Representacion d'una espectacle dedança classica, un exemple d'expression artistica.
L’art[nt 1] es un ensemble d'activitats, e lei produchs d'aqueleis activitats, que s'adreiçan deliberadament aisens, aisemocions, aisintuicions e a l'intellècte deis individús. Aqueleis activitats an pas de foncions praticas precisas e semblan lo resultat de l'expression d'unaconsciéncia. Per aquela rason, segon lei conoissenças actualas, l'art es lo pròpri deis espècias umanas «intelligentas» (Homo sapiens,Homo neanderthalensis) e sa definicion precisa a fòrça variat dins lo corrent de l'istòria.
D'un biais generau, leis arts gropan un ensemble de disciplinas consacradas a labeutat. L'artista assaia de representar unarealitat interpretada au mejan d'un mòde d'expression (pintura,gravadura,literatura...). Aquela realitat es sovent inspirada per lanatura ò per leis activitatsumanas mai aquò es pas necessari. De mai, en causa dau caractèr interpretatiu dau procès de produccion artistic, l'òbra d'art finala es lo resultat d'una reinterpretacion per l'artista de sa fònt d'inspiracion. Lei mejans disponibles per exprimir aquela reinterpretacion son fòrça divèrs. Son caracterizats per de proprietats diferentas coma lor aspècte materiau, lor poder expressiu ò la preséncia de movements. Necessitan sovent un certan mestritge tecnic per trabalhar lamatèria ò l'expressivitat dei procès emplegats. Certanei disciplinas artisticas son donc fòrça liadas aisciéncias e aitecnicas. Per exemple, l'arquitectura demanda una bòna conoissença enfisica car la resisténcia dei materiaus ai constrenchas es un element clau per assegurar l'estabilitat dei construccions. De mai, lo desvolopament tecnic permet sovent d'enriquir lei procès artisticas en li donant de possibilitats novèlas.
Enfin, l'art a una valor. Pasmens, la mesura d'aquela darriera es pas totjorn simpla, especialament quand una òbra fa partida dau patrimòniculturau d'unpòble. De mai, fins au sègle XIX, una òbra d'art aviá sovent una valor d'usatge car lei vendas èran raras. En revènge, uei, existís un important mercat d'òbras d'art, fòrçaespeculatiu, que permet la venda e la crompa d'objèctes artistics dins la màger part deisEstats. Per protegir leis òbras pus importantas, existís de reglementacions destinadas a favorizar lor proteccion e a limitar lorcomèrci.
Se l'art es sentit coma una causa ben especifica per la màger part deisèssers umans, o definir es un pretzfach malaisat. D'efiech, sei frontieras son pauc claras e semblan variar segon lei disciplinas consideradas. Per exemple, lapintura ò l'escultura demòran de domenis relativament ben identificats. En revènge, laliteratura pòu aisament se mesclar amb d'autreis aspèctes, per exemple amb leisciéncias. De mai, definir lo concèpte d'art demanda de tenir còmpte de realitats, de sensibilitats e de particularismesistorics,geografics eculturaus que varian segon lei luòcs e leis epòcas.
Generalament, l'art es portaire d'un messatge e s'inspira de tèmas fòrça divèrs. Tre son origina, prenguèt una foncion simbolica que participa a l'estructuracion de l'imaginari collectiu d'una societat. Aquel imaginari presenta, volontàriament ò non, la vision d'unpòble, seis aspiracions e sei contradiccions. Segon aquela concepcion, l'art es alora l'organizacion d'un sistèma de signes, despendents deitecnicas e de la pensada d'un periòde, caracteristica d'unasocietat.
Un autre aspècte centrau de l'art es sa dimensionteorica. D'efiech, fòrça corrents artistics son ò foguèron l'objècte de recèrcas e de prescripcions. Leis autors d'aquelei tèxtes son variats: artistas,filosòfs,religiós... etc. Aquelei discors son sovent caracteristics d'un periòde e d'un luòc donat. Participan a l'elaboracion deis ideaus artistics e de la definicion de la plaça de l'òbra dins la societat en permetent la mesa en plaça d'una istòria de l'art, d'una teorizacion dei practicas e d'una critica. Aquelei debats pòdon pereu modificar lo ròtle de l'artista dins la comunautat.
