Wapens van Jacobus als koning van Engeland en Schotland
Jacobus II van Engeland, Jacobus VII van Schotland (Engels:James) (Londen,14 oktober1633 –Saint-Germain-en-Laye,16 september1701) was koning vanEngeland,Schotland enIerland van6 februari1685 tot1688. Hij was de laatsterooms-katholieke monarch van Engeland, Schotland en Ierland. Veel van Jacobus' onderdanen waren het niet eens met zijn politieke overtuigingen. Hij was bijvoorbeeld een fanatiek aanhanger van deabsolute monarchie. Ook waren die mensen het niet eens met zijn religieus beleid. Dat resulteerde uiteindelijk in deGlorious Revolution. Zowel door het Engelse parlement als het Ierse parlement werd Jacobus op11 december 1688 afgezet. Het Schotse parlement zette hem op11 april1689 af. Hij werd echter niet opgevolgd door zijn katholieke zoon, prinsJacobus Frans Eduard Stuart van Engeland en Schotland, maar door zijnprotestantse dochter, koninginMaria II, en zijn schoonzoon en neefWillem III van Oranje-Nassau. Vanaf 1689 werdenWillem en Maria gezamenlijk koning en koningin van Engeland, Schotland en Ierland. Jacobus II heeft nog één serieuze poging gedaan om zijn tronen te heroveren, in 1689. Hij landde toen in Ierland met eenjacobitisch leger. Maar hij werd in de zomer van 1690 door de legers van Willem III verslagen tijdens deSlag aan de Boyne. Jacobus II keerde terug naarFrankrijk. Hij leefde de rest van zijn leven onder de bescherming van zijn neef en bondgenoot, koningLodewijk XIV van Frankrijk.
Jacobus II is het best bekend om zijn inzet voor de absolute monarchie en tevens bekend omwille van zijn pogingen om in het koninkrijk de volledigegodsdienstvrijheid in te voeren. Dit was echter tegen de wens van een meerderheid in het Engelse parlement. InIerland enSchotland alsook in enkele Engelse enWelshe streken zoalsLincolnshire genoot Jacobus II wel de volledige steun van de katholiekgezinde bevolking en adel aldaar.
In 1643 ontving hij de titelhertog van York. Tijdens deburgeroorlog tussen de parlementsgezinden vanOliver Cromwell en de koningsgezinden werd hij door het parlement gevangengenomen, maar hij ontsnapte in1648 naarDen Haag. In 1649 ging hij naarFrankrijk. In 1652 diende hij onderTurenne en in het Spaanse leger.
Jacobus en Anna Hyde in de jaren 1660, doorPeter Lely.
NaRichard Cromwells ontslag in 1659 alsLord Protector en de daaropvolgende instorting van hetEngelse Gemenebest in 1660, werd Karel II op de Engelse troon hersteld. Hoewel Jacobus de vermoedelijketroonopvolger was, leek het op dat moment nog onwaarschijnlijk dat hij de Engelse Kroon zou erven. Karel was op dat moment nog een jonge man die in staat moest worden geacht om legale kinderen te verwekken.[1] Op 31 december 1660, na zijn broers restauratie, werd Jacobus in Schotland totHertog van Albany verheven, als Schots complement van zijn Engelse titel, Hertog van York.[2] Na zijn terugkeer naar Engeland veroorzaakte Jacobus onmiddellijk een schandaal door de aankondiging van zijn verloving metAnna Hyde, de dochter van Karels eerste minister,Edward Hyde.[3] Toen hij haar in 1659 probeerde verleiden, had Jacobus beloofd met haar te trouwen.[4] Anne werd in 1660 zwanger, maar na deRestauratie en Jacobus' terugkeer naar de macht, verwachtte niemand aan het koninklijk hof dat Jacobus zich daadwerkelijk aan zijn belofte zou houden en een burgervrouw zou huwen, ook al had hij van tevoren beloofd dat wel te doen.[5] Hoewel bijna iedereen, met inbegrip van Annes vader, er bij het paar op aandrongen om vooral niet te trouwen, trouwde het echtpaar toch in het geheim. De officiële huwelijksceremonie vond op 3 september 1660 in Londen plaats. Hun eerste kind, Karel, die twee maanden na het huwelijk werd geboren, stierf nog voor zijn eerste verjaardag, net als vijf andere zonen en dochters.[5] Slechts twee dochters overleefden hun kindertijd:Maria (geboren 30 april 1662), de latere echtgenote van stadhouderWillem III van Oranje enAnna (geboren op 6 februari 1665).[6]
Samuel Pepys schreef dat Jacobus dol was op zijn kinderen en zijn rol als vader zeer serieus nam. Hij speelde met hen "als een gewone vader van een kind", een contrast met het ouderschap op afstand dat in de koninklijke kringen van die tijd gebruikelijk was.[7] Jacobus' vrouw was hem zeer toegewijd en beïnvloedde veel van zijn beslissingen.[8] Desondanks hield Jacobus er een verscheidenheid aan minnaressen op na, waaronderArabella Churchill enCatherine Sedley. Hij had de reputatie de meest "openlijke vrouwenaanstaarder van zijn tijd" te zijn.[9] Met Catherine Sedley kreeg Jacobus II een dochter,Catherine Darnley (zo genoemd omdat Jacobus II een afstammeling was vanHenry Stuart Darnley). Anna Hyde overleed in 1671.
