Loditirambe (engrèc ancian: διθύραμβοςdithúrambos, tèrme d'etimologia escura) es unimne religiós cantat per un còr d’òmes acompanhat d'unaulos e d'una dança representant a l'origina l'empresa deDionís suls òmes. Quitament se de ditirambes foguèron adreiçat a d'autras divinitats grègas, s'agís abans tot d'una accion liturgica celebrada en onor de Dionís, qu'una de las epiclèsos esDithyrambos.
Per extension, designa uèi un laus entosiasta, e mai sovent excessiu.
Al començament delsègle VII abC, lo poètaArquilòc proclama ufan qu'enrega volontièrs un ditirambe quand es ibre: « Sai entonar lo bèl cant del Senhor Dionís, lo ditirambe, folzejat al còr d’un bon còp de vin ». A aquesta epòca, lo ditirambe es un cant cultural sens contengut mitologic particular, cantat per unexarchon (« menaire »), amb un repic cantat pel còr. A aquesta inspiracion desordonada del deliri, succediguèt un espectacle, alara que los coreutas aprenguèron un tèxte per còr.
Arion de Metimna (v. 600 AbC), uncitarèda deCorint, introduch un dialòg entre locorifèu, cap de còr, e lo quita còr;Erodòt ne fa lo paire del ditirambe. Arion apond tanben de mètres suplementaris. SegonTeofrastes, foguèron de mesuras que compausan lo vèrs eroïc que se forma l'anapèst, qu'a mai d'espandida, e que fa naícer lo ditirambe, aqueste genre tan liure e ric, que rèstes s'encontran, coma lo dich Teofrastes, dins quina que siá composicion oratòria abondanta e armoniosa. Lasos d'Ermione, dins la segonda mitat del sègle VI AbC., introduch a Atenas los concors de ditirambes, utilizant l'aulòs (autbòi doble). Lèu, lo genre pren sa forma fixa: una alternança d'estròfas (cantadas pel corifèu sol) e d’antistròfas (repic cantas a l’unisson pel còr), prefigurant, segonAristòtel, la tragèdia grèga: lo corifèu se transforma en actor verai. Lo dialòg que s'installa entre e elo le còr se nomena en grècὑπόκρισις,hypokrisis,respons, e ten del dialòg dramatic.
A Atenas,Pisistrat plaça lo genre al programa dels concors musicals de la Panatenèas e de las Dionisias : caduna de las detz tribús dona un còr de 50 òmes e de 50 mainats. Lo concors de ditirambe de las Dionisias mobiliza tanben un milierat d'Atenians. Pauc a pauc, lo ditirambe se transforma engenre literari ontSimonides de Ceos,Baquilides ePindar (qu'auriá agut Lasos per mèstre) se distrian. Dins unaepigrama portada per l’Antologia palatina, Simonides es fan de aver ganhat per 56 còps de concors de còrs d'òmes. Demoran d'importants fragments de ditirambes de Baquilides, descobèrts en1898 dins depapirs. Los subjèctes i son posats dins lamitologia grèga, mas se fa pauc d'allusions al quita Dionís. En comparason, Pindar dona una plaça sempre mai importanta a aqueste dieu.
Dins lo darrièr quart delsègle V abC, lo ditirambe passa las règlas classicas. La musica pren una plaça sempre mai importanta. Lo lengatge ven sempre mai de plus en plus preciós. Le ditirambe es alara condamnat perPlaton dinsLas Leis pendent qu'Aristofanes fa del poèta ditirambique Cinesias una de sos caps de turc. Donslos Aucèls, lo Cinesias de teatre explica tanben a l'eròi que son art es aqueste dels nívols, « tot lo brilhant dels imnes eroïcs es dins lo vaporós, lo sorn, los blavencs lustrats e los berçadís d'alas ». Una scolia al subjècte d'aqueste passatge dich: « ès encora mens comprensible qu'un ditirambe ».