Coma l'art es un rebat de la diversitatculturala deipòblesumans, existís un nombre fòrça important detradicions artisticas diferentas dins lo mond. La descripcion de l'ensemble d'aqueleitradicions es donc fòrça complèxa e la seccion aicí dessota se contenta de presentar l'evolucion de l'arteuropèu. D'efiech, en causa de son influéncia passada e presenta dins lo mond actuau, aquela partida de l'art ocupa una plaça particulara. Leis autrei tendàncias artisticas majoras son evocadas dins lo paragraf finau d'aquela seccion de l'article.
Leis originas de l'art semblan confondudas amb aquelei de l'umanitat modèrna. D'efiech, de descubèrtaspaleontologicas mòstran l'existéncia d'una forma d'art en l'Òme de Neandertal i au mens39 000 ans[1]. D'elements pus vièlhs, datats de60 000 a120 000 ans, son egalament estats identificats mai sa natura precisa es encara l'objècte de debats. Per l'Òme Modèrne, lei donadas disponiblas son similaras amb de traças raras datadas de50 000 a100 000 ans[2]. Puei, vèrs40 000 avC, lei signes d'una activitat artisticas vènon pus nombrós (bauma de Chauvet[3]...). Ansin, l'art parietau apareguèt vèrs35 000 avC e l'aut-relèu vèrs25 000 avC. Pasmens, maugrat la descubèrta de vestigis de remarca coma leibaumas ornadas ò leiVènus preïstoricas, l'interpretacion de l'art preïstòric demòra malaisat en causa dei limits dei conoissenças sus lacultura dei populacions d'aquela epòca.
Durant l'Antiquitat, leis arts funeraris e religiós tenguèron una plaça centrala dins leis expressions artisticas. Dins lei cas pus simples, aqueleis arts èran portaires d'una foncion simbolica destinada a representar lo liame entre l'òme e lo mond deidieus ò de lamòrt. Dins lei cas pus complèxs, permetián tanben d'exprimir lo ròtlepolitic e lo reng sociau dau defuntat. D'inscripcions sus la natura dau liame òme-dieu e sus lei detalhs dei foncions e dei títols tenguts son donc frequentas. En particular, apareguèt dins mai d'una region la figura dau rèi-prèire, cappolitic ereligiós de la societat e garant de l'òrdre naturau. Leis exemples son nombrós coma l'indican lei representacions dei rèis deBabilònia, deifaraons d'Egipte, dei rèischinés ò dei sobeiransmesoamericans.
Se lei tematicasfuneràrias ereligiosas demorèron predominantas durant tota l'Antiquitat, una evolucion importanta se debanèt enGrècia. Premier, l'anonimat deis artistas dispareguèt. Per exemple, tre losègle VI avC, leiterralhasatenencas pòrtan sovent la signatura dau fabricant. Au sègle seguent, fòrça artistas son coneguts dins de domenis variats coma l'arquitectura (Ictinos,Callicratès...), l'escultura (Fidias...), lapoesia (Tirtèu,Alcman...) ò loteatre (Sofòcles...). Dins certanei disciplinas, de concors foguèron creats e divèrsei pensaires estudièron la natura de l'art e lo biais de produrre un cap d'òbra. Ansin, apareguèron de teorias de l'estetica e daubèu que foguèt pauc a pauc assimilat a l'imitacion perfècta de lanatura.
Aquela pensada perdiguèt de son influéncia durant lo periòde ellenistic. Pasmens, dispareguèt pas totalament e se difusèt dins leicoloniasgrègas e, pus tard, dins l'espaci roman. Se la disparicion de l'anonimat foguèt pas menaçada, lei manifestacions artisticas foguèron puslèu reservadas aidieus. Dins aquò, leis ideaus grècs de l'epòca classica s'impausèron tornarmai a partir dausègle III apC.
Durant l'Edat Mejana, l'art europèu seguiguèt doas tradicions principalas. Dins lei regions fòrça romanizadas per l'Empèri, leis arts imitèron lo modèl roman fins a la segonda mitat dau periòde medievau. De segur, aquò foguèt lo cas dins l'Empèri Bizantin que continuèt de desvolopar leis arts romans. Pasmens, aquela tendància foguèt a l'origina de l'art romanic enEuròpa Occidentala. Dins lei zònas mens tocadas per l'influéncia deRoma, leis arts integrèron de tradicions germanicas e foguèron pus liures e pus novators. Ausègle XII, aquò menèt a l'aparicion de l'art gotic que se difusèt rapidament dins lo nòrd deFrança e enAnglatèrra.