Bij het herstel van hetHuis Stuart (de troonsbestijging van zijn broerKarel II) in1660 werd hij 'Lord High Admiral' van Engeland. In die hoedanigheid was hij commandant van de marine en versloeg tijdens deTweede Engels-Nederlandse Oorlog die hij zelf mede had uitgelokt, de Nederlanders in deSlag bij Lowestoft (1665). De kolonie Nieuw Amsterdam, die bij deVrede van Breda1667 aan Engeland kwam, werd naar hem New York genoemd. Deze periode werd ook wel de EngelseRestauratie genoemd.
Jacobus, als hertog van York. Geschilderd door John Riley.
Onder invloed van zijn vrouw,Anna Hyde (22 maart1638 –31 maart1671), met wie hij in op24 november1659 teBreda was getrouwd, was hij overgegaan tot hetkatholicisme. Na de afkondiging van deTest Act (1673) moest hij daardoor al zijn ambten neerleggen. Op21 november1673 hertrouwde hij teDover met de katholiekeMaria d'Este (5 oktober1658 –7 mei1718), prinses vanModena. Zijn populariteit onder de bevolking nam steeds verder af en in 1678 moest hij zelfs vluchten.Jacobus was de wettige troonopvolger, maar in 1680 brak een hevige strijd om zijn erkenning uit tussen koning en parlement, en tussen de politieke partijen van deWhigs (liberalen) en deTories (conservatieven). Voor zijn veiligheid werdhij door zijn broer als koninklijk stadhouder naar Schotland gestuurd, waar hij hard optrad tegen de protestanten.
In 1682 hadden de Whigs de strijd verloren en hun leiders gingen in ballingschap naar Nederland. Jacobus kon terugkeren naar Londen en was aan boord van het schip deGloucester dat op 6 mei 1682 vastliep op een zandbank voor de kust vanGreat Yarmouth en zonk. Bij deze scheepsramp kwamen tussen de 120 en 350 mensen om het leven, omdat Jacobus aanvankelijk weigerde het schip te verlaten. Het protocol vereiste dat eerst de leden van de koninklijke familie van boord dienden te gaan voor de rest het schip mocht verlaten.[10]
Toen Karel stierf zonder erfgenaam, was Jacobus de wettige opvolger voor de troon van Engeland en Schotland. De koning stierf op6 februari1685 tePalace of Whitehall in Londen. Jacobus, hertog van York, volgde hem op als koning Jacobus II.
Uit zijn eerste huwelijk waren nog twee dochters in leven, beide protestants en ook uit zijn tweede huwelijk had hij geen mannelijke erfgenaam. Op 10 juni 1688 schonk echter zijn tweede vrouw het leven aan haar vijfde kind, ditmaal een zoon. De algemene ontevredenheid nam met de geboorte van dezekatholieke erfgenaam nog meer toe. Het vooruitzicht van een katholieke dynastie was zeer bedreigend voor de protestanten, die niet gelukkig waren met een katholiek als hoofd van de Kerk van Engeland, noch met de religieuze tolerantie die Jacobus instelde met deDeclaration of Indulgence. Dit leidde tot een samenzwering, deGlorious Revolution, met het doel de katholieke koning Jacobus II te vervangen door zijn dochterMaria, een overtuigdprotestantse en lid van de publiekeKerk van Engeland.
