ebrieus en creant lamanna, un manjar que permetèt ai fugidors de subreviure dins lodesèrt.
Dins aquò, l'eveniment pus important de l'exòde es la revelaciondivina a la cima dauMont Sinai.Yahve i chausiguèt Moïses per recebre lei dètz comandaments que constituïsson lo còr de laTorah. D'efiech, renovelament de l'aliança entreYahve e leis Ebrieus, aqueleilèis èran la condicion permetent a aqueu pòble de s'entornar enCanaan. Pasmens, certaneis Ebrieus dobtèron dei paraulas d'undieu invisible e preferiguèron demandar aAaron de fabricar unaidòla semblant a un vedèu d'aur. De mai, contestèron l'autoritat de Moïses. Tot aquò suscitèt la colèra deYahve que lei condamnèt a errar quaranta ans suplementaris dins lodesèrt.
Aquela durada lònga èra necessària per instruire la generacion novèla dau pòble ebrieu dins la Lèi. Ansin, coma lo rèsta deis Ebrieus aguent fugit d'Egipte, Moïses aguèt pas lo drech d'intrar enCanaan. Après un òrdre deYahve, fisèt la direccion dau viatge aJosue. Vièlh de 120 ans, poguèt mandar un regard vèrs la Tèrra Promesa avans de morir sus loMont Nebo.
Dins laBíblia, Moïses es descrich coma un òme dotat d'una importanta autoritat naturala, d'uncoratge considerable, estacat a la justícia, capable d'umilitat e sensa ambicion personala. Per aquela rason, tèn un ròtle major «d'Elegit de Dieu» dins lo racònte biblic car aqueu personatge i a una dimensionpolitica (fondator dau pòble ebrieu escapat d'Egipte) ereligiosa (fondator de la basa daujudaïsme). Per aquò, ocupa de foncions de cap politic, de diplomata, de legislator, de prèire e de profètas. Ansin, dèu guidar son pòble dins un viatge malaisat, li donar una lèi, organizar lo culte (definicion dei rites, dau calendier liturgic, bastida dautabernacle... etc.), escotar la volontat divina per la transmetre ais Ebrieus e organizar sa succession.
L'eiretatge politico-religiós d'aquel ensemble aguèt una influéncia fòrça sus la definicion e l'unitat daujudaïsme e deis autreireligionsmonoteïstas. Per exemple, es totjorn evocat coma una personalitat fondatritz per l'Estat d'Israèl. Ansin, per limitar lo risc de divinacion dau personatge de Moïses, lo tèxte biblic descriu fòrça seis errors e sei limits. De mai, menciona pas l'emplaçament de satomba. Maugrat un risc pus reduch en causa de l'existéncia dei figuras deJèsus ò deMaomet, locristianisme e l'islam an gardat aquela tradicion.
Moïses ocupa de foncions similaras dins lei tradicionscrestianas emusulmana. D'efiech, sa figura es utilizada coma modèl perJèsus eMaomet que son tanben incomprés e bandits per son pòble. Lei dos profètas ulteriors son tanben cap politic,legislator e prèire cargat d'organizar una aliança novèla entreYahve e l'umanitat. Lo parallèl es probablament encara pus important dins l'islam carMaomet es egalament obligat de fugir son país en causa de l'ostilitat dei caps deLa Mèca que son explicitament comparats aufaraon. Enfin, dins lei doas religions, Moïses anóncia la venguda deJèsus ò deMaomet.
↑Aquela data es chausida per permetre d'establir un liame amb lei premiers vestigis clarament atestats de la preséncia deis Ebrieus enPalestina que datan dau sègle X ò IX avC. Pasmens, lei rèines dei faraons d'aqueu periòde son relativament ben coneguts e contènon ges de mencion de la fugida d'un pòble vèrs lo nòrd-èst. Per aquela rason, d'autreis ipotèsis assaian d'establir un liame amb leisIcsòs, un pòble semita installat dins la vau bassa deNil après una invasion e que foguèt militarament expulsat per leis Egipcians vèrs la fin dau sègle XVI avC.
↑Coma per Moïses, i a ges de documentegipcian que menciona l'existéncia deJosèp.
.jpg)
