L’Empèri d'Akkad es un reiaumemesopotamiana que foguèt fondat vèrs2325 avC perSargon l'Ancian e que dispareguèt durant la premiera mitat dausègle XXII avC en causa deis invasionsgutis. Pus ancian empèri conegut, tenguèt un ròtle primordiau dins l'unificacion culturala deMesopotamia e venguèt un modèl per mai d'unestat seguent amb la creacion de la premieraadministracion centralizada.
Extension de l'Empèri d'Akkad durant lo rèine deNaram-Sin.
La fondacion de la ciutat d'Akkad sembla liada a la revòuta d'unoficier de la Cort deKish, una importanta ciutat-estatmesopotamiana en declin relatiu dempuei quauquei sègles. DichSargon l'Ancian, es unicament conegut gràcias ailegendas escrichas sus savida mai la realitat de son existéncia pareis probabla. Reformator e administrator competent, creèt unaarmada permanenta e sostenguèt lo desvolopament dau comèrci. Capitèt ansin de véncerLugal-zagesi, rèi d'Uruk, qu'èra lo senhor pus poderós de la mitat meridionala deMesopotamia. Puei, sometèt leis autrei vilas deSumèr e menèt d'incursions enElam (còntraSusa), enSiria e enAnatolia. Dins aquò, l'establiment de la dominacion akkadiana èra fragil e la fin dau rèine deSargon foguèt marcada per la multiplicacion dei revòutas.
Sei dos sucessors dirèctes,Rimush eManishtusu, deguèron egalament faciar d'insureccions recurrentas sostengudas per lei reiaumes vesins. Pasmens, capitèron de mantenir la poissança akkadiana gràcias a de campanhas victoriosas e fòrça violentas, principalament enElam e enSumèr[1]. L'apogèu d'Akkad aguèt luòc durant lo rèine deNaram-Sin (vèrs2254-2218 avC), fiu deManishtusu. Cap militar de remarca, capitèt de sometre seis adversaris enMagan, enElam (destruccion deSusa), enSubartu, enAnatolia e enSiria (destruccion d'Ebla). Poguèt ansin adoptat lo títol inedit de «rèi dei quatre ribas»[2].
A lamòrt deNaram-Sin, leis Akkadians deguèron pasmens faciar de dificultats novèlas amb lo començament d'invasions deGutis, un grop de pòbles establits dins leiMonts Zagros que migrèron vèrs lo sud. Leis Akkadians perdiguèron una partida de sei possessions septentrionalas, mai capitèron de batre leiGutis durant lo rèine deSharkali-sharri. Pasmens,Sharkali-sharri foguètassassinat vèrs2193 avC, çò qu'entraïnèt la fragmentacion de l'Empèri. Après son rèine, l'istòria d'Akkad es quasi desconeguda. Reduch au relarg d'Akkad, l'Empèri sembla de subreviure durant quauqueis decenni avans de disparéisser dins lo corrent dau sègle XX avC dins de circonstàncias mau conegudas.
Lei vestigis de l'artakkadian son relativament rars e l'emplaçament precís d'Akkad es totjorn desconegut. Ansin, la cultura e l'organizacion de l'Empèri son subretot coneguts gràcias ai roïnas dei palais bastits per leiSargonidas dins d'autrei vilas, especialament lo palais deNaram-Sin deTell Brak, e per d'elements descubèrts dins de butins pilhats per leiGutis ò per leisElamitas[3]. Ansin, leisistorians dispausan d'aperaquí7 000 inscripcions permetent de documentar l'istòria akkadiana[4].
Segon lei conoissenças actualas, l'Empèri d'Akkad es l'empèri pus ancian de l'istòria de l'umanitat. D'efiech, maugrat de revòutas quasi permanentas, capitèt d'unificar per lo premier còp plusors desenaus deciutats-estats au sen d'un ensembleestatau unic durant au mens 150 ans. Aquò entraïnèt una modificacion dau ròtle dau sobeiran, ben visibla a partir dau rèine deNaram-Sin[5]:
lo sobeiran pòrta desenant un títol «imperiau» establissent sa superioritat sus lei rèis ancians.
lo sobeiran es representat coma undieu. Se lei tèxtes mencionan pas un estatut vertadier de dieu, aquò mòstra la volontat d'establir lo sobeiran a un nivèu superior au rèsta deis òmes.
De mai, apareguèt per lo premier còp una administracion centralizada e un art «reiau». L'escritura administrativa foguèt uniformizada sus lo modèlakkadian, probablament gràcias a la creacion d'un còrs defoncionaris omogèn.
Pasmens, aquela òbra aviá tanben de limits importants. Se Akkad es considerat coma lo premier empèri de l'istòria en causa de sei trachs novèus, lo reiaume dispausava pas de tota la poissança que caracterizèt leis empèris seguents. D'efiech, son influéncia culturala demorèt limitada sus son territòri amb lo mantement deis arts locaus e èra inexistenta dins leis estats vesins. De mai, cada vila gardèt son escritura utilizant l'estile akkadian que per la comunacion amb lo poder centrau. Enfin, l'estabilitat deis autoritats èra mau segura en causa dei revòutas.
L'art akkadian es principalament estudiat a partir d'esculturas e desagèus cilindres. Se plaçava inicialament dins la cultura dau nòrd deMesopotamia amb la represa de tèmas ancians (enemics capturats dins de rets,voutors soudats...). L'exemple caracteristic d'aqueu premier periòde son leis estèlas de victòria de Sargon. A partir dau rèine deNaram-Sin, aguèron luòc d'inovacions importantas amb l'adopcion dau modèl dau rèi divin, una demenicion dau nombre de personatges e la representacion d'armas pus modèrnas. L'òbra pus famosa d'aquela epòca es l'estèla de victòria de Naram-Sin que mòstra un mestritge avançat de l'escultura.
Leisagèus cilindres akkadians presentèron de cambiaments amb l'art mesopotamian precedent en adoptant un caractèr pus narratiu e de tematicas novèlas. En particular, lei racòntes mitologics a prepaus dei dieus semitas (Shamash,Sin,Ishtar...) venguèron populars e remplacèron lei scenas sumerianas debanquet. Pasmens, aqueleis evolucions foguèron limitadas per la contuniacion dei representacions dei valentiás d'eròismesopotamians (Gilgamesh...) e dei combats de bèstias fèras[6].
(fr) B. Lafont et B. Lion, «Akkad», dins Francis Joannès (dir.),Dictionnaire de la civilisation mésopotamienne, París, Robert Laffont, coll. «Bouquins», 2001, pp. 24–25.
↑Durant lo rèine deRimush, un descòmpte minuciós dei tuats e dei capturats foguèt tengut laissant entreveire la violéncia de la repression (56 000 tuats,29 500 presoniers reduchs en esclavatge e25 500 expulsats durant un rèine d'uech ans).
↑De mai, certaneis estats ulteriors parlèron tanben de l'Empèri d'Akkad.
↑D'efiech, avans leiSargonidas, divèrsei rèis avián aquistat un poder important e un territòri englobant plusors ciutats. Per exemple, foguèt lo cas deLugal-zagesi que dominava la mitat meridionala deMesopotamia avans sa desfacha còntraSargon. Pasmens, aqueleis estats durèron gaire e sei caps poguèron pas metre en plaça un sistèma novèu permetent d'assegurar son unitat politica.
↑Aquelei tèmas demorèron populars fins au milleni I avC.
.jpg)