L'epòca medievala veguèt l'acabament dau procès d'autonomizacion deis artistas iniciat dins laGrècia Antica. D'efiech, venguèt normau de veire una artista signar son òbra, compres per lei comandas demandadas per lei poders religiós e politics. Dins lapintura, se fau nòtar una evolucion de remarca amb l'invencion de l'autoretrach. Certanei pintres s'interessèron tanben ai païsatges mai aquela tendància demorèt encara marginala. Enfin, en parallèl, s'organizèt pauc a pauc l'ensenhament oficiau deis arts que foguèron devesits entre «arts liberaus», unicament basats sus l'esperit, e «arts mecanics» necessitant un trabalh manuau sus lamatèria.
Libre de Durrow, exemple d'art medievau d'inspiracion germanica (sègle VII).
LaRenaissença comencèt ausègle XIV enItàlia avans de se difusar dins lo rèsta d'Euròpa ai sègles XV e XVI. Es caracterizada per un renovelament important deis arts amb l'esclatament de la diferéncia medievala entre leis arts liberaus e mecanics. Plusors disciplinas artisticas prenguèron una importància novèla dins lo quadre de l'estetica dau periòde. Aquò donèt naissença a la nocion «d'arts plastics» (pintura,escultura...). Prenguèron pauc a pauc lo reng d'arts majors e releguèron leis autreis arts (terralha,tapissariá,ebenistariá...) dins l'esfèra de l'artesanat. En particular, lapintura adoptèt de jòcs decolors novèus coma lo degradat e la pintura tonala. L'organizacion dei personatges e deis objèctes representats evolucionèt gràcias a l'invencion de la perspectiva lineara e a una reflexion sus l'organizacion matematic de l'espaci. La redescubèrta de l'Antiquitat inspirèt fòrça artistas e lo nus venguèt un element frequent. L'escultura conoguèt d'evolucions similaras mai mens importantas car la Glèisa demorèt la practica principala.
Dins lo corrent dau sègle XV, lamusica foguèt tanben l'objècte d'evolucions importantas. Locant perdiguèt sa plaça principala, çò que permet a lamelodia de venir pus independenta dei tèmaspolitics ereligiós e d'abandonar sa construccionmatematica. Pasmens, en causa dau prestigi aquistat per lei pintres de laRenaissença, la musica instrumentala aguèt un estatut inferior a aqueu deis arts plastics fins au periòde artistic seguent.
LaRenaissença foguèt un periòde de cambiaments majors dins lei tecnicas artisticas. Dins aquò, una autra transformacion importanta d'aquela epòca foguèt l'emergéncia progressiva de la figura de l'amator d'art capable de constituir una colleccion privada per son plaser personau. Lomecenat foguèt revolucionat per aquel apròchi que permetèt ai marchands de venir d'actors non negligibles de la produccion artistica gràcias a sei comandas. Per exemple, la demanda dei marchandsflamands encoratjèt lo desvolopament de la scena de genre e dau païsatge. Pasmens, lei sobeirans gardèron una influéncia importanta durant lo periòde. D'efiech, un artista associat a una cort podiá ganhar un prestigi considerable, compres per de personalitats comaLeonardo da Vinci qu'acceptèt l'invitacion dau rèiFrancés Ièr. Ansin, lo mecenat oficiau se desvolopèt gràcias a la creacion de gabinets de pintura reiaus. Aquò entraïnèt la reconoissença de la figura de l'artista au sen de la societat e l'estructuracion progressiva de la profession amb la creacion dei premiereis «acadèmias».
La naissença dei bèus arts es una consequéncia dau desvolopament de l'academisme. Comencèt au sègle XVII e madurèt durant lo sègle XVIII gràcias a la pensada deiLutz.França aguèt un ròtle centrau dins aquela evolucion que se debanèt durant l'apogèu de la poissança militara dau país. Son origina se situa dins leicorporacions d'artesansfrancés creadas en1380. Seis estatuts enquadrèron divèrsei professions artisticas – segon la definicion deis arts liberaus e mecanics –. Renforçats en1582 e en1647, aquelei règlas foguèron consideradas coma tiranicas per plusors artistas dau sègle XVII que demandèron la creacion d'una Acadèmia per perseguir son activitat pus liurament. D'efiech, leis artistas devián trobar un «mèstre», pagar una gròssa soma per realizar e seguir sonaprendissatge e obeïr ai reglaments deiguildas per exercir son mestier. Per escapar a aquelei règlas, èra necessari d'obtenir la proteccion personala dau rèi ò trabalhar dins de luòcs d'immunitat coma de bastiments religiós.
