Uganda is vun Seen, den Witten Nil (Viktoria-Nil un Albert-Nil), Oorwoolden un Savannen präägt. De deepste Punkt vun Uganda is mit 621 Meters över’n Meersspegel deAlbertsee. DeMargherita Peak (ok Mount Stanley nöömt) in deRuwenzori-Bargen as hööchst Punkt is 5110 Meters hooch. Beid Extrempunkten liggt relativ nah bienanner.Dat Rebeet vun Uganda ümfaat 236.040 Quadratkilometers, dorvon sünd 199.710 Quadratkilometers Land un 36.330 Quadratkilometers Water.
Wichtige Rohstoffen vun’t Land sündKopper,Kobalt,Kalksteen unSteensolt. Waterkraft un landweertschoplich good to bruken Bodden stellt wiedere Ressourcen dor.
Dat Land warrt in’n Süden vun denÄquater dörtogen. Op dat tropische Klima mit Nedderslääg vun 1000 bet 2000 Millimeters in’t Johr in’n Süden un in de Merr vun dat Land warkt sik ut, dat Uganda to’n gröttsten Deel op en Plateau mit en Hööch vun üm 1000 m över den Meersspegel liggt, so dat dat nich ganz so hitt is as in annere Länner in Äquaterneeg. Ok regent dat dor mehr. Twee Dröögtieden vun Dezember bet Februar un denn wedder vun Juni bet August bringt in de mehrsten Rebeden en Puus vun’n Regen. De Noordoosten vun Uganda is halvdröög (semiarid) un de Nedderslag liggt in en poor Regionen ünner 100 Millimeters in’t Johr.
De dörsnittlichen Hööchsttemperaturen an’n Dag liggt mehrst twüschen 20 un 28 °C, de dörsnittlichen deepsten Temperaturen mehrst twüschen 12 un 18 °C.
Uganda hett ene temlich oordenrieke Plantenwelt. De Savann vun Oostafrika geiht in den Regenwoold vun Westafrika över, wat sik positiv op de Oordenveelfalt bi Planten un Deerten utwarkt. Dorto beed de Bargen in de külleren Höhen vele Levensrüüm.BlangenAkazien unWulfsmelk in de Savannen kummt vör allen in de Ruwenzori-Bargen un an’nMount Elgon un in de Oorwoolden veelfältige Plantensellschoppen vör.
Hööftartikel:Städer in Uganda
Uganda is, afsehn vun de Hööft- un Millionenstadt Kampala, ehrder vun lüttere Städer präägt. BlotsGulu unLira hebbt noch mehr as 100.000 Inwahners un sünd dormit Grootstäder.
kiek ok:Schoolsystem vun Uganda
Uganda hett mehr as 34.6 Millionen Inwahners (2014).
| Zensus ut dat Johr | Inwahnertall |
|---|
| 1911 | 2,5 Millionen |
| 1921 | 2,9 Millionen |
| 1931 | 3,5 Millionen |
| 1940 | 5,0 Millionen |
| 1959 | 6,5 Millionen |
| 1969 | 9,5 Millionen |
| 1980 | 12,6 Millionen |
| 1991 | 16,7 Millionen |
| 2002 | 24,6 Millionen |
Engelsch is de Amtsspraak, aver in’n Alldag warrt fakenLuganda (de Spraak vun deBaganda) bruukt, todem annere Spraken vun deNiger-Kongo-Spraakfamilie as oknilotisch-saharische Spraken,Suaheli unAraabsch.
| Demograafsche Daten |
|---|
| Levensduer in’n Dörsnitt | 45,28 Johren |
| Levensduer in’n Dörsnitt (Mannslüüd) | 43,76 Johren |
| Levensduer in’n Dörsnitt (Froonslüüd) | 46,83 Johren |
| Dokters | ? / 1000 Einw. |
| Krankenhuusbedden | ? / 1000 Einw. |
| Togang to rein Drinkwater | ? % |
| Geburtenraat (2004) | 46,31 / 1000 Inwahners |
| Sterblichkeit (2004) | 16,61 / 1000 Inwahners |
| Bevölkerungswassdom (2004) | 2,97 % |
| Fruchtborkeit (2004) | 6,64 Kinner/Fro |
| Öllersstruktur: | 0-14 Johren: 50,6 %
15-64 Johren: 47,1 %
65 Johren un mehr: 2,4 % |
| Öllersdörsnitt: | 14,8 Johren |
| HIV-Infekschoonsraat (2005) | 7 % |
| HIV/AIDS-Infizeerte (2005) | 800.000 |
| HIV-Dode (2001) | 84.000 |
| Lees- un Schrievfähigkeit in en Öller vun 15 Johren (2001) | 69,9 % |
| Apentliche Utgaven för Gesundheit | ? % vun’tBIP |
| Apentliche Utgaven för Öllersversorgen | ? % vun’t BIP |
| Apentliche Utgaven för Bildung un Optucht | ? % vun’t BIP |
| Schoolplicht | siet 1997 UPE (Universal Primary Education) |
| Inschoolquoot (Primärschool) | ? % |
| Inschoolquoot (Sekundärschool) | ? % |
| Armot | 35 % vun de Minschen sünd na Kriterien vun dat Land arm |
| Opnahmen Flüchtlinge | 184.731 ut den Sudan
18.000 ut Ruanda
7.459 ut de Demokraatsche Republiek Kongo
dorto Flüchtlinge ut annere Länner |
| Binnenlands-Flüchtlinge | 1,4 Millionen |
Bantuvölker:Baganda 12 %,Ankole 8 %,Basoga 8 %,Bakiga 7 %,Bagisu 6 %,Batoro 4 %,Banyoro 3 %,Bagwere 2 %,Bakonjo 1 %,
Niloten:Iteso 8 %,Langi 7 %,Acholi 5 %,Jopodhola 2 %,Alur 3 %,Karamojong 2 %
Sudanvölker:Lugbara 4 %,
Rundi (2 %)
Ruanda (7 %)
Nich-Afrikaner: 0,82 % Asiaten, 0,095 % Europäers, 0,066 % Arabers
annere: 8 %
Rund 70 Perzent vun de Inwahners vun Uganda sündChristen. Dorvun sünd twee Drüddel Anglikaners un 20 Perzent Katholiken. So wat 18 Perzent vun de Inwahners sünd Anhängers vun traditschonelle afrikaansche Religionen. Mehr as teihn Perzent vun de Uganders sünd sunnitscheMuslims. En lütte Minnerheit billt de twee PerzentBaha’is. Todem gifft dat en lütte Gemeen vun swartafrikaanscheJuden, deAbayudaya biMbale, de üm un bi 500 Liddmaten hett.
