De Naam kümmt an un for sik ut de Indianerspraak „Arawak“ her. Dor heet dat Xaymaca oder Chaymakas un bedutt so veel, as Bornland oder Holt- un Waterland. De vörmoligeKolonie is bekannt vör ehre veelsiedigeKultur, man ok dor för, datt se allerhand soziale un weertschoppliche Probleme hett.
Vun de Groten Antillen is Jamaika de drüddgröttste Insel. Se liggt bi 145 km süüdlich vunKuba un bi 160 km westlich vunHispaniola mit de StatenHaiti un deDominikaansche Republiek dor up. Vun de Westspitz is dat bi 635 km bit na dat Faste Land vunMiddelamerika. Jamaika is 235 km lang un twuschen 35 un 82 km breet. Alltohopen maakt dat 10.991 km².
Vör de Süüdwestküst liggt dePedro Bank. Dor kladdert dat Land unner Water över 8.000 km² so wiet hooch, bit de See keene hunnert Meter mehr deep is. In düsse Bank liggt dePedro Cays, enInselgrupp vun alltohopen 23Hektar Grötte. To den Staat vun Jamaika höört, bilangs de Hööftinsel un de Pedro Cays noch de InselgruppMorant Cays, de bi 60 km vör de Westküst liggen deit.
Lovers´ Leap, en 500 Meter hogen Afhang in’n Süden vun den Saint Elizabeth Parish
Jamaika liggt an de Noordkant vun deKaribische Plate, de sik direktemang vör de Küst unner deNoordamerikaansche Plate schuven deit. Dat Jamaika so duun bi de Platengrenz liggt, hett jummers wedder dor to föhrt, dat dor starkeEerdbeven uptreden sünd. So en Eerdbeven hett1692 unner annernPort Royal ganz in’n Dutt maakt.
In’n Westen un in de Midden vun dat Eiland liggt twee Drüddel vun dat Land unner en Laag vunKalksteen. Düsse Laag is en paar hunnert Meter dick. De Bargkeden in de Midden vun dat Eiland bestaht to’n groten Deel ut düsse Kalksteenlaag. In düssen weken Steen gifft dat allerhandHöhlen,Dalen un unnereerdsche Ströme. An einige Stäen in’n Norden fallt de Bargen över 500 m piel af na deSee. Dor fangt ok direktemang vör de Küst glieks deKaimangraven an. De is bit 7.680 m deep. In’n Süden geiht dat wat suutjer hendal. Twee Bargkeden inWestmoreland unSaint Elizabeth langt bit ran na de Küst. BlangenKalk besteiht de Unnergrund ut koleMagma,Gneis unLei. De wichtigste Rohstoff up Jamaika isBauxit. Siene Lagerstäen finnt sik ööstlich vunMontego Bay un westlich vunKingston binnen up de Insel. Bovenhen warrtGips unMarmor afboot.
In’n Osten gifft dat deBlue Mountains. Dat is en Bargkeed, de sik up um un bi 100 km vun Nordwesten na Süüdosten recken deit, mit allerhand Twiegen un Utlöpers na Norden un Süden. De Insel ehren hööchsten Barg liggt hier. Dat is deBlue Mountain Peak. De is 2.256 Meter hooch.
Up Jamaika regeert enTropen-Klima. En grote Rull speelt dor ok deNoordoost-Passatwind. De Unnerschede in deTemperatur över dat Johr hen sünd man minne. In Kingston is dat in’n Januar in’n Döörsnitt 25°C warm un in’n Juli sünd dat 27°C. Midden up de Insel up de Bargen sünd dat um un bi dree Graad minner. Up de Blue Mountains, de to’n Deel över 2.000 Meter hooch sünd, liggt dat ganze Jor keenSnee. Dat gifft twee düütlicheRegentieden, eenmol in’nMai unJuni un eenmol in’nSeptember bitNovember. Je na de Gegend regent dat unnerscheedlich veel. In deBarge in’n Noordosten sünd dat mehr as 5.000 mm in’t Johr, man an de Süüdküst bi Kingston, wo dat mol pladdert un mol dröge is, dor sünd dat in’n Döörsnitt bloß man 800 mm in’t Johr. In’n latenSummer un in’n fröhenHarvst treckt faken Störme över dat Eiland henweg. In düsse Tied gifft dat ok de Gefohr vunHurrikans. Tolest1951 un1988 hefft so’n Hurrikans de Insel to Dutt maakt.
Vunwegen de Barge in Jamaika sien Binnenland liggt de meisten Städer an de Küst oder in de groten Siedlänner. DeHööftstadtKingston is mit bi 585.300 Inwahners Jamaika siene gröttste Stadt. Tohopen mit dePlaanstadtPortmore, de duun bi liggt, is se en Zentrum, wo meist 700.000 Minschen in leevt. Dat is knapp en Viddel vun all Inwahners. Blangen all Institutschonen för de Regeerung gifft dat hier de gröttsteUniversität un ok den gröttstenFlegerhaben up dat Eiland. Sunnerlich vun den Anfang vun de 1990er-Johre af an hett Kingston allerhand mitVerbreken to kriegen. Deele vun de Stadt sünd in de Hannen vun Verbrekerbannen, de in de verleden Johren gegen’nanner Krieg föhrt, un ok gegen dePolizei un deArmee gegenan gaht.
