Cazacstan (/kazaksˈta(n)/; encazac: Қазақстан,Qazaqstan[qɑzɑqsˈtɑn]; enrus: Казахстан,Kazakhstan[kəzɐxˈstan]), oficialament laRepublica de Cazacstan (en cazac: Қазақстан Республикасы,Qazaqstan Respublikasy; Республика Казахстан,Respublika Kazakhstan), es unpaís d'AsiaCentrala mai que tòca tanben lei confinhas orientalas d'Euròpa. Forma un Estat independent ont lo pòble cazac e la lengacazaca son preeminents (amb la preséncia d'una fòrta minoritat d'originarussa).
Leis originas ancianas dau poblament uman dau Cazacstan actuau son mau conegudas. Au millenari V av. JC, èra poblat per de pòbles nomadas que prefiguravan lei futursnomadas de l'estèpa. En particular, lacultura de Botaï (millenari IV av. JC), installada dins lonòrd dau territòri, foguèron probablament leis iniciators de ladomesticacion daucavau per l'òme. Dins lo corrent dei sègles seguents, Cazacstan passèt sota lo contraròtle d'una succession d'empèris nomadas coma lei scitas (sègles VIII-III av. JC) ò leis uns (sègles I-VI ap. JC).
Au sègle VII, passèt sota la dominacion dei Tujue e la region integrèt lo mond turc. Se lo nomadisme demorèt la nòrma dins l'estèpa, unacivilizacion urbana se desvolopèt dins leisoasís situadas lòng de laRota de la Seda. Au sègle XIII, aqueleivilas subiguèron leis invasionsmongòlas e foguèron integradas dins l'Empèri Mongòl. Pasmens, aquel empèri se fragmentèt tre la fin dau sègle e son territòri passèt sota lo contraròtle de khanats pus pichons.
Lo pòble cazac se formèt a partir dau sègle XV a partir de l'union de plusors tribüs turcas dins la region dauLac Balqash. Dins lo corrent dau sègle XVI, formèron tres òrdas dirigidas per un khan: la Granda Òrda èra installada dins la region deSemirechye (sud-èst), la «Mejana» entre loLac Balqash e laMar d'Aral e la «Pichona» entre laMar d'Aral e loriuOral.
Au començament dau sègle XVIII, lei Cazacs foguèron atacats per leiJungars e certanei caps demandèron una ajuda militara aiRus. En1731, la Pichona Òrda passèt sotaprotectoratrus en1731. La Mejana e una partida de la Granda Òrda l'imitèron au començament dau decenni seguent. Pasmens, aquela proteccion venguèt rapidament una tutèla pesanta.
D'efèct, a la fin dau sègle XVIII, lo poderrus acomencèt de favorizar lacolonizacion de l'estèpa cazaca per de populacions russas e tataras (deVòlga). Lei Tatars, principalament de marchands, prenguèron rapidament una plaça importanta dins l'economia dau país e favorizèron la conversion de la populacion a l'islam. Salenga venguèt tanben lalingua franca de l'Asia Centrala. Lei Rus se concentrèron sus lo contraròtle politic amb lo reversament dau khan de l'Òrda Mejana en1822, d'aqueu de la Pichona en1824 e d'aqueu de la Granda en1848. Aquò entraïnèt de revòutas que foguèron reprimidas.
En despiech de lapolitica russa de somission deis autoritats localas, lei relacions entre Rus e Cazacs se melhorèron après la darriera insureccion cazaca importanta en1868. D'efèct, l'aristocracia cazaca èra fòrça ostila a l'influéncia dei Tatars e se acceptèt aisament lacultura russa a partir de la fin dau sègle XIX. Aquò permetèt de restablir l'òrdre e lapatz dins la region.
En revènge, empachèt pas lacolonizacion massiva dei tèrrasagricòlas per de populacionsrussas òucraïnianas. La creacion d'una agéncia dedicada a l'installacion decolonsrus en1896 accelerèt lo movement. Ansin, en1912, leiRus e leisUcraïnians representavan 40% de la populacion e lei Cazacs èran sovent obligats de viure dins lei regionsaridas dausud e de l'oèst. Deguèron tanben abandonar lo nomdisme, çò qu'entraïnèt la disparicion deis institucions tradicionalas.
En1905, aqueleis evolucions nefastas e la penetracion deis idèas modèrnas foguèron a l'origina de la fondacion dau movementnacionalistaAlach Orda, inspirat per lo poèta modernizatorAbai Qunanbaiuli (1845-1904). Opausat aucolonialisme e a la russificacion de la societat, èra en favor d'un programa de reformas socialas. En1916, la decision de mobilizar240 000musulmans d'Asia — normalament excluchs dauservici militar — au sen de «batalhons de trabalh» foguèt fòrça mau acceptada e entraïnèt una revòuta importanta. La repression foguètsaunosa e causèt de desenaus de miliers de victimas. Plusors miliers de Cazacs s'enfugiguèron tanben enChina ont una minoritat cazaca importanta existís totjorn dins lei províncias dau nòrd-oèst.