En1648, lo poder reiau acceptèt lei revendicacions deipintres e deisescultors. Dins aquò, en cambi, leis artistas placèron son art au servici de lamonarquia. En1652, l'Acadèmia recebèt lo monopòli de l'ensenhament per empachar l'emergéncia d'artistas independents de la corona. Tres ans pus tard,Colbert i metèt en plaça una iearquia estricta per assegurar lo respècte d'aquelei principis. Pasmens, aquò permetèt a lapintura e a l'escultura de sortir definitivament deis arts «mecanics».
En despiech de sa rigiditat, lo sistèma deColbert favorizèt una importanta reflexion sus leis arts e divèrsei teorias foguèron formuladas. De mai, dins lo domeni de la pintura, aguèron luòc lei premierei querèlas artisticas sus l'usatge de lacolor e daudessenh. Lo desvolopament de la critica favorizèt lo debat e l'aparicion d'idèas novèlas. L'arquitectura e lagravadura foguèron tanben integradas dins leis arts academics e l'expression «bèus arts» apareguèt en1752 dins l’Encyclopédie. D'efiech, fòrçafilosòfs deiLutz portèron un interès important a l'art. De mai, son esperit critic foguèt un motor de la reflexion artistica durant lo sègle XVIII. En revènge, confiermant la tendància medievala a relegar leis autrei ormas d'expression artistica foguèron relegadas dins l'artesanat, leis arts ensenhats per l'Acadèmia ocupèron la totalitat de l'espaci artistic fins au sègle XX.
Durant la segonda mitat dau sègle XIX, lo ròtle e, mai que mai, lo monopòli deis Acadèmias foguèron contestats. D'efiech, l'art academic foguèt pauc a pauc jutjatconservator e inadaptat aumond modèrne. En1863,Napoleon III (1852-1870) organizèt loSalon dei refusats per presentar mai d'un milier d'òbras refusadas dins leis exposicions organizadas per l'Acadèmia. Foguèt sostengut per de personalitats majoras dau periòde comaEugène Viollet-le-Duc (1814-1879). Aqueu salon foguèt un succès popular e marquèt la fin de l'Acadèmia coma institucion unica de difusion de l'art. Rapidament, leis artistas arrestèron de seguir lei règlas ensenhadas per lei professors oficiaus.
A partir d'aquela data, se lei centres universitaris demorèron d'endrechs de reflexion, fòrça movements artistics se formèron a l'entorn d'artistas independents partejant d'idèas ò de concepcions comunas. Pasmens, mens estructuras que lei corrents dau periòde precedent, aquelei movements aguèron generalament de duradas de vida limitadas. Aquò entraïnèt una multiplicacion rapida dei tendàncias. Per exemple, enpintura, l'impressionisme, que tenguèt un ròtle major dins la fin dau monopòli de l'Acadèmia, donèt naissença, tre leisans 1880, a au mens sièis movements diferents.
L'estructuracion dei musèus e dei colleccions modèrnas
L'existéncia de colleccions d'òbras d'art es anciana coma l'indican, per exemple, lei descripcions dauMusèu d'Alexàndria ausègle III avC. Durant lei sègles seguents, plusors colleccions privadas son tanben mencionadas per mai d'un autor. Fins au sègle XVI, lei colleccions d'objèctes artisticas foguèron associadas amb debibliotècas. De mai, sa constitucion necessitava de mejans importants e la possession d'unacolleccion èra donc un privilègi de lanoblesa ò dauclergat superior. Aquò cambièt au sègle XVII amb l'expansion dau ròtleeconomic de laborgesiá. D'efiech, per l'elèit financier dei sègles XVII e XVIII, desirós de copiar lei costumas de lanoblesa, la colleccion venguèt un simbòl de richessa e decultura.
Aquela epòca veguèt la formacion decolleccions d'una talha sensa precedents per lei personas pus poderosas (sobeirans,ministres...). Per aquò, foguèt sovent necessari d'organizar de còlas, e de còps d'administracions, especializadas dins la cèrca, dins la presentacion e dins la conservacion deis òbras. La figura majora d'aquela evolucion es probablamentLoís XIV (1643-1715) creèt una colleccion reiala fòrça importanta per ornar lei bastiments de la monarquia. Au sègle seguent, lei conseus per organizar una tala colleccion se multipliquèron fins a l'adopcion quasi generala dau regropament per escòla, concepcion prepausada en1750 perJoan-Baptista Boier d'Argenç (1703-1771).