Hööftartikel:Historie vun Uganda
Uganda höört to de „Weeg vun de Minschheit“. DePygmäen stellt woll de öllsten hüüt leven Ethnien in Uganda dor. Vör üm un bi 2000 Johren sünd deBantu-Ackerbuern inwannert, de de Pygmäen trüchdrängt hebbt, sülvst aver ok wedder vunNiloten ut’n Noorden na Süden drängt worrn sünd. Twischen Niloten un Bantus geev dat jümmer mal wedder Striet.
Siet dat 15. Johrhunnert hebbt sik in’n Süden vun Uganda bi de Bantus Königrieken utbillt. Dat RiekBuganda weer dat gröttste dorvun. Annere Rieken werenAnkole,Bunyoro unToro.
In’t 19. Johrhunnert kemen denn araabsche Hökers vun de Oostküst in dat Rebeet noorden den Viktoriasee, mit Elfenbeen unSklaven to hanneln. In welken Gegenden hett sik in disse Tiet deIslam fastsett.
Üm 1860 hebbt de beiden grootbritannschen ForschersJohn Hanning Speke unJames Augustus Grant den Born vun’nNil för Europa opdeckt. To disse Tiet füng dat mit dat Kolonialiseren dör de Europäers ok in Oostafrika an. Bi de eersten Europäers weren glieks kathoolsche un protestantsche Missionare bi. In korte Tiet hett sik dat Christendom bi vele Volksgruppen fastsett.
Uganda is denn Protektorat vun Grootbritannien worrn. De Kolonialherren hebbt ganz op den Anbo vun Boomwull- un Kaffe sett. En wichtigen Schritt för de Historie vun dat Land weer de Bo vun deUganda Railway. Disse Iesenbahn hett dat Binnenland Uganda dat eerste Maal gau un günstig mit de Küst verbunnen.
In de 1950er Johren keem dat to en Demokratiserungsprozess, de de Unafhängkeit anstreev, Parteien un en Kongress hebbt sik billt. An’n9. Oktober1962 weer dat denn so wiet, Uganda is unafhängig wurrn.Milton Obote is de eerste Premierminister wesen. Doch bald wull he al de olen Königrieken oplösen. Dor weren de Lüüd gornich för. De Untofredenheit hett de GeneralmajorIdi Amin utnütt, un hett, as Obote butenlands weer, 1971 die Macht övernahmen.
De Diktatur vun Idi Amin duer vun 1971 bet 1979 un bedüüd för üm un bi 300.000 vun siene Gegners den Dood. In’n April 1979 hebbt denn ugandsche Rebellen (ünner annernYoweri Musenevi) un Truppen ut Tansania de Hööftstadt Kampala innahmen. Amin sien Regeer weer vörbi. Later in de Wahlen vun’n September 1980 keem Milton Obote wedder an de Macht, ob de Wahl so astrein weer, dor hebbt vele an twiefelt. Museveni güng dorüm mit ene Rebellenarmee gegen Obote vör. De Guerillakrieg vun 1980 bet 1985 hett nochmal en poor hunnertdusend Minschen dat Leven köst.
In’n Januar 1986 kunn Museveni sienNatschonale Wedderstandsarmee Kampala innehmen un Museveni is de ne’e Präsident vun Uganda worrn.
In’n Noorden is deWedderstandsarmee vun’n Herrn togang, de vun’e Idee her en christlichen Staat, de sik op deteihn Botten beropen doot, hebben will, aver amenn doch blots en Bann vun Rövers is, de de Inwahners terroriseert. Ok wenn Uganda keen dör un dör demokraatschen Rechtsstaat is, is dat ünner Museveni beter worrn, de 2006 al in siene drüdde Amtstiet gahn is (de eerste Wahl weer eerst 1996, nadem en nee Verfaat rut weer).
.svg)
