Desojaboon is eenpeulvrucht, afkomstig van desojaplant (Glycine max), die als grondstof voor veel sojaproducten wordt gebruikt. Soja bevat 19% vet en 35% eiwit.Sojaolie is, napalmolie, de meest geconsumeerdeplantaardige olie wereldwijd.[1]
Gecultiveerde sojabonen zijn meestal geel, maar er bestaan ook zwarte, bruine en groene rassen.[2]
Illustratie van een sojaboon, afkomstig uit de landbouw-encyclopedieSeikei Zusetsu (1804)
De sojaboon komt oorspronkelijk uit hetVerre Oosten.[3] Daar is de soort al duizenden jaren (de vroegste datering stamt het jaar 2838 voor Christus, volgens het boek van 'Ben cao gang mu 本草纲目', geschreven in 1578 op basis van het boekShennong ben cao jing vanShennong) een belangrijk bestanddeel van het voedselpakket en werd in hetChinese keizerrijk zelfs beschouwd als een van de vijf heilige gewassen, naastrijst,tarwe,gerst engierst.
Soja bevat 19% vet en 35% eiwit. Belangrijke eiwitten in soja zijn lecithine, lectine en Bowman-Birk inhibitor.Lecithine is een stof diecholesterol in oplossing houdt (een zogenoemdeemulgator). Hierdoor kan het hart- en vaatklachten verminderen. Soja bevat net als andere peulvruchten de giftige stoflectine. De consumptie van rauwe, kort geblancheerde of te kort gekookte, verse bonen als snack of bijgerecht kan daardoor leiden tot buikklachten, koorts en diarree en schade aanrichten aan de darmen en nieren.[4] Soja bevat ookBowman-Birk inhibitor. Dit eiwit staat bekend om zijn positieve, anti-carcinogene en ontstekingsremmende werking.
Het proces van verwerking van de sojaboon begint met het verwijderen van de hullen (5% van het totale gewicht van de verse sojaboon) die gebruikt worden als ingrediënt in diervoeding. De gepelde bonen worden dan plat gewalst om de celwand te breken, de olie (ongeveer 19-20% van het gewicht van de sojaboon) wordt geëxtraheerd met behulp van organische oplosmiddelen (hexaan). Het sojaschroot dat achterblijft na het verwijderen van de organische oplosmiddelen wordt direct vermalen tot sojameel. Dat meel dient als eiwitrijke grondstof voor voornamelijk veevoeder, maar ook voor producten voor menselijke consumptie.
ZieSojaolie voor het hoofdartikel over dit onderwerp.
InOost- enZuidoost-Azië wordt de sojaboon grotendeels voor menselijke consumptie gebruikt, onder meer in de vorm vantofoe,tempé,sojasaus,sojamelk ensojaolie. In Japan iskinako (geroosterde sojameel) een erg geliefde topping over veel soortenwagashi (Japanse zoetwaren).
In de westelijke wereld wordt de boon hoofdzakelijk gebruikt voor de productie van plantaardige olie en veevoeder. De meeste soja, wordt gebruikt voorveevoer. Voor een kilo vlees (eiwit) is zo'n twee tot vijf kilokrachtvoer nodig. Dat voer bestaat voor 10 tot 20% uit speciaal daarvoor geproduceerd sojaschroot.[5] Nederland is na China de grootste importeur van soja ter wereld. Vanuit Nederland wordt een groot deel van de Noordwest-Europeseintensieve veehouderij (kippen, varkens, kalveren) van veevoer voorzien.
Ook in Europa wordt soja geteeld, vooral in hetDonaubekken en inOekraïne. In Nederland wordt geëxperimenteerd met vroege rassen, zoals Adsoy. Het zaaizaad moet geïnoculeerd worden met destikstofbindende bacterieBradyrhizobium japonicum, omdat deze in Nederland niet in de grond voorkomt. De gemiddelde opbrengst in Nederland is ongeveer 3000kg per ha.
Sojaboonproductie en -areaal in de Europese Unie in 2020[8]
Daarnaast is de sojaboon vaak in opspraak vanwegegenetische modificatie. Om die reden gebruiken Europese fabrikanten nauwelijks meer sojaolie in voedingsmiddelen. Veevoer bevat echter wel hoge percentages genetisch gemodificeerde soja. Producten met hetEKO-keurmerk voor menselijke consumptie bevatten geen genetische gemodificeerde soja. De niet-gemodificeerde sojabonen worden voor een groot deel geïmporteerd uitBrazilië. Gemodificeerde soja komt voornamelijk uitArgentinië.
Onderzoek wijst uit dat genetisch gemodificeerde gewassen zorgen voor hogere opbrengsten dan conventionele gewassen.[10][11] Eerder had het bladThe Independent geschreven dat uit onderzoek van de universiteiten van Nebraska en Kansas het omgekeerde zou blijken.[12] Barney Gordon, uitvoerder van dat onderzoek, reageerde dat die conclusie niet uit zijn onderzoek getrokken kon worden en noemde het artikel vanThe Independent "een goed voorbeeld van onverantwoorde journalistiek".[13] Monsanto zette de foute interpretatie van de onderzoeksgegevens vervolgens uiteen.[14]
Sommige mensen kunnenallergisch reageren op de eiwitten in soja. Dit kan zich onder meer uiten in orale allergie (jeuk in de mond),urticaria (bulten), roodheid en/of jeuk van de huid, die optreedt binnen een uur na consumeren van de bonen. Zeer uitzonderlijk kan een gevaarlijker reactie optreden, namelijk eenanafylactische shock, die onmiddellijke medische behandeling vereist.[bron?] Bij baby's kan soja-allergie zich uiten in de vorm vaneczeem.
Vanwege de relatief hoge aanwezigheid vanisoflavonen in soja is veel onderzoek gedaan naar mogelijkehormoonverstorende effecten. Omdat isoflavonen voorbij deplacenta kunnen, heeft de Nederlandse Gezondheidsraad uit voorzorg voor zwangeren een bovengrens van 1mg isoflavonen per kg lichaamsgewicht vastgesteld.[15] Effect opschildklierhormonen fT3 en fT4 is niet aanwezig.[16] Sojainname doetTSH licht stijgen, maarklinische significantie is onduidelijk.[16]
↑Europese Commissie,DG AGRI - Oilseed and Protein crops Production, geraadpleegd op 6 oktober 2021. Alleen lidstaten die productiecijfers rapporteren, zijn in de tabel opgenomen. HetVerenigd Koninkrijk was nog lid van de Europese Unie tot 31 januari 2020 maar rapporteerde geen sojaboonproductie.
_Merr.%2c_1804.jpg)
.jpg)
.svg)
.jpg)
