De winning van hematiet is een van vroegstemijnbouwactiviteiten van demensheid: hetpoedervormige mineraal werd aangetroffen in ongeveer 80.000 jaar oude graven. Zowel op het Griekse eilandThasos als bij de plaatsen Rydno inPolen en Lovas inHongarije, zijn groeven uit hetpaleolithicum bekend, maar ook in Duitsland zijn sporen vanprehistorische mijnbouw van vergelijkbare omvang gevonden. Die sporen zijn bij Bad Sulzburg en in het Münsterdal gevonden, komen uit de tijd van omstreeks 5.000 voor Christus en zijn aan debandkeramische cultuur aan de Bovenrijn toe te schrijven. Het voorkomen van ijzerglans was van deEtrusken op het eilandElba al bekend.
Hematiet bestaat in zuivere toestand voor 70% uitijzer en is daarmee het belangrijkste ijzererts. Door het op hoge temperatuur metkoolstof te laten reageren wordt ijzer gewonnen.
Hematiet wordt als middel gebruikt om mee tepolijsten en vanwege de hoge reflectie lange tijd om erspiegel mee te maken.
De rode kleur en het feit dat hematiet nietgiftig is, maken het mineraal zeer geschikt alspigment. Het werd al in desteentijd gebruikt voorrotstekeningen en voorlichaamsbeschilderingen. Een voorbeeld van een hematiet pigment issinopia, dat tot in de renaissance werd gebruikt.Kunstenaars gebruiken geperste stiften van hematiet voortekeningen enschetsen. Zulke stiften zijn zacht en kleuren goed. Rode bolus, een sterkkleihoudende hematietsoort, wordt veel gebruikt als grondlaag bijvergulden.
Als pigment is hematiet geschikt voor het beschilderen vankeramiek en het verven van draden voortapijten.
Het heeft een grijszwarte tot zwarte ijzerglans en ijzerglimmer. De streep ofstreepkleur, de kleur die het mineraal afgeeft bij wrijven over een ongeglazuurdporseleinen schaaltje, is meestal bloedrood, het ontleent daaraan de naam hematiet. Het mineraal kan sporen vanmagnesium,mangaan entitaan bevatten. Het mineraal heeft eenhardheid tussen 5 en 6.
Het mineraal komt wereldwijd voor, inEuropa inDuitsland onder andere in het gebied van deLahn, een zijrivier van deRijn, waar 's werelds grootste concentratie van ijzerertsen is, in deEifel, deHarz en in hetThüringerwoud. Verder inEngeland in Cumberland en North-Lancashire, inBelgië in Vezin enNamen, op het Italiaanse eilandElba en inSpanje. InAfrika isAlgerije een noemenswaardige producent en in deVerenigde Staten van Amerika wordt het gevonden bij het Upper Lake en bij de Missouri. De grond vanBell Island inCanada bevat ook een grote hematietconcentraties. Daar vond van 1895 tot 1966 grootschalige ijzerertsontginning plaats.[1] Meer dan de helft van de wereldproductie komt tegenwoordig uitChina,Brazilië enAustralië.
Daarnaast komt het mineraal ook in hoge concentratie voor op het oppervlak van de planeetMars. Dit zorgt voor de typische oranjerode kleur van de 'Rode Planeet'.
