Movatterモバイル変換


[0]ホーム

URL:


Jump to content
Wikipedia
Fufuzani

Nkhondo yapachiweniweni ya ku Sudan (2023–pano)

Kuchokera ku Wikipedia

Nkhondo yamkati inayamba pa 15 April 2023 pakati pa magulu awiri otsutsana aboma lankhondo laSudan. Mkangano uwu ukuphatikizaSudanese Armed Forces (SAF), otsogozedwa ndi GeneralAbdel Fattah al‑Burhan, ndi gulu la paramilitaryRapid Support Forces (RSF), lomwe likutsogozedwa ndi Mohamed Hamdan Dagalo (wodziwika kwambiri ndi dzina lotiHemedti), yemwenso atsogolera gulu lalikulu laJanjaweed. Magulu ang’onoang’ono ankhondo alowa nawo nkhondoyi. Kumenyana kwakhazikika kwambirim’mzinda likulu,Khartoum, komwe mkangano udayambira ndi nkhondo zazikulu, komanso m’dera laDarfur.[1][2][3] Anthu ambiri m’dera la Darfur ananenedwa kuti aphedwa m’njira yotchedwaMasalit massacres, zomwe zafotokozedwa ngatiethnic cleansing kapenagenocide.[4] Sudan yatsimikiziridwa kukhala ikukumana ndi vuto lalikulu kwambiri lahumanitarian crisis padziko lapansi; pafupifupi anthu 25 miliyoni akukumana ndi njala yayikulu kwambirinjala.[5] Pa 7 January 2025, United States idanena kuti RSF ndi magulu okhudzana nawo achitagenocide.[6]

Kuyambira pomwe Sudan inapeza ufulu wake mu 1956, dzikoli lakhala likuvutika ndi kusakhazikika komwe kukuphatikizapozoyesayesa 20 za coup, ulamuliro wa nthawi yayitali wa asilikali, nkhondo ziwiri zamkati zotsutsa kwambiri, komansoDarfur genocide. Nkhondoyi inayamba chifukwa cha kusamvana pa kuphatikizidwa kwa RSF mu asilikali pambuyo pacoup ya 2021, kuyambira ndi kuukira kwa RSF m'madera a boma kuKhartoum ndi mizinda ina. Deralo likulu linagawika pakati pa magulu awiriwa, ndipo al‑Burhan anasamutsira boma lake kuPort Sudan. Zoyesayesa za mayiko ena, kuphatikizapo mgwirizano wa May 2023 wotchedwa Jeddah Declaration, sizinathe kuthetsa nkhondoyi, pomwe magulu ambiri ankhondo analowa nawo:SPLM–North (al‑Hilu faction) idalimbana ndi SAF kumwera; gulu laTamazuj linathandizira RSF; ndipo SAF inalandira thandizo kuchokera ku magulu ena aSudan Liberation Movement ndiJustice and Equality Movement. Pofika kumapeto kwa 2023, RSF idalamulira madera ambiri a Darfur ndikupita patsogolo ku Khartoum,Kordofan, ndiGezira. SAF inakweza mphamvu mu 2024, ikulandira mphamvu kuOmdurman ndikubwezeretsa Khartoum, kuphatikizapoNyumba ya Purezidenti ndidege lapaulendo, mu March 2025. Ngakhale zoyesayesa zatsopano zokambirana, sipanakhalepo mgwirizano wokhazikika wa kupuma moto, ndipo nkhondoyi ikupitirirabe ndi zovuta zazikulu za anthu komanso zoopsa zadziko lonse.

Njala yokha yawononga moyo wa ana pafupifupi 522,000, pamene chiwerengero chonse cha anthu omwe aphedwa m’nkhondoyi, kuphatikizapo imfa chifukwa chachiwawa,njala, ndimatenda, ndichokwera kwambiri; anthu ena masauzande ambiri akusowa kapena aphedwa m'masanthula apadera, makamaka omwe amayikidwa ku RSF ndi magulu okhudzana nawo.[7][8] Osachepera anthu 61,000 aphedwa kuKhartoum State yokha, mwa omwe 26,000 aphedwa chifukwa cha chiwawa chokha.[9] Pofika 5 February 2025, anthu opitirira 8.8 miliyoni anasamukira mkati mwa dziko ndipo ena opitirira 3.5 miliyoni anathawa kudziko lina ngati othawa nkhondo.[10] Mu August 2024,Integrated Food Security Phase Classification (IPC) Famine Review Committee (FRC) idatsimikizira kuti zinthu za njala zili m'madera ena a North Darfur.[11]

