.jpg)
HetChristkind (ook welChristkindl, Kerstkind) is eenpersonificatie vanKerstmis. Volgens de traditie brengt het Christkind de kinderenkerstcadeaus zonder gezien te worden. Het Christkind wordt vaak afgebeeld als een blondharigelfachtig kind metengelen-vleugels en eenaureool, soms wordt het Christkind uitgebeeld als jong meisje geheel in het wit gekleed en met eensluier. Volgens kerstonderzoeker Manfred Becker-Huberti is het Christuskind als geschenkbrengergenderloos.
In de volksmond worden mensen die op 24 december jarig zijn ook wel "Christkind" genoemd. In sommige regio's waar het Christkind de geschenken brengt, worden de geschenken zelf soms ook Christkind genoemd.
_b_837.jpg)
Oorspronkelijk was het Christkind eenprotestantse traditie dieSinterklaas verving als de brenger van geschenken, want protestanten verwerpenHeiligenverering (en dus ook de verering van de heiligeNicolaas van Myra). Rond 1535 promootteMaarten Luther het "Heilige Christuskind" als alternatief voor de bestaande gewoonte om geschenken te geven tijdens hetSinterklaasfeest. Zo werd ook de Sint Nicolaasmarkt inStraatsburg deChrischkindelmärik.
Het Christkind was echter al vóór Luther bekend als een cadeaubrenger. Het Christkind werd steeds onafhankelijker en de band met Jezus Christus werd steeds onduidelijker. In de loop der jaren ontwikkelde het beeld ervan als eenengelachtige figuur zich. De engelachtige afbeelding is waarschijnlijk ontstaan in kerstprocessies enkerstspelen, waarin een menigte engelen vaak werd aangevoerd door een 'Christuskind'.
Luther verplaatste het geven van cadeaus naar 25 december. In de middeleeuwen ontvingen kinderen cadeaus op Sint-Nicolaasdag (6 december) of op het feest van deOnschuldige Kinderen (28 december); het geven van cadeaus opkerstavond ofeerste kerstdag, zoals tegenwoordig gebruikelijk is, bestond nog niet. Elders – zoals in hetgereformeerdeZwitserland – vond het geven van cadeaus plaats opNieuwjaarsdag tot de 19e eeuw. Hier wordt het Christkind dan ookNeujahrskind genoemd. Zelfs aan het einde van de 19e eeuw werd het Christkind in sommige delen van gereformeerd Zwitserland nog steeds gezien als 'katholiek' of als een import uit katholiek Zuid-Duitsland. In de 20e eeuw werd Sint-Nicolaas hier echter ook verdrongen door het Christuskind.
Volgens de traditie van het "Christkind" in deAlpenregio is het een kind met blond krullend haar en een witte jurk met sterren.
Sommige historici beweren dat het Christkind een verbastering is van hetLuciafeest ter ere vanSint Lucia – een jong meisje in een wit gewaad met eenkroon vankaarsen – dat plaatsvond op 13 december vóór de hervorming van deGregoriaanse kalender in 1582.
Het idee van het Christkind komt vooral voor inkatholieke regio's, met name inZuid- enWest-Duitsland, deElzas,Luxemburg,Oostenrijk enOpper-Silezië in het huidigePolen,Zuid-Tirol, Duitstalig Zwitserland,Hongarije,Tsjechië,Slowakije,Slovenië enKroatië, evenals inZuid-Brazilië. In het DuitstaligeLotharingen heet hetKrischkindsche in hetRijnfrankisch, het is bekend alsKréschtkìnnel ofKrìschkìdsche in hetLotharings Frankisch enKrëschtkëndchen en in hetLuxemburgs.
Kolonisten brachten de figuur mee naar Amerika. InPennsylvania staat dekerstman bekend als Krishkinkle (Christkind). Christkind enBelsnickel komen ook voor in gemeenschappen van Wolga-Duitse afkomst inArgentinië.
La Christine (ook te vinden in de vormenLa Christiane enLa Crisquine) is deCajun-Franse naam voor eenfolkloristisch figuur die traditioneel op oudejaarsavond "fruit, zelfgemaakte snoepjes en kleine cadeautjes" bracht. De naam is een vergalliciseerde vorm van "Christkind" en de traditie werd waarschijnlijk naarLouisiana gebracht door Duitstalige kolonisten uit Zwitserland. In sommige families bracht La Christine een week na de kerstcadeaus van Papa Noël een bezoek en werd ze soms zelfs omschreven als "de vrouw van de Kerstman", terwijl in andere families La Christine gewoon een andere naam voor de Kerstman was.
Ježíšek (het kindje Jezus) is deTsjechische naam voor de kerstfiguur van het Christkind. Er bestaat geen nauwkeurige beschrijving van Ježíšek. Hij is afgebeeld als baby, peuter en jonge jongen. Sommigen beschouwen hem zelfs simpelweg als een abstracte figuur. Volgens de traditie verschijnt Ježíšek op kerstavond. In sommige families brengt Ježíšek de kerstboom en de cadeaus. In andere families wordt de kerstboom samen met de kinderen versierd. De kerstcadeaus worden door Ježíšek bezorgd en op kerstavond (24 december) door de kinderen uitgepakt. Momenteel wordt het geloof in Ježíšek in de moderne Tsjechische samenleving in stand gehouden, ondanks het feit dat Tsjechië de laagste religieuze aanhang ter wereld kent.
_b_849.jpg)
Soms komen deKerstman of Weihnachtsmann (of andere kerstfiguren, zoalsHans Trapp) en het Christkind samen voor.
Het Christkind werd inNoord- en delen vanMidden-Duitsland onder protestanten vervangen door deKerstman. Inmiddels wint de Kerstman ook in andere gebieden waar het Christkind de cadeaubrenger was aan terrein. Zodoende is er een vereniging pro Christkind ontstaan die de Kerstman wil bestrijden. Veel traditionalistische katholieken hebben de traditie van het Christkind de laatste tijd bepleit als een "prachtig middel om de ware betekenis van Kerstmis te herstellen".
_b_848.jpg)
Kinderen zien het Christskind nooit in levende lijve, en ouders vertellen hen dat het geen cadeautjes zal brengen als ze nieuwsgierig zijn en proberen het te spotten. Het gezin gaat de woonkamer in, waar de kerstboom staat, voor het uitpakken van de cadeautjes (de Bescherung). Daar zeggen de ouders dat ze denken dat het Christkind dat de cadeautjes heeft gebracht, alweer vertrokken is. In sommige tradities wordt het vertrek aangekondigd door het rinkelen van een belletje, waarvan de ouders doen alsof ze het gehoord hebben of dat stiekem door een van de volwassenen in het gezin wordt geluid.
Soms wordt het Christkind, in plaats van het kindje Jezus, geïnterpreteerd als een specifieke engel die de geschenken brengt, aangezien het in sommige processies samen met een afbeelding van de kleine Jezus Christus verschijnt.
Veel kinderen sturen sinds 1950 tijdens deadventstijd brieven met hun wensen aan het Christkind. Deze brieven worden verzameld en meestal beantwoord, vooral in Christkindl, een district vanSteyr inOpper-Oostenrijk. Ditpostkantoor ("4411 Christkindl") in Christkindl iselk jaar geopend en stempelt de brieven die hier worden verstuurd met een speciale poststempel. Ongeveer twee miljoen brieven krijgen jaarlijks deze poststempel.
In Duitsland worden brieven aan het Kerstkind naar een van de kerstpostkantoren vanDeutsche Post AG gestuurd.
In Zwitserland beantwoordt de Zwitserse Post, als onderdeel van de Christkind-campagne, jaarlijks meer dan 17.000 brieven van kinderen die aan Christkind of Sinterklaas zijn gericht.
Nikolausdorf, in de gemeenteGarrel, is een van de negen aanSinterklaas enKerstmis gerelateerde plaatsen in Duitsland met een speciaalWeihnachtspostamt. Kinderen sturen daar vanaf eind november brieven met verlanglijstjes, vredeswensen en dergelijke heen, gericht aan Sankt Nikolaus (die hier geacht wordt op zijn heiligendag, 6 december, de kerstwensen van de kinderen aan das Christkind of dekerstman door te sturen). De andere plaatsen met een Weihnachtspostamt zijn inHimmelsthür,Himmelpforten,Engelskirchen,Himmelstadt en Sankt Nikolaus.
Sinds 1933 is een zichtbaar Christkind een vast onderdeel van dekerstmarkt inNeurenberg, tot 1968 werd het Christkind vertolkt door actrices. Sinds 1969 wordt elke twee jaar een jong meisje uit de stad, van ten minste zestien jaar oud, gekozen als Christkind. Gekleed in kostuum opent ze de kerstmarkt en reist vervolgens doorFranken om kerst- en adventsvieringen bij te wonen. In de Neurenbergse uitvoering is het Christkind een jong meisje met blond, krullend haar, een kroon en een wit-gouden, engelachtige jurk. Het Neurenbergse Christkind opent ook de kerstmarkt vanChicago.
Sinds dehoge middeleeuwen staan beelden die het kindjeJezus afbeelden bekend als devotionele afbeeldingen, waarnaar kunsthistorici verwijzen als Christuskind-figuren. Zulke Christuskindfiguren zijn ook centraal in de traditie van de Christuskindwieg. Zelfs vandaag de dag wordt de figuur van het Christuskind in dekerststal nog steeds in de volksmond het Christuskind genoemd. Andere termen hiervoor zijn heilig kind, kindje Jezus, baby Jezus of pasgeboren Christuskind. In deze context verschijnt het Christuskind altijd als een mannelijke figuur. In sommige plaatsen is het gebruikelijk dat het beeld van het Christuskind in een processie naar dekerststal in dekerk wordt gedragen aan het begin van de kerstmis, waar het door depriester in dekribbe wordt geplaatst.
De oudste en meest wijdverspreide vorm van het Christuskind is die van de staande, naakte, ongeveer een jaar oude baby Jezus. De vroegst bekende of bewaard gebleven afbeeldingen dateren van rond 1300. Vooral tijdens de kerstperiode werden dergelijke figuren tijdens de diensten op hetaltaar inkloosters en kerken geplaatst en opgenomen in spirituele wiegspelletjes, alsof het levende wezens waren. Nonnen naaiden gewaden en borduurden ze. Staande figuren van het Christuskind met een zegenende hand en bol werden ook belangrijk. Onder deze figuren bevonden zich de Bambino in de Romeinse kerk van Santa Maria in Aracoeli en hetKindje Jezus van Praag, die vaak werden gekopieerd. Ook inNederland is een kopie te vinden:Kapel van het Kindje Jezus van Praag.
De figuur vanDźěćetko, die bekend is in hetSorbische nederzettingsgebied inLausitz, verschijnt in de periode vóór Kerstmis en wordt traditioneel in hetDuits aangeduid als het Christuskind. Deze figuur verschilt echter aanzienlijk van andere gebruiken rond het Christuskind en volgt een onafhankelijketraditie.
Het Christkind komt voor inLeise rieselt der Schnee (vertaald "Zachtjes dwarrelt de sneeuw"); een van de beroemdstekerstliedjes in deDuitse taal.
InMexico brengtNiño Dios, het kindje Jezus, cadeaus ennCosta Rica enColombia is hetEl Niño.