Eentaboe is iets dat wordt beschouwd als ongepast om te gebruiken, te doen of over te spreken.
Het schenden van een taboe in een bepaalde cultuur kan leiden tot reputatieschade, sociale uitsluiting of andere vormen van repercussie. Soms kan het schenden van een taboe leiden tot gerechtelijke vervolging.
Het woord taboe is afkomstig uit hetTongaans vanPolynesië (tapu oftabu), waar het stond voor een religieus verbod op bepaalde plaatsen, voorwerpen, personen of handelingen.Het eerste gebruik van het woord taboe in het westen in de betekenis van 'niet toegestaan' stamt uit het reisverslag vanJames Cook over een bezoek aanTonga. De bewoners legden uit dat bepaalde zaken verboden waren, omdat dit volgens hen "taboe" was: "When anything is forbidden to be eaten, or made use of, they say that it is taboo."[1]
Er bestaan verschillende mogelijke verklaringen voor de oorsprong van taboes. Terwijl sommige verklaringenantropologisch zijn en taboes uitleggen als historische en culturele ervaringen, legt depsychoanalytische theorie de nadruk op taboes als onbewuste fenomenen die van generatie op generatie worden doorgegeven.
Steven Pinker suggereert in zijn boekHow the Mind Works dat taboes hun oorsprong vinden inaangeboren overlevingsgedrag. Zo denkt hij dat taboes die in verband staan metlijken, ontstaan zijn door een instinctieve, levensreddende weerzin tegen dragers vanziekteverwekkers. Dit verschijnsel noemt hij "intuitive microbiology": "microbiologie zonderbewijs". Dankzij de ontdekking vanmicroben en het daaraan gekoppelde belang vanhygiëne, kwam er een wetenschappelijke,rationele verklaring voor deze taboes, die intuïtief juist bleken te zijn geweest maar tegelijkertijd overbodig werden dankzij de sterk verbeterde hygiëne.
Eerdergenoemde instinctieve overlevingsdrang ligt volgens Pinker ook ten grondslag aan veel andere taboes; de aversie tegen bijvoorbeeldincest wordt dan gevoed door de intuïtief bespeurde dreiging vaninteelt.
Sigmund Freud postuleert in zijnTotem en taboe het taboe als veroorzaakt door sterke onbewuste motivaties en wijst erop dat er maar twee echt 'universele' taboes bestaan: incest envadermoord, die volgens hem ook aan de basis lagen van het ontstaan van de moderne maatschappij.
De Duitse psycholoogWilhelm Wundt legde uit dat taboes oorspronkelijk niets anders waren dan geobjectiveerde angst voor dedemonische kracht die in een object verborgen zou zitten, wat Freud als een oppervlakkige verklaring verwierp. Hij claimt dat de overeenkomsten tussen obsessieveneurotici en taboe-opleggers op een psychologische conditie duidt die in het onbewuste overheerst.[2]
De zogeheten taboes in de westerse cultuur zijn meestal geen echte taboes in de antropologische zin van het woord, maar onderwerpen of discussies die over het algemeen gemeden worden bijvoorbeeld omdat ze gênant of pijnlijk zijn of tot ruzies kunnen leiden. In 2006 waren in een Nederlands onderzoek de meest genoemde taboes:[3]
Incest
Mishandeling van gezinsleden
Bestelen van je werkgever
Huisdieren mishandelen
Ongewenst intimiteiten uitoefenen op het werk
Alcohol nodig hebben om je werk te kunnen doen
Overspel
Prostitueebezoek
Een geslachtsziekte hebben
Behalve dePolynesiërs staan vooral ook de Australische Aboriginals bekend om een streng en uitgewerkt taboesysteem. In de meeste Australische culturen was of is het verboden binnen bepaalde familierelaties, bijvoorbeeld schoonzoon-schoonmoeder, met elkaar te spreken; men behelpt zich met gebarentaal of, als het niet anders kan, met een speciaal soort taal die grammaticaal gelijk is aan de gewone taal maar heel andere, niet belaste woorden gebruikt.
↑James Cook (1728-1779), London:A&E Spottiswoode, p. 348
↑Sigmund Freud (1950), trans. Strachey, ed.,Totem and Taboo:Some Points of Agreement between the Mental Lives of Savages and Neurotics, New York: W. W. Norton & Company,ISBN 0-393-00143-1
↑M. Maassen e.a. (2006)Taboe, 100 gevoelens waar Nederlanders zich voor schamen. Uitgeverij Balans
