Novial (nov +IAL, International Auxiliari Lingue) es konstrukteti lingue kreat da ProfesoreOtto Jespersen, dani linguiste kel had anteim prenda parte in li kreatione de altri konstrukteti lingue,Ido. Lo kread novial kom international auxiliari lingue (IAL), por plufasilifika international komunikatione, ma sin desplasa uli patrial lingues.
Jespersen unesmim introdukted novial in li angli libreAn International Language ye1928. Ye1930 lo publisad multlingual lexike de novial,Novial Lexike, kun traduktiones in anglum, fransum e germanum. Plusi modifikationes blid proposi ye li 1930 dekyare, ma after li morio de Jespersen ye1943, lun uso sesad. Durant li 1990 dekyare novial ha atrakte intereso per li interete, e nun es nombre de useres trans li monde.
Ye24 de novembre2004 li yahoo-grupenovial-diskusione blid fonda in li interrete. Deposjanuare2006 exista liNovial Wikipedie in li interrete.
- Chefi artikle:Historie de Novial
Novial unesmim bli deskripte in li angli libreAn International Language (1928) da Otto Jespersen. Li unesmi parte del libre diskuse li besono por international auxiliari lingue, li desavantajes de national lingues por ti funktione e komuni objetiones konter konstrukteti international auxiliari lingues. Jespersen anke provise kritikal resense del historie de konstrukteti IALs kun sektiones priVolapük,Esperanto,Idiom Neutral,Ido,Latino sine Flexione eOccidental (Interlingue). Li autore klarifika ke lo usa li grandi quantitate de plu frui verkes pri li probleme, non solim li anteim mentionat IALs.
Li duesmi parte deAn International Language detalim deskripte novial. Alternativi posibli solutiones por problemes in li fonologia, ortografia, gramatike e vokablaro bli konsidera. Li selektiones bli explika per komparo kun national e anteim konstrukteti IALs.
Kelki chanjos bli introdukte in li lingue kun li publikatione deNovial Lexike ye 1930. Inter disi chanjos on trova kelki sufixes kom -ntia (konvalescentia, inteligentia, presentia) e -itate (felisitate, sinseritate)[1], e adverbies sin li finale -im (tot nudi, tal-nomat, extrem fasil, bon konstruktet)[1].
In maye 1934, Otto Jespersen proposid in lon artiklePlubonisat Novial[2] (publisat in li revueNovialiste) li adoptione de un »ortografial» novial apud li original fonetikalim skriptet lingue[3].
Kom resulte de omni disum me proposi ke on have du formes de novial, usabli segun chaken personal prefero:
- fonetikal novial (FN) kom li tilnun usat, sin c e sin z.
- ortografial novial (ON), kel admise li literes c (kun ç e sc) e z.
Fro 1935 til 1939, Valter Ahlstedt kolaborad inNovialiste. Ye 1937, komisione nomisat Lingual Jurie del Novialistes por plubonisa Novial bli krea, kun Ahlstedt kom sekretario. Pro li influo de Ahlstedt, li nove versione de Novial esed tre proxim aInterlingue. LonGramatike Interlingual devenid li nov ofisiali gramatike de Novial. Tamen, Ahlstedt chanjad aInterlingua e tum signifikad li fine del lingue, kel esed sin uso til li 1990 dekyare.
In li 1990 dekyare, un nov generatione de novialistes (usoniani studantes e linguistes) publikadNovial 98 (Novi International Auxiliari Linguum) che interete. Li briti matematikisto James Chandler publikis multi textes in e pri novial[4]
Novial98 have kelki 20 chanjos, diskutet in intereti forume[1] kom li inklusione de w e z, li aditione de -r al infinitives,ve bli chanja ava esta bli adi por kontinui tempe (me sta lekter).
Tum esed li komenso de novi novialides kom Novial Pro da Marcos Franco, Eurial de B. Phillip Jonsson, NovIALA e Noviali Interlingue Modernizat, adapted li fundi idees de Guisepe Peano e li labore de Otto Jespersen, Edgar de Wahl e Alexander Gode.
Li grupe de diskusione de Yahoo bli fonda ye 2004 e li Wikipedie in Novial esed kreat ye 2006.
Li Esperanto haved sukseso plus kam li Novial ma... ob Jespersen komprenad ante omnes que li Anglum vud es li internationali lingue after li Fransum com tum es nunim?
Ob nur li chanse fad ke lo esed profesor de Anglum?
Quam unque es, li gramatike del Novial es li angli gramatike por li verbes e li novial vordes es konosata pri len radikale en li omne monde. Disu dona novi chanse de sukseso nunim al Novial.
Lu non ha exista literature in Novial. Li maxim parte del textus inNovialiste did es debatos pri li lingue.
Otto Jespersen did tradukteLi Empereren novi vestes[5] e on pove trova du chapritres tradukdet deLi Sorsiere de Oz, fat ye 2005[6][7].
Vicente Costalago publisatMikri Antologie li 23 de june 2022.[8]
Kardona Boske did publisa li original rakonteLi Salvera del Oblivied Lingue in li jurnalePosta Mundi 42 in li oktobre 2023[9] e did tradukteLi Asne e li Farmere (Fable da Aesop) inPosta Mundi 43 in li marte 2024[10].
Liste de libres:
- Novi Ekonomia Sosial, da J. Barral[11]
Vida ankeListe de literature in Novial.
