meteorologie: weerkunde, verschijnselen in de dampkring
meteoroïde: klein lichaam (kleiner dan eenplanetoïde) dat in het zonnestelsel zweeft
meteoor: vallende ster, een helder lichtspoor dat in de lucht zichtbaar wordt doordat een meteoroïde in de dampkring komt
meteoriet: een meteoroïde die in de dampkring niet helemaal verbrand is en dus op aarde is gevallen
Een Chinga-ijzermeteoriet van 700 gramDoorsnede van de Toluca-ijzermeteorietMeteoren gezien vanuit de ruimte tijdens het binnendringen van deatmosfeer
Eenmeteoriet is het deel van eenmeteoroïde ofplanetoïde dat op deaarde inslaat na vanuit deruimte door deatmosfeer te zijn gevallen. Tijdens de tocht door dedampkring wordt het materiaal sterk afgeremd en zeer heet. Dit kan als eenmeteoor te zien zijn.
Aan de hand van de samenstelling van meteorieten kan soms bepaald worden wat de herkomst is. Zo zijn er al meer dan twintig gevonden die van demaan afkomstig zijn (maanmeteorieten). Het betreft dan materiaal dat door een andere meteoriet uit de maan is losgeslagen. Ook zijn er meteorieten zoalsALH 84001 gevonden, waarvan de herkomstMars is. Zo'n 400 van de circa 77.000 gevonden meteorieten zijn afkomstig van de "rode planeet".[1]
In veel gevallen is de meteoriet echter afkomstig uit deplanetoïdengordel (ook wel asteroïdengordel genoemd) tussen Mars enJupiter. Of er ook meteorieten bestaan met eenkometaire oorsprong, staat nog ter discussie. Het is mogelijk dat sommige zeldzame, zeer fragiele soorten koolstofhoudende meteorieten van kortperiodieke kometen afkomstig zijn.
Veel puin dat in contact komt met dedampkring bereikt de aarde niet, maar verbrandt door de hitte als gevolg van de weerstand van de atmosfeer. De brokstukken die verbranden zijn in de nacht zichtbaar als meteoren, ook wel sterrenregen of vallende ster genoemd.
Bij grotere stukken die niet volledig verbranden maar gedeeltelijk als meteoriet op de aarde neerkomen, ontstaat bij het passeren van de dampkring eenbolide (vuurbol). Dat het om een indrukwekkend verschijnsel kan gaan blijkt bijvoorbeeld uit de bolide van deSichote-Alin. Die was bij volledig daglicht zeer duidelijk zichtbaar. De vuurbol veroorzaakt door de NederlandseGlanerbrug-meteoriet uit april 1990, was vlak voorzonsondergang zichtbaar.
Desnelheid waarmee meteoroïden de atmosfeer binnenkomen bedraagt 35000 tot 250000km/u (10 tot 70km/s). Om de tocht door de dampkring te kunnen overleven, moet zelfs voor grote meteoroïden de snelheid niet hoger zijn dan ongeveer 100000km/u (27km/s). Alleen zeer grote meteoroïden (meer dan 100000kg) ondervinden relatief zo weinig weerstand dat de snelheid voldoende blijft om bij inslag een krater te veroorzaken.
Een aanzienlijk deel van de meteoroïde verdampt en slechts een beperkt deel bereikt de aarde: vaak zelfs helemaal niets. De massa van deSichote-Alin-meteoroïde wordt geschat op 70000 tot 100000kg, waarvan ongeveer 30000kg als meteoriet op de aarde is ingeslagen. De massa van de Nederlandse Glanerbrug-meteoriet bedroeg naar schatting vermoedelijk tussen de 20 tot 200kg, waarvan minder dan 1kg het aardoppervlak bereikte. De massa van de meteoriet die op 15 februari 2013 ontplofte bovenTsjeljabinsk bedroeg naar schatting tussen de 7.000 en 10.000 ton. De diameter van deze meteoriet zou ongeveer 17 meter geweest zijn op het moment dat de meteoor de dampkring binnenkwam. De energie die vrijkwam bij de ontploffing werd geschat op 500kiloton TNT. De snelheid van de meteoriet werd geschat op 30 km/s of 108.000 km/u.
De oudst bekende meteoriet heeft eenouderdom van 4,56miljard jaar. De meeste meteorieten van asteroïdale herkomst hebben een ouderdom rond 4,5 miljard jaar. Meteorieten van de maan en Mars zijn vaak jonger (enkele miljoenen jaren).
Wetenschappers kunnen door het onderzoeken van meteorieten meer te weten komen over het ontstaan van hetzonnestelsel. Sommige meteorieten bestaan uit gesteente, andere uit ijzer. Op sommige plaatsen, zoalsAntarctica, zijn meteorieten (in het ijs en de sneeuw) makkelijker te vinden dan elders. Van sommige van deze meteorieten wordt aangenomen dat ze vanMars afkomstig zijn, waarschijnlijk weggeslingerd door een meteorietinslag op die planeet.
Wetenschappers opAntarctica bij een gevonden meteoriet
Dat een meteoriet een bijzonder object is en dat meteorieten daarom verzameld worden mag duidelijk zijn. Niet alle wetenschappers vinden dat ethisch even verantwoord. Meteorieten kunnen waardevolle informatie verschaffen over de samenstelling van planeten in het zonnestelsel. Verzamelaars 'onttrekken' meteorieten aan wetenschappelijk onderzoek. Verzamelaars brengen daartegen in dat veel vondsten zijn gedaan door de belangstelling voor meteorieten.
Feit is dat er in 1970 minder dan 2000 meteorieten bekend waren. Sindsdien is de interesse sterk toegenomen en wordt er onder meer opAntarctica en in deSahara (waar ze door hun donkere kleur en het gebrek aan begroeiing goed opvallen, en bovendien accumuleren op deflatieoppervlakken) gericht naar gezocht. Inmiddels zijn er al meer dan 20000 exemplaren wetenschappelijk gedocumenteerd.
De massa van meteorieten alsSichote-Alinmeteoriet, Campo del Cielo, Canyon Diablo (Barringerkrater) en Gibeon en veel andere meteorieten is overigens zo groot, dat er mensen zijn die vinden dat er geen valide wetenschappelijk argument bestaat om deze meteorieten niet te verzamelen.
Een voorbeeld is de gepoogde verkoop in 2008 via veilinghuis Bonhams van 's werelds grootste massapallasiet: de meteoriet vanFukang. Niet alleen was deze wetenschappelijk interessant vanwege de zeldzaamheid, maar ook voor verzamelaars doordat er relatief groteolivijnkristallen in voorkomen (vandaar de bijnaam "edelsteenmeteoriet" voor deze klasse meteorieten). De vinder en eigenaar van deze meteoriet bood de meteoriet voor een extreem hoog bedrag aan: bijna drie miljoen Amerikaanse dollar, maar de steen bleef onverkocht.[2]
InNederland zijn zes gevallen bekend van neergekomen meteorieten. Soms wordt ook een zevende genoemd (de Dordrecht uit 1650), maar daar is nooit van vastgesteld dat het een echte meteoriet betrof.
12 juni 1840 – bijUden – steenmeteoriet (chondriet)
2 juni 1843 – bijUtrecht – steenmeteoriet (chondriet)
Een meteoriet is niet eenvoudig te onderscheiden van gewoongesteente. Bijijzermeteorieten is het hoge gewicht door hetijzergehalte een aanduiding. Deze meteorieten zijn uiteraardmagnetisch. Een mogelijkheid tot identificatie is ook doorzagen en met behulp vanetsen deWidmanstättenstructuren zichtbaar maken. Verder kan niet-destructief onderzoek in het laboratorium uitsluitsel bieden. IJzermeteorieten hebben eennikkelgehalte van 6% tot 25%.
Steen-ijzermeteorieten en steenmeteorieten zijn vaak zeer moeilijk te onderscheiden van gewoon gesteente. Soms biedtmicroscopisch onderzoek hulp. In een aantal gevallen is de steen aan de buitenzijde duidelijk als meteoriet herkenbaar. Bij het passeren van de dampkring wordt de buitenkant zo warm dat een dun laagje van de meteoroïde smelt. Deze gesmolten rand stolt weer en vormt dan in de meeste gevallen een smalle donkere verglaasde korst rond de meteoriet (fusion crust). In tegenstelling tot wat veel mensen denken, zijn meteorieten niet door en door gesmolten.
Bij iedere verschijning van een heldere vuurbol valt er ook een meteoriet
Dit is incorrect. Vaak verdampt de meteoroïde volledig en bereikt niets het aardoppervlak, ook bij zeer heldere vuurbollen. Soms explodeert de meteoroïde in de atmosfeer en wordt daarbij volledig verpulverd.
Het lichtspoor van een vallende meteoriet reikt tot aan de grond
Dit is incorrect. De meteoroïde remt af in de atmosfeer door de wrijving met de lucht. Op hoogten tussen 10 en 30 km boven het aardoppervlak is de snelheid zo zeer verminderd dat ze uitdooft, wat resulteert in eendark flight. Als een vuurbol te zien is die schijnbaar nabij de grond eindigt, dit is nabij de horizon, dan betekent dit dat het eindpunt van de vuurbol minstens 200 km verwijderd is.
Ik zag hem in een nabijgelegen weiland inslaan
Zie het voorgaande punt: dit is een illusie.
Een pas gevallen meteoriet is gloeiend heet en roodgloeiend in het donker
Dit is incorrect, een pas gevallen meteoriet is hooguit handwarm. De hitte die bij de tocht door de dampkring ontstaat, wordt direct afgevoerd met het verdampende meteorietmateriaal. Na afremmen en uitdoven maakt de meteoriet nog een vrije val van enkele minuten, waarbij hij, zo hij al heet was, volledig afkoelt.
Een meteoriet is volledig gesmolten
Ook dit is incorrect: meteorieten smelten niet, materiaalableert (verdampt) laagje voor laagje, met een heel dun smeltlaagje. Rond het moment dat de meteoor uitdooft, vormt dat dunne smeltlaagje de karakteristieke donkere smeltkorst (fusion crust). Deze is echter hooguit een millimeter dik, en daaronder is de steenniet gesmolten geweest. Als een voorwerp eruitziet alsof het geheel gesmolten is geweest, dan is het geen meteoriet.
Meteorieten worden genoemd naar het dichtstbijzijnde postkantoor
Dit is een fabeltje. De officiële naamgeving van meteorieten, die geschiedt door het Meteorite Nomenclature Committee van de Meteoritical Society, is aan strenge regels onderhevig. Een postkantoor komt in die regels helemaal niet voor.
Er bestaat een mythe dat als eenkris gemaakt is metnikkel uit de meteoriet die in 1749 in de streek rond dePrambanan viel, het wapen alleen op een persoon behoeft te worden gericht om diegene te doden.
.jpg)
.jpg)