Kuthandiza kwadziko lina m’nkhondoyi kuphatikizapo kutumizidwa kwa zida kuchokera kuChina,Russia, ndiTurkey, ndiUAE ndiChad kuthandiza RSF pamene Egypt ikuthandiza SAF, m’nthawi ya mkangano wa m’madera. Nkhondoyi yachititsa mavuto aakulu kwambiri a anthu mongakusowa kwa chakudya, madzi, mankhwala, ndi mwayi wolowa chithandizo, kutseka kwa zipatala zambiri, kufalikira kwa matenda, kusamuka kwa anthu ambiri, kuba zinthu za chithandizo cha anthu, komanso kufooka kwa maphunziro ndi zomangamanga, zomwe zapangitsa kuti anthu oposa hafu ya dzikoli akhale ofunikira kwambiri kupatsidwa chithandizo. Pali pempho lachangu kuti aperekedwe thandizo, chitetezo chalamulo kwaogwira ntchito za chifundo, kuthandizaothawa nkhondo, komanso kusiya kutumiza zida kwa RSF, makamaka kuchokera ku UAE. SAF ndi RSF onse awagwiritsa ntchitozabodza pogwiritsa ntchitosocial media, zithunzi zabodza, ndi zinthu zopangidwa ndiAI kuti asokoneze malingaliro a anthu, kutsutsa adani awo, ndikulimbikitsa malingaliro a dziko lonse lapansi. M'mbuyo mwa nkhondoyi,United States,United Kingdom,Canada, ndiEuropean Union adayikaziletso pa anthu, makampani, ndi mabungwe omwe akugwirizana ndi SAF ndi RSF chifukwa cha kuswa mgwirizano wa kupuma moto, kulakwira ufulu wa anthu, komanso ntchito zosokoneza dziko.

Course of the war – Timeline (April 2023 – present)

[Sinthani |sintha gwero]

April 2023

[Sinthani |sintha gwero]
  • 15 April – RSF idayambitsa nkhondo pofuna kupeza malo a SAF m'madera ambiri, kuphatikizapoKhartoum International Airport,Merowe Airport, ndiPresidential Palace, zomwe zinayambitsa nkhondo yachikulu yapa mzinda.[12]
  • 16–22 April – Nkhondo zoyamba zidakula m'mzinda wa Khartoum ndi kupita kuOmdurman, kumene pamalandira kuwotcha ma bridges ndi ma bombardment.[13]
  • 31 May – Nkhondo yayikulu yadzadza pamalo aMayo ku Khartoum, kupha anthu pakati pa 18–27 ndipo ambiri adavulalika.[14]
  • 8 May – Governor wa Darfur, Minni Minawi, anabwerera ku Khartoum ndi kubwezeretsa gulu lake, pamene SAF ndi RSF anayamba zokambirana zowulungika ku Jeddah.[15]
  • 19–20 May – RSF idafalitsa kuti laphaRepublican Palace, ndipo pa 20 May panaperekedwaJeddah Declaration yoyesera kupuma moto kwa masiku 7, koma inasokonekera.[16]
  • 22–23 July – RSF yalandiranso malo kuGeneina (West Darfur) ndipo kuwunikira kwachitetezo kungayambitse zabodza zotsutsa.[17]
  • 8 July – SAF inapangaairstrike ku Omdurman yomwe inaphedwa anthu oposa 22 monga lipoti la UN.[18]

August 2023

[Sinthani |sintha gwero]
  • Nkhondo zinayamba kufalikira kwambiri m’dera laDarfur, ndipo poyambirira pa 2024, RSF inalamulira m’madera ambiri a Darfur.[19]

December 2023

[Sinthani |sintha gwero]
  • RSF inalandaWad Madani (capital ya Gezira) ndi madera akumadzulo kwa Khartoum.[20]

February 2024

[Sinthani |sintha gwero]
  • SAF inayamba kulimbikira muOmdurman, ndipo anapeza mwayi pogwiritsa ntchitodronesi zaku Iran zomwe zidathandiza kuyambira March 2024.[21]
  • 2 June – Zolemetsa zimachitika kuEl Fasher, kuphatikizapo kupha anthu 11 ndi kupha magulu ena.[22]
  • 5 June – RSF inalandaWad Al‑Noora, kulanda pafupi 100 anthu kumene.[23]
  • 27 June – Lipoti la IPC linati anthu opitilira 755,000 akukumana ndi njala yayikulu kwambiri mu Sudan.[24]

