Brons is eenlegering vankoper entin. Het tingehalte kan variëren van ca. 10 tot 30%. De legering heeft een roodachtige tot gelige kleur, afhankelijk van het tingehalte. De periode in de geschiedenis waarin de mensheid op grote schaal gebruikmaakte van voorwerpen gemaakt van brons, heet traditioneel debronstijd. Brons is het eerstemetaal, op enkele eerdere voorwerpen van koper uit hetneolithicum na, dat in deNederlanden door de mens werd gebruikt, ter vervanging vansteen in hetpaleolithicum. Het is een taai encorrosiebestendig materiaal, dat zich goed leent voor bewerking. Een bronzen oppervlak krijgt na een zekere tijd een groenpatina.
Metaalgieters ontdekten in het derde millennium voor Christus proefondervindelijk dat brons voordelen had in vergelijking met zuiverkoper bij de productie van artistieke beelden. De ontdekking van brons maakte het mogelijkmetalen voorwerpen te produceren die sterker waren dan daarvoor mogelijk was.Gereedschap,wapens, uitrustingen en verschillendebouwmaterialen, zoals gedecoreerde tegels gemaakt van brons, warenharder en sterker dansteen en koper, de voorlopers van brons. Brons werd eerst gemaakt door koper metarseen telegeren. De oudst bekende voorwerpen met deze samenstelling komen uit het vijfde millennium v.Chr.[1] Later werd tin gebruikt om brons mee te maken en dat werd ook het enige type brons dat in het late 3de millennium v.Chr. werd gemaakt.[2] Brons waar tin in was verwerkt was gemakkelijker te maken, eenvoudiger te gieten en sterker dan het brons metarseen. Tin is bovendien, in tegenstelling tot arseen, nietgiftig. De eerste tinhoudende bronzen producten dateren uit het late vierde millennium v.Chr. en zijn gevonden inSusa enLorestan inIran, een aantal plaatsen inChina en inMesopotamië in het huidigeIrak. Koper- en tinerts worden zelden samen gevonden, met uitzondering van een enkel gebied inThailand en Iran, zodat men voor degrondstof voor de productie van brons van dehandel afhankelijk was.
Ertsgesteente inCornwall in het zuidwesten vanEngeland was inEuropa de voornaamste bron voor tin, dat tot inFenicië aan deMiddellandse Zee werd verhandeld. Koper werd gevonden inEtrurië,Sardinië enCyprus. Hoewel brons in het algemeen harder is dansmeedijzer, met eenvickershardheid van 60-258 tegen 30-80, kwam er een einde aan debronstijd en begon deijzertijd. Dit gebeurde omdat het gemakkelijker was omijzer te vinden en het beter kon worden bewerkt. Brons werd nog steeds in de ijzertijd gebruikt, bijvoorbeeld doorofficieren in hetRomeinse leger die bronzenzwaarden hadden, terwijl het voetvolk met ijzeren zwaarden was toegerust. Voor veel toepassingen werd het zwakkere smeedijzer voldoende geschikt bevonden.
Spelter is een legering die op brons lijkt en die vanaf het einde van de 19de eeuw tot in de eerste helft van de 20e eeuw is gebruikt.
Brons is door de toevoeging van tin harder en minder buigzaam dan koper en heeft een kleinerebuigsterkte, het heeft een grotedichtheid waardoor het in de bouw en constructie weinig toepassingen heeft, wel kan het gemakkelijk wordengegoten. Door de toevoeging van tin heeft brons een lagersmeltpunt dan puur koper. Dat maakt brons uiterst geschikt voor gebruiksvoorwerpen, zoals de bronzen wapens van deklassieke oudheid, en kunstwerken.
Het is bestendig tegencorrosie en wordt het daarom toegepast in voorwerpen die in contact metzeewater kunnen komen, zoalsappendages enbeslag op schepen. Een speciale toepassing is als gereedschap dat gebruikt wordt in omgevingen waar explosiegevaar, aangegeven doorATEX, heerst en vonkvorming ongewenst is, zoals bij opslagtanks voor benzine. Een stalen hamer zou door vonken de benzinedamp kunnen ontsteken.
