Het departement was een van de 83 departementen die werden gecreëerd tijdens deFranse Revolutie, op4 maart1790 door uitvoering van de wet van22 december1789. Het werd gecreëerd met het zuidoostelijk deel van deDauphiné. Het draagt de naam "Hoge Alpen" omdat, in 1790, de hoogste toppen van Frankrijk zich in dit departement bevonden: hetPelvouxmassief (4.102 m). Tegelijkertijd werden het departementBasses-Alpes gecreëerd (vandaag Alpes-de-Haute-Provence).
Twee jaar later, in 1792, zou hethertogdom Savoye geannexeerd worden, waardoor deMont Blanc in Franse handen kwam, maar de naam van het departement "Hautes Alpes" zou niet meer veranderen. In 1793 zou ook het departementAlpes-Maritimes ontstaan, na de annexatie vanNice.
Het is een zeer bergachtig departement. Van alle Franse departementen heeft het de hoogste gemiddelde hoogte boven de zeespiegel, boven de 1.000 m. Het hoogste punt ligt op 4.101 meter. Slechts drie agglomeraties geven zich echt uit als steden, namelijkGap,Briançon enEmbrun (tot1926 onderprefectuur).
Men vindt er op een hoogte van 2.042 meter het dorpSaint-Véran, het hoogst gelegen dorp van Frankrijk. Daarbij isGap de hoogst gelegen prefectuur vanFrankrijk, enBriançon de hoogst gelegen onderprefectuur.
De inwoners van Hautes-Alpes noemt menHaut-Alpins (ofHauts-Alpins).
Het reliëf van Hautes-Alpes verklaart het lage aantal inwoners. Zijn bevolkingsaantal, dat bij de creatie van het departement reeds ongeveer 120.000 inwoners bedroeg, veranderde weinig in de loop van de 19e eeuw. Het passeerde lichtjes de 130.000 inwoners in het midden van de eeuw, zakte hierna vanwegeplattelandsvlucht, maar bedroeg nog altijd meer dan 100.000 tot het begin van deEerste Wereldoorlog, die de demografie van het departement grondig veranderde zoals overal in het land. De bevolking stagneerde ten slotte tussen 85.000 en 90.000 inwoners gedurende tientallen jaren. In de jaren1960 begon de bevolking weer aan te groeien, dankzij een verbeterde economie door de ontwikkeling van het toerisme, van 87.436 inwoners in 1962 tot 140.916 in 2015. Op1 januari 2023 had Hautes-Alpes143.467[1] inwoners. De stadGap en de steden en dorpen van de belangrijkste valleien hebben geprofiteerd van deze vooruitgang, maar de ontvolking van de meest bergachtige zones werd hierdoor niet gecompenseerd.