October 2024

[Sinthani |sintha gwero]
  • Dry season offensive – SAF inalimbitsa ma airstrikes komanso yolimbana ndi RSF muKhartoum, kuphatikizapo kuyambiraOctober dry season momwe mphambano inakwera.[25]

January 2025

[Sinthani |sintha gwero]
  • SAF inabwerera kuOmdurman pa7 January ndipo yachotsa RSF m'madera ena, kuphatikizapoal‑Jili Oil refinery pa 24 January.[26]

February–March 2025

[Sinthani |sintha gwero]
  • 17 February – SAF inatchotsa RSF kuchokera kuBahri, kupita patsogolo mu Omdurman.[27]
  • 3 March – SAF inalanda madzi osalala kuEast Nile pafupi ndi bridge yaal‑Manshiya ku Khartoum.[28]
  • 20 May – SAF inalandaOmbada ndi madera ena ku Omdurman, ndipo inatangaza kuthetsa nkhondo mu Khartoum State, idakakamiza RSF kuchoka kuWhite Nile State.[29]

April 2025

[Sinthani |sintha gwero]
  • 13 April – RSF idaphwanya m’zipatala kuEl Fasher, kupha anthu opitirira 200 m’zipinda za othawa nkhondo.[30]
  • March–May – SAF inalamaliza kutetezaKhartoum, kuphatikizapo Presidential Palace ndi dega, ikutsimikizira kupambana kwake mu mzinda.[31]

Zolemba

[Sinthani |sintha gwero]
  1. "Why Sudan's catastrophic war is the world's problem".The Economist. 29 August 2024.Archived from the original on 7 October 2024. Retrieved29 August 2024.
  2. "100 days of conflict in Sudan: A timeline". Al Jazeera. 24 July 2023.Archived from the original on 28 September 2023. Retrieved28 September 2023.
  3. Steinhauser, Gabriele (12 August 2024)."War Tears Apart Sudan's Capital City".The Wall Street Journal.Archived from the original on 13 August 2024. Retrieved13 August 2024.
  4. "Genocide returns to Darfur".The Economist.ISSN 0013-0613.Archived from the original on 10 November 2023. Retrieved11 November 2023.
  5. Cite error: Invalid<ref> tag; no text was provided for refs named:20
  6. "Genocide Determination in Sudan and Imposing Accountability Measures".state.gov (in English). Retrieved2025-05-23.
  7. Akinwotu, Emmanuel (2025-04-14)."In Sudan, hundreds killed in attacks on famine-hit displacement camps".NPR (in English). Retrieved2025-05-21.
  8. "وفاة أكثر من 500 ألف طفل في السودان جراء سوء التغذية"[More than 500,000 children die in Sudan due to malnutrition].Sudan Tribune (in Arabic). Archived fromthe original on 18 January 2025. Retrieved20 January 2025.The Preparatory Committee of theSudanese Doctors Syndicate revealed on Saturday that more than 500,000 infants have died due to malnutrition. Adiba Ibrahim Al-Sayed, a member of the Omdurman Private Branch of the Preparatory Committee of the Doctors Syndicate, told Sudan Tribune that the number of child deaths reached 522,000 infants, while cases of malnutrition rose to 286,000 cases since the outbreak of the war until today.
  9. Yibeltal, Kalkidan; Rukanga, Basillioh (14 November 2024)."Sudan death toll far higher than previously reported – study".BBC News.Archived from the original on 15 November 2024. Retrieved15 November 2024.
  10. "IOM Sudan Displacement Tracking Matrix (DTM) Sudan Mobility Update (15)".reliefweb. 5 February 2025. Retrieved18 February 2025.
  11. "FAMINE IN SUDAN: IPC Famine Review Committee Confirms Famine Conditions in parts of North Darfur".IPC.Archived from the original on 7 August 2024. Retrieved2024-08-07.
  12. …turn0search3…
  13. …turn0search3…
  14. …turn0search0…
  15. …turn0search7…
  16. …turn0search7…
  17. …turn0search7…
  18. …turn0search7…
  19. …turn0search1…;…turn0search2…
  20. …turn0search1…
  21. …turn0search1…;…turn0search2…
  22. …turn0search18…
  23. …turn0search18…
  24. …turn0search18…
  25. …turn0news16…
  26. …turn0search18…
  27. …turn0search18…
  28. …turn0search18…
  29. …turn0search18…
  30. …turn0search22…
  31. …turn0news12…;…turn0search21…
Kuchotsahttps://ny.wikipedia.org/w/index.php?title=Nkhondo_yapachiweniweni_ya_ku_Sudan_(2023–pano)&oldid=71471
Categories:

[8]ページ先頭

©2009-2026 Movatter.jp