Bronzen voorwerpen, van heel kleine tot heel grote, worden volgens de techniek van hetbronsgieten gemaakt.Kerkklokken zijn net zoals veelstandbeelden vrijwel altijd van brons. Voor de meeste gegoten voorwerpen wordt brons gebruikt dat voor 10% uit tin bestaat, maar voor bronzen kerkklokken is het tinpercentage circa 20%, in welk geval de legering ook welklokspijs wordt genoemd.
Brons werd in de klassieke oudheid zowel door Grieken, Etrusken als Romeinen in debeeldhouwkunst gebruikt. Via deverlorenwasmethode werden beelden van personen of ruiters gemaakt. Een voorbeeld zijn de tweebronzen van Riace, gevonden voor de kust vanCalabrië. Veel van dergelijke beelden zijn verloren gegaan, omdat ze opnieuw om het metaal werden gesmolten. Een opmerkelijke vondst is in België in 1990 gedaan bij hetBronsdepot van Heppeneert.
Er bestaat eenbijgeloof waarbij wordt geloofd dat degene die een bronzen beeld aanraakt geluk zal ervaren, terug zal keren naar de plaats, het liefdesleven verbetert of een wens laat uitkomen. Het oppervlak wat vaak wordt aangeraakt wijkt af in kleur.
In 2004 werd er een hek rond het standbeeld vanVictor Noir opCimetière du Père-Lachaise geplaatst om bijgelovige mensen ervan te weerhouden het aan te raken. Vanwege protesten van de "vrouwelijke bevolking van Parijs", onder leiding van de Franse tv-presentatrice Péri Cochin, werd het hek echter afgebroken. Demythe luidt dat het plaatsen van een bloem in de hoge hoed (na het kussen van het beeld op de lippen en het wrijven over de genitaliën) de vruchtbaarheid zal bevorderen, een gelukzalig seksleven zal brengen of in sommige versies binnen een jaar een echtgenoot.[3]
In 2025 ontstaat een politieke rel over een beeld vanDalida opPlace Dalida inParijs.[4] Een soortgelijke gebeurtenis speelde in 2024 rond het standbeeld vanMolly Malone inDublin. In april 2025 werd besloten om opzichters in te huren om het betasten tegen te gaan. Dit zou goedkoper zijn dan een hogere sokkel voor het beeld.[5]
Mensen maken een foto terwijl iemand overCharging Bull wrijft. Ook hetscrotum van de bronzen stier inNew York glanst door de vele aanrakingen.[6]
Lokale inwoners kussen hetscrotum vancharging Bull. Sinds 2012 staat er van dezelfde kunstenaar een stier op hetBeursplein in Amsterdam.
Een toerist raakt het standbeeld vanMolly Malone aan
Het standbeeld van Jullia bij Casa di Giulietta (het huis van Julia) inVerona verwijst naar een hoofdrolspeler inRomeo en Julia en wordt veelvuldig aangeraakt om het universele en positieve ideaal van liefde.
Een man raakt de snuit vanPorcellino inFlorence aan, dit betreft een kopie van het originele kunstwerk vanPietro Tacca (1577-1640) wat tegenwoordig inUffizi te bewonderen is.
Reliëf van Julien Dillens met de stervendeEveraard t'Serclaes in de galerij onder De Sterre, inmiddels vervangen door een exemplaar gemaakt van kunsthars.
De linkerteen van Timothy Eaton wordt veelvuldig aangeraakt. Dit standbeeld staat nu in hetRoyal Ontario Museum inToronto en een ander gietstuk bevindt zich in het MTS Centre inWinnipeg.
↑Thornton, C.P., Lamberg-Karlovsky, C.C., Liezers, M., Young, S.M.M.(2002).On pins and needles: tracing the evolution of copper-based alloying at Tepe Yahya, Iran, via ICP-MS analysis of Common-place items..Journal of Archaeological Science29(29): 1451–1460.ISSN:0305-4403.DOI:10.1006/jasc.2002.0809.
↑Kaufman, B..Metallurgy and Archaeological Change in the Ancient Near East.Backdirt: Annual Review 2011: p. 86.
.jpg)