L'afondrament de l'Empèri Rus foguèt aprofichat per leinacionalistas cazacs de l’Alach Orda per proclamar la formacion d'una region autonòma lo 13 de decembre de1917. Pasmens, trobèron ges d'aliat e foguèron atacats tant per lei Roges que per lei Blancs. En1920, foguèron definitivament vencuts per lei Bolchevics e Cazacstan foguèt alora integrat au sen de la Republica Socialista Sovietica Autonòma Quirguiza — lei Cazacs èran alora dichs «Quirguizs» per lei Rus — creada lo 26 d'aost de1924. Fins a1936, la Republica subiguèt divèrsei cambiaments territòrias e transferiments decapitala que li donèron pauc a pauc son aspèct actuau. Son estatut evolucionèt tanben mai d'un còp per li donar mai d'autonòmia e, en1936, venguèt una republica constitutiva de l'URSS.
Lacolonizacion foguèt enebida dins lo corrent deis annadas 1920 avans de tornar prendre durant lo decenni seguent. L'agricultura foguèt collectivizada a partir de1928 en despiech de l'oposicion dei païsans. Coma enUcraïna, aquò entraïnèt una repression d'amplor amb de miliers de desportacions e una desorganizacion de la produccion que causèt defaminas grèvas. De desenaus de miliers d'abitants quitèron tornarmai lo país per s'installar enChina. Ansin, avans laSegonda Guèrra Mondiala, lei Cazacs representavan solament 30% de la populacion de la Republica e l'arribada de «pòbles punits» (Alemands deVòlga... etc.) agravèt lo desequilibri.
Aquò contunièt fins ais annadas 1950 amb la decision deNikita Khrushchov de desvolopar lei «tèrras verges» de Cazacstan. De mai, logovèrn centrau decidèt de desvolopar l'industria, çò que renforcèt l'integracion dei regions septentrionalas amb lei territòris rus deSiberia. L'alunchament de Cazacstan a respèct dei frontieras sovieticas foguèt tanben utilizat per i installar de basas estrategicas e de centres scientifics coma locosmodròme de Baikonur. Ansin, la russificacion agantèt un nivèu fòrça important dins lei regions dau nòrd e, en1960, un novèu decopatge dau territòri cazac foguèt estudiat. En revènge, lo sud dau país gardèt una cultura pus pròcha deis autrei republicas sovieticas d'Asia Centrala.
Dins lo corrent deis annadas 1980, Cazacstan foguèt un centre important daunacionalisme dei pòbles d'Asia Centrala mai assaièt en parallèl de mantenir l'URSS en causa de sa dependéncia economica. En1986,Almaty foguèt ansin tocada per de manifestacions fòrça violentas que s'opausavan a la nominacion d'un Rus a la tèsta dau PC Cazac. Pasmens, en1991, Cazacstan foguèt un dei darrierei republicas que proclamèt sonindependéncia (lo 16 de decembre de1991).
Dempuei sonindependéncia, Cazacstan es dirigit perNursultan Nazarbayev. D'efèct, nomat cap dau PC Cazac en1989, foguèt elegit president en decembre de1991. Modifiquèt mai d'un còp laconstitucion per poder contuniar de se presentar e es regularament tornat elegir gràcias a d'eleccions trucadas (95,5% dei votz en2011, 97% en2015... etc.) e a un regime fòrça autoritari qu'empacha l'emergéncia d'una oposicion politica vertadiera.
Pasmens, en despiech de la natura dictatiorala de son regime,Nazarbayev capitèt d'amaisar lei tensions intèrnas entre comunautats cazaca e russa. D'un caire, lei trachs culturaus dei Cazacs (lenga,istòria... etc.) son ansin venguts leis atributs oficiaus de l'Estat mai d'autre caire, leis interès dei populacions russas son respectats. En particular, lorus es reconegut coma lenga cooficiala e lacapitala foguèt transferida en1997 aAstana dins una region russofòna. Gràcias a aquela estabilitat, Cazacstan assaia donc de s'afirmar coma poissança regionala tot en gardant de relacions privilegiadas ambRussia. Son esfòrç es donc subretotdiplomatic amb l'afirmacion de l'identitat «europèa» dau país e lo desvolopament dei relacions amb l'Union Europèa, leisEstats Units d'America eChina.
