Hetportable document format, of kortwegpdf,[1] is een bestandsformaat dat sinds ongeveer 1993 eende facto standaard is voor de uitwisseling van elektronische documenten en formulieren die in hun oorspronkelijke vorm gereproduceerd moeten kunnen worden. Sinds 2008 is het portable document format eenISO/IEC-standaard bekend als ISO 32000|ISO/IEC 32000-1:2008.
Pdf is een universeelbestandsformaat waarmeelettertypen, afbeeldingen en opmaak van elk willekeurig brondocument behouden blijven, ongeacht hetprogramma of hetplatform waarmee het document werd gemaakt, dit in tegenstelling tot bijvoorbeeldHTML.
Een voordeel van een pdf-bestand is dat het — in tegenstelling tot bijvoorbeeld eenWord-document — op elkeprinter er hetzelfde uit zal zien. Dit maakt het een goede optie om documenten uit te printen, maar maakt het minder flexibel bij bekijken op een beeldscherm omdat bij tekst de regellengte vast ligt. Dit betekent dat als op een klein beeldscherm de tekst groot gemaakt wordt die deels buiten het beeldscherm kan komen te vallen.Tekstverwerker- enHTML-documenten passen zich aan aan de grootte van het scherm (of hetvenster, als dat kleiner is).
Ook kan een pdf-bestand op alle platformen bekeken en/of bewerkt worden; het is dus niet platformafhankelijk (al geldt dit ook voor HTML en de meeste Office-standaarden). Veel handleidingen van elektronica-apparatuur,computerhardware en -software, en dergelijke, verschijnen in plaats van als drukwerk als pdf.
Technieken voor het versleutelen van de inhoud en het beveiligen van tekst tegen kopiëren zijn ingebouwd in het programmaAdobe Reader, dat veel wordt gebruikt om pdf-bestanden te bekijken of te printen. In tegenstelling tot wat wordt gedacht, is verspreiding van informatie in de vorm van pdf niet wezenlijk veiliger dan verspreiding in andere indelingen. De drempel voor kopiëren of ontsleutelen is voor eindgebruikers normaal gesproken wat hoger. Voorhackers is het desondanks te kraken.
De pdf-indeling is ontwikkeld doorAdobe. Ook deTeX-gebruikersgroepen hebben veel bijgedragen. Nadat pdf lange tijd alleen een feitelijke standaard was, heeft Adobe in juli 2008 de specificaties voor PDF 1.7 opengesteld en als ISO 32000-1 gepubliceerd.[2]
Een tekst in een pdf-bestand kan als tekst of als afbeelding zijn opgeslagen, of allebei, in geïntegreerde vorm. Bij opslag van de tekst alleen als tekst is de geheugenruimte veel kleiner. Dit komt het meeste voor, al of niet metechte afbeeldingen (die dan het meeste bijdragen aan de bestandsomvang). Als de tekst alleen als afbeelding is opgeslagen dan werkt de zoekfunctie niet; of dit het geval is staat nergens expliciet; men kan het uiteraard constateren door de zoekfunctie toe te passen met een zeker aanwezige tekst (één letter is genoeg), maar ook door te proberen een tekst te selecteren die meerdere regels omvat, maar niet bestaat uit de volledige regels; dit lukt in dit geval niet, men kan slechts een rechthoek selecteren. Een reden voor opslag als afbeelding kan zijn dat de precieze vormgeving van een papieren origineel wordt gereproduceerd. Een reden vanalleen opslag als afbeelding kan zijn dat dit bij het uitgaan van een papieren origineel veel minder bewerkelijk is, het vergt alleen het scannen.[3] Een andere mogelijke reden isprivacy. Dit geldt sinds 1 juli 2015 voorsommige publicaties in de Nederlandse Staatscourant. Soms is de tekst te vinden met bijvoorbeeldGoogle, namelijk als deze voor het indexerenOCR heeft toegepast. De tekst is dan ook in decache als tekst beschikbaar.
Bij de combinatie van opslag als tekst en als afbeelding heeft men zowel de zoekfunctie als de precieze vormgeving, maar wel het nadeel van de grote bestandsomvang. Een voorbeeld is de digitale versie vanHet Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog.
Naast het overkoepelende pdf-formaat bestaan er ook verscheidene subsets die uitgewerkt zijn (of worden) alsISO-standaard:
PDF/X: de X staat voorexchange (uitwisseling); een PDF/X-document kan in principe door elke drukkerij verwerkt worden. Dit houdt bijvoorbeeld in dat enkelCMYK-kleuren gebruikt mogen worden, dat alle fonts in de pdf aanwezig moeten zijn, dat het document niet versleuteld mag zijn, en zo verder.
PDF/A: de A staat voorarchivable (archiveerbaar); dit is het formaat dat bedoeld is om pdf-documenten te archiveren. Naast een aantal vereisten die heel gelijkwaardig zijn aan die voor PDF/X, is het ook vereist dat het document over voldoendemetadata beschikt in hetXMP-formaat. Een speciaal type van PDF/A vereist ook dat de pdftagged is.
PDF/E (in ontwikkeling): de E staat voorengineering
PDF/UA (ISO 14289-1:2012): UA staat vooruniversally accessible
PDF/H (in ontwikkeling): H staat voorhealthcare
Voor een chronologisch overzicht van de evolutie van pdf van propriëtair formaat naar eenopen standaard, zieHistory of PDF Openness, waar men naast de opeenvolgende uitgaven van de diverse pdf-specificaties ook de eerste publicatiedatum vindt van de belangrijkste open pdf-software zoalsGhostscript,Xpdf,PDFlib eniText.
In tegenstelling tot de leessoftware is de software van Adobe voor het aanmaken van pdf-bestanden niet gratis. Er zijn voldoende alternatieven. VanafMicrosoft Office 2007 is het mogelijk bestanden op te slaan en te versturen als pdf, al dan niet met een behulp van een gratisadd-in. Andere Office-pakketten, zoalsOpenOffice,LibreOffice enWordPerfect bieden de mogelijkheid documenten te exporteren naar pdf-indeling. Er zijn naast betaalversies ook programmabibliotheken aanwezig die de pdf-indeling ondersteunen, bijvoorbeeldApache FOP en iText. Verschillendescanner-, OCR- en archiveringsprogramma's alsOmniPage enFineReader kunnen met het pdf-formaat overweg, waarbij vaak de opmaak voor gaat op de tekstherkenbaarheid.
Ook bestaan er gratis hulpprogramma's waarmeePostScript-bestanden omgezet kunnen worden naar pdf. Met een gratis 'PostScript-driver' is het mogelijk om vanuit ieder programma naar een PostScriptbestand te "printen".
Gebruikers van hetbesturingssysteemmacOS vanApple gebruiken om pdf-bestanden te openen meestal het meegeleverde programma Voorvertoning in plaats van Adobe Reader, dat men afzonderlijk moetdownloaden.
