 | ||||
|---|---|---|---|---|
 | ||||
| Geschiedenis | ||||
| Besteld | 25 januari1934 | |||
| Werf | Deutsche Werke, teKiel | |||
| Kiellegging | 14 februari1934 | |||
| Tewaterlating | 8 december1936 | |||
| In dienst | 21 mei1938 | |||
| Status | Tot zinken gebracht als blokkade voor de haven vanGdynia23 maart1945 | |||
| Algemene kenmerken | ||||
| Lengte | 226 meterll, 235 meteroa | |||
| Breedte | 30 meter | |||
| Diepgang | 9,7 meter | |||
| Deplacement | 31.552long ton (standaard) 38.900 long ton (volgeladen) | |||
| Voortstuwing en vermogen | 3Brown Boveristoomturbines, 161.164pk (120,18MW) Drie driebladigeschroeven met een diameter van 4,8 m | |||
| Vaart | 31,5knopen | |||
| Bereik | 10.100zeemijl (18.700 km) aan een snelheid van 19 knopen (35 km/h) | |||
| Bemanning | 1669 waarvan 56 officieren | |||
| Bewapening | 3 x 3 = 9 x 283 mm 12 x 150 mm | |||
| Vliegtuigen en faciliteiten | 3Arado Ar196A-3, 1 katapult | |||
| ||||
DeGneisenau was eenslagschip[1] van de Scharnhorst-klasse van de DuitseKriegsmarine. Het schip was genoemd naar dekruiserGneisenau van admiraalMaximilian von Spee uit deEerste Wereldoorlog. Dit schip was op zijn beurt genoemd naar dePruisische generaalAugust Neidhardt von Gneisenau.
Met de bouw van deGneisenau werd in 1934 begonnen bijDeutsche Werke inKiel. Enkele maanden later, op5 juli1934, werd de bouw gestopt. Na enige verbeteringen werd de bouw in mei1935 hervat. In oktober 1939 werd de boeg van het schip aangepast in een zogehetenklipperboeg. Oorspronkelijk was het schip voorzien van een rechte boeg, maar die zorgde bij hoge vaart voor te veel overslaandbuiswater. Tevens werden derookhoeden van de schoorsteen vervangen.
Op8 oktober1939 vertrok het schip samen met de kruiserKöln en negentorpedobootjagers voor een missie die erop gericht was de geallieerde schepen die op zoek waren naar deLützow af te leiden.
Het was de bedoeling om de Britse patrouille tussen IJsland en deFaeröereilanden aan te vallen. Daarmee wou men de druk op de BritseHome Fleet hoog houden en verhinderen dat er schepen vrijgemaakt werden om op deAdmiral Graf Spee te gaan jagen. De Duitse slagvloot met deGneisenau en deScharnhorst voer op21 november1939 uit en onderschepte op23 november deRawalpindi, eenhulpkruiser van de Britse marine. DeRawalpindi had geen schijn van kans en werd tot zinken gebracht. Na het gevecht duikt een ander patrouillerend schip op, de Britse kruiserNewCastle. De Duitse schepen ondernemen echter geen actie tegen deze inferieure tegenstander maar varen prompt weg. Slechts 38 van de 276 bemanningsleden van deRawalpindi overleefden de aanval. Net zoals de bedoeling was liep de hele Home Fleet prompt uit; de Britten wilden te allen prijze verhinderen dat de Duitse schepen uitbraken naar de Atlantische oceaan om daar konvooien aan te vallen. DeScharnhorst enGneisenau weken echter uit naar het noorden en wachtten op slecht weer om ongemerkt terug te kunnen keren. Op 26 november verschalkten ze de linie van parouillerende Britse schepen tussen de Shetlands en Noorwegen door dicht onder de Noorse kust bij stormweer en slecht zicht door te breken. Op 27 november was het eskader al terug inWilhelmshaven.[2]
In april 1940 werd deGneisenau samen met zijn zusterschip deScharnhorst ingezet bijoperatie Weserübung, de invasie vanNoorwegen. Het had tot taak de Britse slagkruisers weg te lokken van de kwetsbare landingsplaatsen. Dat plan lukte, al wist de slagkruiserRenown wel een treffer te boeken die een van de hoofdgeschuttorens uitschakelde. Tijdens de operaties rond Noorwegen werd deGneisenau door een Britseonderzeeboot getorpedeerd.
Nadat het herstel was voltooid voeren beide schepen opnieuw uit richting Noorwegen. Tijdens hun zoektocht naar geallieerde koopvaardijschepen stuitten ze op het Britse vliegkampschipGlorious en detorpedobootjagersHMS Acasta enHMS Ardent, die allemaal tot zinken werden gebracht.
Na deze actie vertrokken de twee schepen onder leiding van vice-admiraalGünther Lütjens naar deAtlantische Oceaan. Ze brachten 22 geallieerde koopvaardijschepen tot zinken. Door dit succes werd Lütjens doorAdolf Hitler en grootadmiraalRaeder bevorderd vanschout-bij-nacht (Duits:Konteradmiral) totvice-admiraal.
Na de avonturen op deAtlantische Oceaan gingen de twee schepen inBrest in dok. Ze werden echter voortdurend geplaagd door luchtaanvallen en liepen veelvuldig averij op. Nieuwe operaties op de Atlantische Oceaan moesten hierdoor uitgesteld worden. Nadat het herstel was voltooid, ontsnapten de zusterschepen begin 1942 op klaarlichte dag samen met dePrinz Eugen doorhet Kanaal en wisten ze alle Britse aanvallen af te slaan (operatie Cerberus). DeGneisenau liep ter hoogte vanTerschelling echter op eenzeemijn en moest inKiel in dok. DeRoyal Air Force slaagde er niet veel later in het schip zwaar te beschadigen. De voorste hoofdgeschuttoren brandde geheel uit
DeKriegsmarine wilde toen een langgekoesterde wens in vervulling laten gaan: het vervangen van de te licht bevonden 28cm-kanonnen door 38cm-kanonnen. DeGneisenau vertrok hiervoor naar de haven vanGotenhafen, het huidige PoolseGdynia. Hier was het veilig voor luchtaanvallen door deRAF en werd begonnen met het vervangen van het zware geschut.
Na dezeeslag in de Barentszzee, op 31 december 1942, waarbij twee Duitse kruisers faalden in hun poging door het escorte van een konvooi te breken en de koopvaardijschepen tot zinken te brengen, besloot Hitler in januari 1943 om alle nog operationele Duitse zware schepen van de sterkte af te voeren, omdat hun rol volgens hem was uitgespeeld. De verbouwing van deGneisenau werd gestaakt en de bemanning monsterde af. Het bestelde 38cm-geschut werd ingezet bij de kustverdediging, waaronder inFort Hanstholm inDenemarken.
In1945 werd deGneisenau tot zinken gebracht in de haven vanGotenhafen.
