Schuld is een begrip uit het recht en de gebruikstaal. Iemand heeft juridisch beschouwd een schuld aan een ander als er met die ander een afspraak is gemaakt een bepaald bedrag te voldoen voor een door de andere te leverenprestatie. De ander heeft eenvordering, veelal uitgedrukt ingeld, op de eerstgenoemde. Een schuld kan ontstaan doordat eendienst ofgoed bij levering niet direct wordt voldaan. De persoon die een schuld heeft wordtschuldenaar ofdebiteur genoemd, de persoon die een vordering heeftschuldeiser ofcrediteur.
Voor schulden bestaat meestal een uiterste termijn van voldoening, wordt de termijn overschreden gelden er regels voor het betalen van rente en kosten en voor het innen van de vordering. Is een (rechts)persoon voor langere duur niet in staat schulden binnen de gestelde termijnen te voldoen, komen bijzondere regels in beeld als die voorsurseance van betaling,insolventie enschuldsanering. Is sprake van zich ophopende schulden door persoonlijke omstandigheden als ziekte, bovenmatig gokgedrag of overmatig alcoholgebruik, kan bij deKantonrechter om beschermende maatregelen worden verzocht, hetbeschermingsbewind of de zwaarderecuratele.
Er zijn verschillende soorten schulden, waarbij onderscheid wordt gemaakt naar de manier van ontstaan van de schuld. Meestal ontstaat deze door een overeenkomst of contract tussen partijen, bijvoorbeeld een geldlening of levering op krediet. Het is echter ook mogelijk dat de schuld uit de wet voortvloeit. Dit is het geval bijboetes, belastingen en schadevergoedingen. Men kent onder meer:
Schuld doordat van eenbetaalrekening meer wordt afgeschreven dan erop staat (rood staan).
Leningen - De lening is de bekendste soort schuld, met als kenmerk een duidelijke afspraak over de wijze van terugbetaling en de vergoeding voor het ter beschikking stellen van het geld.
Informele schuld op basis van vertrouwen, bijvoorbeeld na even wat geleend te hebben van een vriend.
Extra schuld door nog niet betaalde rente.
Schulden als gevolg van het geleverd hebben gekregen van diensten of goederen, maar deze nog niet betaald hebben ('op de rekening', 'op krediet', 'op de pof').
Loonschulden.
Schulden als gevolg van veroorzaakte schade aan eigendommen van derden (schadevergoeding).
Gokschulden.
Een schuld voortvloeiend uit het opgelegd krijgen van een boete door de politie, strafrechter of bestuursorgaan.
Belastingschulden.
Sociale premieschulden.
Men kan ook onderscheid maken naar de hoedanigheid van de schuldenaar. Men onderscheidt dan:
Bedrijfsschulden zijn verplichtingen aangegaan door een bedrijf of door een ondernemer. In het algemeen is het juridisch van belang of iemand in privé of zakelijk heeft gehandeld: in privé is een persoon in principe zelf volledig aansprakelijk voor schulden, is gehandeld als vertegenwoordiger van een bedrijf, binnen de gegeven bevoegdheid, is het bedrijf de schuldenaar en bestaat alleen in bijzondere omstandigheden persoonlijke aansprakelijkheid. Dit laatste geldt wanneer het bedrijf wordt uitgeoefend in een rechtsvorm met beperkte aansprakelijkheid, zoals eenbesloten vennootschap ofnaamloze vennootschap. In dit geval is slechts de rechtspersoon zelf aansprakelijk en niet de vertegenwoordigers of inbrengers van kapitaal. Slechts bij verwijtbaar handelen kent het recht de mogelijkheid hen in privé voor bedrijfsschulden aan te spreken. De bedrijfsschuld wordt dan een persoonlijke schuld. Niet bij allerechtspersonen is de persoonlijke aansprakelijkheid uitgesloten, een voorbeeld is devennootschap onder firma in het Belgisch recht.
ZieStaatsschuld voor het hoofdartikel over dit onderwerp.
Voor overheidsschulden gelden andere normen. Algemeen wordt aangenomen dat in de meeste landen de overheid enkel de rente op de schuld terugbetaalt en niet het kapitaal, tenzij door verlegging van de schuld op een nieuwe lening.
Op het moment dat een schuld niet op het afgesproken tijdstip wordt terugbetaald of de afgesproken vergoeding voor het ter beschikking stellen van het geld niet tijdig wordt betaald, zal deschuldeiser deschuldenaar op straffe van maatregelen verzoeken aan zijn verplichtingen te voldoen. Deze maatregelen zijn vaak in de overeenkomst bij het aangaan van de schuld bekendgemaakt of opgenomen in de verkoop- of leningvoorwaarden. Wanneer hierin niets expliciet is geregeld, kan worden teruggevallen op algemene wettelijke regels.
Wanneer een schuldenaar niet betaalt of reageert, of weigert de schuld af te lossen, zal de schuldeiser zijn schuld moeten afdwingen. Dit zal in eerste instantie geschieden door deze opeisbaar te maken. Wanneer het contract een termijn heeft genoemd is de schuld opeisbaar bij het verstrijken van de termijn, anders moet de schuldeiser de schuldenaar een laatste aanmaning met termijnstelling sturen (ingebrekestelling). Wanneer de schuld opeisbaar is kan de schuldeiser extra rente in rekening brengen (boeterente) wegens te late betaling, soms in combinatie met een kostenbedrag ter dekking van deincassokosten. Naarmate de schuldenaar langer verzuimt zijn verplichtingen na te komen, worden de incassomaatregelen zwaarder: de schuldeiser kan eenincassobureau ofdeurwaarder inschakelen om de vordering geïnd te krijgen. Ook dat brengt extra kosten met zich mee, die contractueel en wettelijk kunnen worden verhaald op de schuldenaar.
Voor het afdwingen van de schuld en kosten is in principe wel een vonnis van de rechter nodig. Een uitzondering geldt wanneer de schuld gedekt wordt door eenpandrecht of eenhypotheekrecht. Dan kan de schuldeiser dit zonder rechterlijke tussenkomst te gelde maken door de verpande zaken te verkopen en zich te verhalen op de opbrengst. Wanneer de schuld opeisbaar is, kan de schuldeiser in principe de schuldenaar dagvaarden. De rechter zal de schuldenaar vervolgens tot betaling veroordelen, waarna de schuldeiser of diens advocaat het vonnis ten uitvoer kan laten leggen met behulp van een deurwaarder. Deze kan bijvoorbeeldbeslag laten leggen op bezittingen van de schuldenaar, waarna de schuldeiser zich via de verkoopopbrengst van deze zaken kan verhalen. Ook kan beslag worden gelegd op de bankrekening of het salaris van de schuldenaar (derdenbeslag).
Uiteindelijk kan deinsolventie onder bepaalde voorwaarden en afhankelijk van het toepasselijk recht leiden tot hetfaillissement van de schuldenaar. Voor schuldeisers is dit overigens vaak niet gunstig. De opbrengsten moeten vaak gedeeld worden met andere schuldeisers, waarbij hoger gerangschikte schulden (bevoorrechte schulden, bijvoorbeeld belastingschulden) als eerste betaald worden. Veel schuldeisers blijven hierdoor bij een faillissement met lege handen achter.
Van problematische schulden is sprake als een persoon structureel niet aan zijn verplichtingen kan voldoen. Onder bepaalde omstandigheden kan dan bij derechter omschuldsanering worden gevraagd ofschuldbemiddeling worden uitgevoerd door eenschuldhulpverlener.
In Nederland kan een schuldsanering op twee manieren tot stand worden gebracht:
