DePapoea's zijn de oorspronkelijke bewoners van het eilandNieuw-Guinea en enkele naburige eilanden. Ze wonen verspreid over twee landen;Indonesië (de provinciesPapoea enWest-Papoea, voor 2000 samenIrian Jaya) enPapoea-Nieuw-Guinea. Daarnaast wonen er door emigratie Papoea's in de westerse wereld, vooral inNederland.
Nieuw-Guinea wordt bewoond door bijna duizend verschillende stammen en er worden ruim 800 talen gesproken, die in twee taalgroepen worden onderverdeeld, een onderling zeer verscheiden groepPapoeatalen en deAustronesische talen. De sprekers van de Papoeatalen, de grootste groep, leven vooral op het eiland Nieuw-Guinea en de sprekers van de Austronesische talen leven vooral op de eilanden van de noord- en oostkust van Nieuw-Guinea en in een smalle kuststrook van Nieuw-Guinea. Met Papoea's worden meestal de sprekers van de Papoeatalen aangeduid, maar soms verstaat men er ook de Austronesischsprekende minderheid onder. De Austronesischsprekende stammen worden ook alsMelanesiërs aangeduid, naarMelanesië, waar Nieuw-Guinea een onderdeel van uitmaakt.
De oorsprong van de Papoea's wordt over het algemeen geassocieerd met de eerste nederzetting vanAustralazië door een afstammingslijn tijdens hetinitieel laatpaleolithicum die "Australasiërs" of "Australo-Papoea" wordt genoemd, toegeschreven aan een bevolkingsbeweging met uniforme genetische kenmerken en materiële cultuur (oude Oost-Euraziaten), die een diepe afkomst deelde met moderne Oost-Aziatische volkeren en andere groepen in Azië-Oceanië. Geschat wordt dat mensenSahoel (het geologische continent bestaande uit Australië en Nieuw-Guinea) tussen 50.000 en 37.000 BP bereikten. Stijgende zeespiegels scheidden Nieuw-Guinea ongeveer 10.000 BP van Australië. Aboriginal Australiërs en Papoea's waren echter genetisch veel eerder uit elkaar gegaan, rond 40.000 BP. Papoea's zijn nauwer verwant aanMelanesiërs dan aan Aboriginal Australiërs.
De meerderheid van de PapoeaY-DNAhaplogroepen behoren tot subclades van haplogroep MS en C1b2a. De frequentie van elke haplogroep varieert langs geografische clines.
De genetische samenstelling van de Papoea's is voornamelijk afgeleid van deoude Oost-Euraziaten, wat hen in verband brengt met andere Aziatische groepen op het vasteland, zoals deoude voorouderlijke Zuid-Indiërs, deAndamanezen, en ook Oost-/Zuidoost-Aziaten, hoewel de Papoea's mogelijk ook enige genenstroom hebben ontvangen van een eerdere groep (xOoA), ongeveer 2%, naast een extra archaïscheDenisova-vermenging in deSahoel-regio. Papoea's kunnen verschillende graden van diepe vermenging herbergen vanbasaal Euraziatisch, een basale afstammingslijn van West- en Oost-Euraziaten die ergens tussen 45 en 38.000 BP opkwam, hoewel ze over het algemeen worden beschouwd als een eenvoudige zustergroep van deTianyuanmensen (Basale Oost-Aziaten). Ze zijn ook nauw verwant aan de AndamaneseOnge en Oost-Aziaten en verschillen voornamelijk vanwege hun Denisova-vermenging.
Er zijn aanwijzingen dat de voorouders van de Papoea's en verwante groepen een sterkepopulatieflessenhals hebben doorgemaakt vóór de kolonisatie van de regio, en zich ongeveer 20.000 tot 40.000 BP hebben afgescheiden.
Papoea's vertonen een uitgesproken genetische diversiteit, verklaard door isolatie en drift tussen verschillende subgroepen na de kolonisatie vanNieuw-Guinea. De meest opvallende differentiatie werd gevonden tussen Hooglanders en Laaglanders. Papoea-Hooglanders vallen in drie clusters, maar vormen één clade vergeleken met de Laaglanders. De Hooglanders ondergingen ongeveer 10.000 BP een populatieflessenhals, geassocieerd met hetbegin van landbouw. Laaglanders vertonen een toegenomen diversiteit en kunnen grofweg worden gedifferentieerd in een Zuidelijk Laaglander-cluster en een Noordelijk Laaglander-cluster. De genetische differentiatie onder Papoea's wordt verondersteld minstens 20.000 jaar terug te gaan, terwijl de substructuur onder Hooglanders rond 10.000 jaar teruggaat, met een hogere diversiteit onder Westelijke Hooglanders dan onder Oostelijke. De genetische diversiteit gaat gepaard met taalkundige en culturele diversiteit.
Op basis van zijn genetische studies van deDenisovamens, een oude menselijke soort die in 2010 werd ontdekt, beweertSvante Pääbo dat de oude voorouders van de Papoea's zich in Azië met deze mensen hebben vermengd. Hij heeft ontdekt dat mensen in Nieuw-Guinea 4-7% van hun genoom delen met de Denisovamensen, wat op deze uitwisseling wijst.Introgressies van de Denisovamensen hebben mogelijk hetimmuunsysteem van de huidige Papoea's beïnvloed en mogelijk varianten van immuungerelateerdefenotypes en aanpassing aan de lokale omgeving bevorderd.
In een onderzoek uit 2005 naar ASPM-genvarianten ontdekten Mekel-Bobrov et al. dat de Papoea-bevolking tot de mensen met de hoogste percentages van de nieuw geëvolueerde ASPM-haplogroep D behoort, met een voorkomen van 59,4% van het ongeveer 6000 jaar oudeallel. Hoewel nog niet precies bekend is welk selectief voordeel deze genvariant biedt, wordt gedacht dat het Haplogfoep D-allel positief wordt geselecteerd in populaties en dat het een aanzienlijk voordeel oplevert, waardoor de frequentie ervan snel toenam.
ZiePrehistorie van Nieuw-Guinea voor het hoofdartikel over dit onderwerp.
Recent bewijs toont aan dat de Papoea's afstammelingen zijn van de eerste groep bewoners die zich op Nieuw-Guinea hadden gevestigd. Volgens de meest recente archeologische vondsten bevolkten de voorouders van de Papoea's en deAborigines dit continent vanuit Afrika via deSundaplat omstreeks 55.000 jaar geleden.[1]Deze mensen waren de toen nauwere zeestraat overgestoken vanuit de eilanden vanWallacea enSundaland, de huidigeIndonesische Archipel. Onderzoeken in 2020/2021 vanDNA van moderne Papoea's en Aborigines tonen aan dat er zelfs contacten geweest zijn met deDenisovamens, een nu uitgestorven menssoort.[2] Deze contacten moeten hebben plaatsgevonden op minimaal 2 momenten: 46.000 jaar geleden en 25-21.000 jaar geleden.
De voorouders van deAustronesische volken kwamen veel later, zo ongeveer 3500 jaar geleden, als onderdeel van de geleidelijk migratie van zeevarende volken vanuitZuidoost-Azië, die mogelijk hun oorsprong hadden in het oosten van China. Austronesischsprekende volken koloniseerden veel van de voor de noord- en oostkust van Nieuw-Guinea gelegen eilanden, zoalsNieuw-Ierland enNieuw-Brittannië.
De bewoning over een periode van tienduizenden jaren heeft geleid tot een grote diversiteit aan volken en talen, wat verder werd vergroot door de komst van deAustronesiërs en in de recente geschiedenis de kolonisatie van Europeanen enIndonesiërs.
Het oostelijk deel van Nieuw-Guinea werd in1884 verdeeld in eenDuitse kolonie in de noordelijke helft en eenBritse kolonie in de zuidelijke helft, waarvan het bestuur in1906 werd overgedragen aanAustralië. Na deEerste Wereldoorlog kreeg Australië het mandaat over het DuitseKeizer Wilhelmsland en na deTweede Wereldoorlog werden deze twee Australische gebieden samengevoegd onder de naamTerritorium van Papoea en Nieuw-Guinea. In1975 werden dit oostelijk deel van Nieuw-Guinea en de hiervan ten oosten gelegen eilanden onafhankelijk onder de naamPapoea-Nieuw-Guinea.
Het westelijk deel van Nieuw-Guinea was vanaf het eind van denegentiende eeuw tot aan de onafhankelijkheid vanIndonesië in1949 een deel van deNederlandsekolonieNederlands-Indië.
HetKabinet-Drees II besloot in oktober 1952 dat Nieuw-Guinea onderdeel zou blijven van het koninkrijk en dat het bleef streven naar zelfbeschikkingsrecht voor de Papoea's. Tussen 1949 en1962 was het onder de naamNederlands-Nieuw-Guinea een overzees gebiedsdeel van Nederland. Na een halfjaar onder het bestuur van deVerenigde Naties (UNTEA) geweest te zijn werd dit deel van Nieuw-Guinea op1 mei1963 overgedragen aan Indonesië. Daar werd het een provincie van onder de naamIrian Barat, en vanaf1970Irian Jaya.
Voor de overdracht aan Indonesië en vooral ook daarna en tot op heden wordt er door de Papoea's om onafhankelijkheid gevraagd van Indonesië, dat door hen wordt gezien als de bezetter. Vanaf1965 was het deOrganisatie Papoea Merdeka (OPM)(Organisatie voor een vrij Papoea) die vanuit de binnenlanden van deVogelkop voor onafhankelijkheid streed. Op1 juli1971 riep het OPM de onafhankelijkheid van deRepubliek van West-Papoea uit. De gewapende tak van het OPM hield rond deze tijd op te bestaan, ook al wordt het OPM nog steeds als symbool van een vrij Papoea gezien. De gewapende strijd werd voortgezet door onder andere deTentara Pembebasan Nasional (TPN) (Nationaal Bevrijdingsleger) en dePasukan Pembebasan Nasional (Papenal) (Nationale bevrijdingstroepen), die vooral in het grensgebied van Papoea-Nieuw-Guinea actief zijn. Ook streven de Papoea's met diplomatieke middelen naar onafhankelijkheid, onder andere bij de Verenigde Naties en het Amerikaanse Congres, hun zelfbeschikkingsrecht blijven opeisen. De vertegenwoordigers van de Papoea's komen samen in hetPapoeacongres.
In2019 ziet de situatie er voor de Papoea's niet rooskleurig uit, blijkens een rapport van deInternational Coalition for Papua (ICP).[3] Indonesië schendt op grote schaal hun mensenrechten (qua vrijheid van meningsuiting, medische zorg, behoud eigen cultuur en landrechten bv). Zij voelen zich tweederangsburgers in eigen land. Tonen van de eigen vlag, de Morgenster, is verboden. De werkloosheid is hoog en in vergelijking met immigranten uit Indonesië maken zij weinig kans op de arbeidsmarkt. Kindersterfte is hoog. Aids en hiv-besmetting vragen eigenlijk om inzet van grote medische bemoeienis, die voor hen juist moeilijk te krijgen is.
Intimidaties van de kant van deBesi Mera Putih, een pro-Indonesische militie, maakt dat zij zich bedreigd voelen. Deze BMP vormt een bedreiging voor personen die voor Papoea's opkomen.[4]
Rond deGrasbergmijn (goud en koper) is er ernstige milieuvervuiling. Rivieren raken vervuild, tropisch oerwoud wordt gekapt.[5]
De Papoea's hebben een donkere huid, zijn vrij klein en hebben kroeshaar, en doen denken aan deAustralischeAboriginals, die inderdaad ook hun nauwste verwanten zijn. DeStraat Torres-eilanders, de bewoners van de eilanden in deStraat Torres, tussen Australië en Nieuw-Guinea, komen oorspronkelijk van Nieuw-Guinea, maar hebben ook etnische, taalkundige en culturele invloeden vanuit Australië.
Een grote meerderheid van de Papoea's is christelijk, ook al vermengen veel mensen dit wel met oudere en traditioneleanimistische elementen. Afgelegen volksstammen of volksstammen die (vrijwel) nooit in aanraking zijn geweest met de buitenwereld, hebben hun natuurgodsdienst volledig behouden.
De verscheidenheid in cultuur, taal en gewoontes is zeer groot te noemen. Dit heeft vooral ook zijn oorzaak in de geografische verscheidenheid van het eiland. Vooral deregenwouden en bergen in de binnenlanden van Nieuw-Guinea zijn erg ontoegankelijk en veel rivieren zijn onbevaarbaar. Daarnaast komen er aan de kust enkele omvangrijkemoerasgebieden voor, die ook moeilijk toegankelijk zijn. De meeste volksstammen en het ontoegankelijk gebied dat ze bewonen waren niet bekend toen de Europeanen de kusten van Nieuw-Guinea probeerden te koloniseren. Ook in de eenentwintigste eeuw zijn er nog steeds stammen waar vrijwel niets over bekend is en die nog in desteentijd leven.
De traditionele kleding van de Papoea's is, voor westerse normen, schaars. De mannen van sommige culturen zoals deDani en deYali van deBaliemvallei dragen niet meer dan eenpeniskoker of men is zoals bij deAsmat en deKorowai in het zuiden traditioneel naakt. De vrouwen dragen van gras gemaakte rokjes. In andere culturen, met name aan de noordkust, droegen de mannen onder Austronesische invloed traditioneel lendendoeken. Het gebruik van peniskokers en rokjes van gras komt alleen nog voor in de binnenlanden; aan de kust en op de omringende eilanden zijn sinds de komst van de Europeanen en vooral onder druk van de gearabiseerdemoslimIndonesiërs deze kledinggewoontes steeds zeldzamer geworden.
Onder Papoea-stammen in de binnenlanden van Nieuw-Guinea kwam tot niet zo lang geleden de praktijk van hetkoppensnellen en, op kleinere schaal,kannibalisme voor. De frequentie en de verspreiding van het kannibalisme staat onder moderneantropologen ter discussie.
Het koppensnellen had zijn oorzaak in het gegeven dat de Papoea's niet in een natuurlijke dood geloofden. Wanneer een lid van de stam overleed, zag men dit als een poging van een naburige en vijandige stam om de stam hiermee te verzwakken. De enige manier om dit evenwicht weer te herstellen was een lid van deze andere stam te doden en zijn hoofd als trofee mee te nemen. Dit ging gepaard met rituelen die per stam verschilden. Zo hadden bijvoorbeeld deAsmat voorafgaand aan het koppensnellen feesten waarbisjpalen een centrale rol in speelden.[6]
Kannibalisme kwam veel minder vaak voor en komt volgens Papoea-specialisten al sinds tientallen jaren niet meer voor,[7] al is niet iedereen het hiermee eens.[8]
Hieronder volgt een (incomplete) lijst van etnische Papoeagroepen:
In de periode van hetUNTEA-bestuur kwam een groep van ongeveer vijfhonderd Papoea-gezinnen naar Nederland, waarvan de mannen in overheidsdienst waren en daarom niet op Nieuw-Guinea konden blijven.
Sommigen van hen zijn vanuit Nederland blijven ijveren voor een vrij Papoea. BijvoorbeeldMarcus Kaisiepo (1913-2000), afkomstig uitKorido in Nederlands-Nieuw-Guinea. Hij werd in april 1961 verkozen in het koloniale parlement, de Nieuw-Guinea Raad. In 1962 zag zijn familie zich gedwongen om naar Nederland uit te wijken na de overdracht van de regio aan Indonesië. Ook zijn zoonViktor Kaisiepo (1948-2010), spande zich in Nederland in voor de Papoease zaak. In 2002 kwam er een autonomiewet voor West-Papoea na een groot Papoeacongres waaraan ook Viktor Kaisiepo had deelgenomen. Het werk van de Kaisiepo's wordt tot op heden voortgezet door de overkoepelende organisatie; hetWest Papua Volksfront, dat is aangesloten bij de Organisatie Vrij Papua (OPM, Organisasi Papua Merdeka).