A partir de la segonda mitat dau sègle XVIII, se pausèt l'accès dau public a aquelei colleccions. Tre1750,Loís XV (1715-1774) organizèt la dubertura regulara de tres salas daupalais dau Luxemborg. D'efiech, per leifilosòfs deiLutz, l'art deviá guidar lo pòble vèrs lo ben. Aqueu tipe de presentacion venguèt pauc a pauc pus frequent, çò que menèt a la creacion dei «salons» organizats per leis acadèmias. Pasmens, aquò èra encara limitat. Ansin, apareguèt l'idèa de ressucitar lo concèpte daumusèuantic. EnFrança, tre leisans 1770, comencèt l'estudi de la conversion dauLovre mai de problemas tecnics retardèron lo projècte fins a laRevolucion. Lo succès foguèt considerable e inspirèt la creacion de musèus modèrnes dins lo rèsta dau mond[4].
La darriera caracteristica de l'art modèrne apareguèt durant lo sègle XIX amb l'acabament dau procès d'autonomizacion deis artistas. D'efiech, l'aumentacion dau nombre d'òbras, la creissença dau nombre decolleccions (publicas ò privadas, lo ròtle creissent dau public e la diversitat pus importanta dei corrents artisticas favorizèron lo remplaçament progressiu de la valor d'usatge d'una òbra d'art per sa valor financiera. Per exemple, tre1799, lopintrefrancésDavid (1748-1825) expausètLei Sabinas dins una sala privada. En despiech d'un drech d'intrada fixat a 1,80 F, l'exposicion foguèt un succès. Puei, durant la premiera mitat dau sègle XIX, un succès au Salon venguèt sinonim de comandas importantas de part dei colleccionaires.
Dins aqueu quadre, lo marchand d'art venguèt pauc a pauc un element obligatòri per metre en relacion totei leis actors dau mercat de l'art. Fòrça artistas sostenguèron aquela transformacion que foguèt vista coma un biais de venir financierament independents. Pasmens, aquò alunchèt pauc a pauc l'art e lo public e la premiera mitat dau sègle XX foguèt marcada per la figura de l'artista retirat de la vida publica. Après laSegonda Guèrra Mondiala, leis autoritats publicas assaièron de rompre aquela evolucion en favorizant lei presentacions d'artistas modèrnes dins leimusèus publics. A partir deisans 1970, aqueleipoliticas s'inscriguèron dins la politica deconsumacion de massa dau periòde. Ansin, amb la creacion defieras dedicadas a l'art (Fiera internacionala de l'art contemporanèu en1974...), l'òbra d'art venguèt un objècte d'especulacion.
Lei nocions d'arts liberaus e d'arts mecanics son un destriament que foguèt utilizat durant l'Antiquitat e l'Edat Mejana. Designavan de produccionsintellectualas e lolengatge associat. Leis arts liberaus gropavan leis activitats liuras dei constrenchas pròprias a lamatèria. S'opausavan ais arts mecanics, considerats coma mens nòbles, que necessitavan un trabalh manuau de lamatèria. La complexitat dei pretzfachs fisats ai personas aguent lo mestritge d'aqueleis arts necessitèt pauc a pauc d'estructurar lor ensenhament. Durant lei sègles XVII-XVIII, aquò entraïnèt la disparicion d'aquelei nocions que foguèron remplaçadas per leis arts e lei tecnicas modèrnas.
La classificacion pus classica deis arts es eissida de la definicion adoptada per lofilosòfalemandHegel (1770-1831) durant sei cors d'estetica entre1818 e1829. Classèt cinc arts en foncion de lor expressivitat e de lor materialitat[5]. Considerèt aqueleis arts coma leis arts «reaus» car èran l'objècte d'un ensenhament. Pasmens,Hegel acceptava l'existéncia d'autreis arts[6]. Après samòrt, l'evolucion deitecnicas e dau contengut deis estudis artistics entraïnèt l'apondon de cinc arts suplementaris dins aquela lista.