Op5 november1688 landde Maria's echtgenootWillem III van Oranje-Nassau in Engeland (bijTorquay) met een groot Nederlands leger. Willem gaf het bevel het Engelse leger te ontbinden en daar werd goeddeels gehoor aan gegeven. Jacobus had daardoor al snel in Engeland zelf niet veel steun meer. Op11 december vluchtte hij om vanuit het katholiekeIerland - een deel van zijn rijk waar hij nog wel steun had - de strijd voort te zetten. Hiermee kwam zijn regering feitelijk ten einde, omdat het parlement in Westminster zetelde.
Op28 januari1689 besloot het parlement dat Jacobus met zijn vlucht afstand had gedaan van de troon en datWillem en Maria hem wettig konden opvolgen. Hiermee kwam ook het primaat van het parlement over het koningschap vast te staan. De Schotten volgden het besluit op11 april 1689. Jacobus was in Ierland nog aan de macht tot aan deSlag aan de Boyne op1 juli1690.
Na zijn nederlaag vluchtte Jacobus naar Frankrijk, waarLodewijk XIV hem een jaargeld gaf. Officieel trad hij nooit af en bleef hij aanspraak maken op de troon vanEngeland,Schotland enIerland. Hieruit ontstond hetjacobitisme dat nog tot in het midden van de18e eeuw een factor in de Engelse politiek zou blijven.
Hij mocht van Lodewijk XIV in het koninklijkekasteel van Saint-Germain-en-Laye nabij Parijs wonen. De vrouw van Jacobus en een paar van zijn volgelingen sloten zich bij hem aan en gingen ook inballingschap. De meesten waren rooms-katholiek. In1692 werd zijn jongste kind geboren, Louise Maria Theresia. Sommige volgelingen van Jacobus die nog in Engeland woonden, probeerden hem weer op de troon te zetten door koning Willem III in1696 te laten vermoorden. Dit verraad werd echter op tijd ontdekt en zo kon de moord op Willem III worden verijdeld. Dit voorval maakte Jacobus in Engeland nog minder populair. Lodewijk XIV heeft nog een poging gedaan om Jacobus tot koning van hetPools-Litouwse Gemenebest te laten verkiezen. Dit ging echter niet door.
Jacobus II stierf aanintracerebraal hematoom, een bloeding in de hersenen, op16 september1701 teSaint-Germain-en-Laye. Zijn oudste dochter,Maria, was in 1694 overleden als koningin van Engeland. Na de dood van koning Willem III in 1702 werd een andere dochter van Jacobus,Anna, koningin van Engeland, Schotland en Ierland. Zij werd in 1707 de eerste koningin van hetkoninkrijk Groot-Brittannië.
De vader van Jacobus II, koning Karel I. Hij regeerde Engeland van1625 tot zijn afzetting in1649.
De oudere broer van Jacobus II, koning Karel II. Hij regeerde Engeland van1660 tot zijn dood in1685.
Zijn oudste dochter, koningin Mary II. Zij was samen met haar man, Willem III, koning en koningin van Engeland van1689 tot1694. Hierna regeerde Willem alleen door tot zijn dood in1702.
Zijn tweede dochter, koningin Anne. Zij werd na de dood van Willem III koningin. Zij was koningin tot haar dood in1714.
↑Miller, blz. 46.Samuel Pepys schrijft in zijn dagboek dat Jacobus "mijn vrouw aandachtig bekeek". Ibid. Met Jacobus' smaak in vrouwen werd vaak de spot gedreven, zoals blijkt uitGilbert Burnet beroemde uitspraak dat Jacobus' minnaressen hem wel "door zijn priesters moesten zijn gegeven als een vorm van boetedoening." Miller, blz. 59.
.svg)
.svg)
.svg)
.svg)
.svg)
.svg)
.svg)
.jpg)