L’arquitectura es l'art de concebre d'espacis e de construrre de bastiments en respectant de règlastecnicas escientifica e de concèptesestetics regardant la chausida dei materiaus, la forma e l'agençament deis estructuras. De mai, l'arquitectura dèu tanben tenir còmpte de l'usatge sociau de sei construccions e de son integracion dins l'environament. Per aquelei rasons, l'arquitectura es unart qu'es fòrça liada a l'engenhariá. Es un art fòrça ancian que son existéncia es anteriora a l'invencion de l'escritura.
Fotografia de l'Esfinx e d'una piramida, monuments pus famós de l'arquitectura egipciana (vèrs2500 avC)
L'escultura es una activitat artistica que consistís a crear e realizar de formas en relèu. Forma artistica fòrça vièlha, benlèn anteriora a l'aparicion de l'escritura, es un art relativamentuniversau qu'utiliza dematèrias premieras divèrsas coma latèrra, lapèira, lafusta ò lometau.Istoricament, lagravadura èra lo mòde principau de produccion deis òbras. Pasmens, amb lo progrèstecnic, d'autrei metòdes son apareguts coma lasoudadura.
Lapintura es una forma artistica que consistís a aplicar decolors, sota forma depigments mesclats a un ligand ò a un diluent, sus un supòrt (tela,papièr,fusta,pèira,terralha...). Es un art fòrça ancian qu'es apareguda durant laPreïstòria. Lodessenh es unatecnica de representacion visuala sus un supòrt plan gràcias a un sistèma de linhas, de contorns, de raiats e decolors. La transicion amb lapintura es pas totjorn clara.
Lamusica es l'art de combinar leisons e lei silencis. Lei paramètres principaus son loritme, l'autor, lei nuanças e lotimbre. Permetent de produrre d'òbras d'art e de representacions segon de règlas donadas, es considerada coma un art major que sembla existir dins totei lei societatsumanas dempuei laPreïstòria. En causa d'aquela importància, foguèt l'objècte d'un estudi aprefondit qu'a menat a la formacion deteorias e de movements artistics mai ò mens estructurats dins de domenis variats coma la vida collectiva (fèstas...), lapolitica (imne nacionau), lareligion (musica religiosa), laguèrra (musica militara), etc.
Laliteratura es l'ensemble deis òbrasescrichas e oralas qu'an una valor artistica òestetica. Fenomènuniversau observat dins totei lei societatsumanas, permet de manifestar d'emocions, de comunicar depensadas ò d'educar de legeires ò d'auditors en utilizant lei ressorsas de comunicacion ofèrtas per lalenga. Per aquela rason, la literatura es sovent liada au mond deilibres. Pasmens, regarda tanben lapoesiatradicionala deipòbles sensa desprovesits d'escritura, loteatre ò labenda dessenhada. Pus recentament, son egalament aparegudas d'òbras redigidas sus desupòrts numerics.
Ladança es una forma d'artvivent constituit de sequéncias de movements de còrs dins l'espaci sovent acompanhats per unamusica. Lei gèstes realizats son generalament diferents d'aquelei de la vida vidanta es an una valorestetica e simbolica pròpria. La dança es generalament practicada sus unascena, una zòna reservada ais artistas per oposicion a l'endrech reservat au public. Es un artuniversau car de danças son estadas observadas en totei leipòbles.
Loteatre es l'autre art vivent practicat sus unascena. Es caracterizat per la volontat de representar d'eveniments que forman una istòriaficcionala davant un public. Aquò implica au mens l'intervencion decomedians que son encargats de jogar lei personatges de l'intriga. S'utilizan donc frequentament d'elements coma lei discors, lei dialògs, lei gèstes, la scenografia, lamusica, ladança, loson ò l'espectacle per atraire l'atencion de l'espectator. Per extension, lo tèrme teatre designa tanben leis òbra concebudas per èsser donadas davant un public. Es un art present dins fòrça societats.
Locinèma es unatecnica e una forma artistica. Es un procès que permet de procurar l'illusion dau movement per la projeccion, a unavelocitat adaptada, d'imatges fixs enregistrats sus un supòrt.Inventat a la fin dau sègle XIX, locinèma es vengut un art major dins la societat modèrna car es associat a l'idèa de lesers. Ansin, s'es formada una importanta industria a la produccion cinematografica dins fòrçapaís (Hollywood,Bollywood...). Lofilme es la forma d'art pus caracteristica daucinèma.
Leisarts mediatics gropan un ensemble d'expressions artisticas qu'utilizan latelevision, laradiò ò lafotografia per s'exprimir. Aparegudas entre la segonda mitat dau sègle XIX e la premiera mitat dau sègle XX, aquelei formas d'art son basats sus de mejanstecnics relativament divèrs. A respècte d'autreis arts pus tradicionaus, son capables de tocar rapidament un public fòrça nombrós. Lofulheton es una forma caracteristica d'aqueleis arts.
Labenda dessenhada es una forma artistica relativament recenta qu'es apareguda durant lo sègle XIX. Liada audessenh, e pus rarament a lafotografia, utiliza una juxtaposicion dedessenhs articulats en sequénciasnarrativas accompanhadas de dialògs, d'elements de narracion e d'onomatopèas per contar una istòria. Existís plusors estils diferents debenda dessenhada coma locomicsestatsunidenc, lomangajaponés ò labenda dessenhada francobèlga. Inicialament considerada coma un genre menor destinat aisenfants, labenda dessenhada es venguda un genre «seriós» dins leisans 1960 gràcias a sa capacitat de contar de racòntes variats en empruntant d'elements a d'autrei registres majors. De mai, coma loroman, es ben adaptada a una produccionindustrializada e a una lectura individuala.
Leisarts numerics gropan un ensemble d'expressions artisticas basadas sus l'usatge important detecnologias numericas. Son aparegudas durant la segonda mitat dau sègle XX amb lo desvolopament deitecnologias de l'informacion fondadas sus l'ordinator. Dins un sens pus larg, leis arts numerics son leis arts dei mèdias novèus e de laproduccion de massa.
Existís d'autreis arts en defòra deis arts «classics». Aquelei formas artisticas son de còps fòrça ancianas e foguèron «expulsadas» dau domeni academic en causa de sei liames amb l'artesanat. D'efiech, necessitant de trabalhar lamatèria per produrre un ben amb una valor marchanda, foguèron jutjadas mens noblas que lei disciplinas destinadas a fabricar un ben unicament destinat au plaser intellectuau. De mai, coma l'artesanat èra una activitat importanta per l'economia dau periòde, son exercice èra regit per de reglamentacions estrictas. Conoguèt donc pas leis evolucions intellectualas deis arts academics.
La redescubèrta de l'aspècte artistic d'aquelei disciplinas, coma lajoielariá, lagastronomia ò l'ebenistariá, comencèt a la fin dau sègle XVIII. Per exemple, dins lo cas de lagastronomia, comencèt probablament amb lo trabalh deJean Anthelme Brillat-Savarin (1755-1826) que publiquètFisiologia dau gost en1825. Succès literari important, aquel obratge popularizèt l'idèa de lagastronomia au sen de la populacion francesa. Dins fòrça país, la dimension artistica de plusors disciplinas artesanalas foguèt pauc a pauc reconeguda durant lo sègle XX gràcias a la modernizacion deis estructuras d'ensenhament, a la reconoissença economica dau sector e a la mesa en plaça de sistèmas de promocion permetent una bòna visibilitat (prèmis, títols onorifics...).
↑(en) Joaquín Rodríguez-Vidal, Francesco d'Errico, Francisco Giles Pacheco et al., «A rock engraving made by Neanderthals in Gibraltar»,Proceedings of the National Academy of Sciences, 2014.
↑(fr) Marian Vanhaeren e Francesco d'Errico, «L'émergence du corps paré»,Civilisations, vol. 59, n° 1, 2011, p. 10.
↑(en) Anita Quiles et al, «A high-precision chronological model for the decorated Upper Paleolithic cave of Chauvet-Pont d’Arc, Ardèche, France»,PNAS, abriu de 2016.
↑D'efiech, avans la creacion dau Lovre, existiá ja quauquei musèus publics dins lo mond, compres enOccitània. Pasmens, avián una importància ben pus febla.
↑(fr) Georg Wilhelm Friedrich Hegel,Esthétique, Le livre de Poche, collection «Les classiques de la philosophie», t. 2, 1997, pp. 19-22.
↑(fr) Georg Wilhelm Friedrich Hegel,Esthétique, Le livre de Poche, collection «Les classiques de la philosophie», t. 2, 1997, p. 23.
.jpg)
.JPG)
_-_Dome.jpg)
_Mon_seul_désir_(La_Dame_à_la_licorne)_-_Musée_de_Cluny_Paris.jpg)
_-_China-6164.jpg)
.jpg)
_El_ingenioso_hidalgo_Don_Quixote_de_la_Mancha.png)
.png)
.png)