En paar Kilometer westlich liggtSpanish Town, wat mit siene 145.845 Inwahners düütlich lüttjer is. De Stadt is dat Zentrum för de Gemarken dor umto, woZuckerrohr unBananen anplant weert. Hier weert se wieter verarbeit’. Spanish Town is eene vun Jamaika siene öllsten Städer. Se is vun1535 af an bit to de Tied, as de Englänner dat Eiland erovert hefft, Hööftstadt vun de Insel ween.
In’n Noordwesten, nich wiet af vun de Stäe, woChristoph Kolumbus as eersten Europäer an Land gahn is, liggtMontego Bay. Düsse Stadt mit 82.669 Inwahners warrt geern vunTouristen besöcht un duun bi is ok de tweete internatschonale Flegerhaben vun de Insel.
Jamaika kann in dreeÖkozonen indeelt weern. Dröögwoold langs de Küst, Regenwoold binnen in dat Land in de högern Gemarken, unMangroven langs en paar Afsnitte vun de Küst. Vunwegen datt de Insel so wiet af liggt, hefft sik hier Aarden vun Deerter un Planten utspunnen, de dat man bloß hier gifft. Ehr de Spaniers sik ansiedeln döen, weern grote Dele vun Jamaika todeckt mitWoold. Hüdigendags weert de meisten vun düsse Kuntreien för deBueree bruukt. Bloß en Paar Regionen an de Noordküst, datCockpit County un de Pedro Bank, dorto ok de hööchsten Regionen vun de Blue Mountains, seht vundagen just noch so ut, as dat fröher weer.
Wie dat twuschen 1960 un 2005 mit de Tahl vun Inwahners lopen is.[2]
In’n Juli2006 hefft up Jamaika 2.758.000 Minschen leevt. Um un bi de Hälft vun jem is in de groten Städer tohuse, dormank ene Million in de fief gröttsten Städer. Dat Öller vun all Inwahners liggt in’n Döörsnitt bi 23 Johren, um un bi en Drüddel is jünger, as 14 Johre. Bloß man 7,3% sünd öller, as 64. Vun 1000 Kinner, de levennig up’e Welt kaamt, gaht in’n Döörsnitt 16 doot. Mannslüde könnt hüdigendags dor up reken, dat se 71 Johre oolt weert, Froenslüde weert 75. Mit dat Wassen vun de Inwahnertahl is dat siet 1960 minner wurrn. Dormols weern dat 1,6% in’t Johr, hüdigendags sünd dat bloß noch 0,5%. Veel junge Lüde gaht vun dat Eiland weg.
Bi 91% vun all Inwahners stammt vunSlaven utAfrika af. De weern in dat17. un18. Johrhunnert na de Insel hoolt wurrn. 1,3% sünd ut annere Länner in de Karibik na Jamaika henkamen un 0,2% stammt vun Europäers oder vunChinesen af. DeIndigenen Völker vun deTaíno un deKariben hefft as Völker nich överleevt. Se sünd lüttjer wurrn vunwegen Slaveree un vunwegen deSüken, de de Spaniers mitbröcht hefft un amenne hefft se sik vermischt mit de annern Gruppen up dat Eiland.
Blangen deAmtssprakeEngelsch warrtJamaika-Kreoolsch snackt (ok „Patois“ nömmt). Dat is enKreoolspraak mit engelsche Wuddeln. In Europa is se bekannt wurrn sunnerlich dörReggae unHip-Hop. Veel Inwahners könnt beide Spraken un denn gifft dat ok noch verschedene Regional-Dialekte.
Dat Bild vun Jamaika in’t Utland is sunnerlich präägt vun deRastafari-Lüde. Bi den Rastafari-Gloven hannelt sik dat um en Gloven, de sik an datChristendom anlehnt. Upkamen is düsse Gloven in de 1930er Johre bi de Nakamen vun afrikaansche Slaven. De Anhängers seht in den vörmoligen KaiserHaile Selassie vunÄthiopien den ne’enMessias. De Geboortsnaam vun Haile Selassie is Ras Tafari ween, un dor kümmt de Naam vun de Rastafari vun her. Dormols güng dat um de Hoopnung, dat Afrika nu endlich free weern scholl vun de Kolonialmächte, de dat dalstuken döen.
Rastafari besteiht ut verscheden Gruppen. De meisten stellt datIndividuum in de Midden vun ehren Gloven. Up de eene Siete leevt de Minsch free vunGesetten un Vörschriften, up de annere Siete mutt he sik avers doch holen an de Vörschriften vun datOle Testament över de Reinheit. Düsse Gruppen wüllt dor nix vun weten, dat eenAlkohol drinken oderTabak smöken draff. Dat gifft avers ok Anhängers, de smööktCannabis, wat seGanja nömen doot. Dat bruukt se to’nmediteren. Veel Rastafaris wiest ok, datt se to süssen Gloven tohöört dör deDreadlocks, de se up’n Kopp dreegt. Bekannt wurrn is de Rastafari-Gloven in dat Utland sunnerlich dör denReggae un siene Singers, asBob Marley unPeter Tosh.
De eerstenIndianers ut Süüdamerika sünd in dat7. Johrhunnert v. Chr. na de Insel kamen. Dat weern deTaíno, een vun deArawak-Völker. Se hefft in Stämme tohopenleevt unAckerbo unFischfang bedreven. Ehre Hüser hefft se utReit un utStroh boot. Mit dat15. Johrhunnert sünd denn lüttje Gruppen vun deKariben na Jamaika kamen. Up annere Eilannen hefft se de Taíno verdreven, man hier hefft se mit jem tosamenleevt. AsChristoph Kolumbus1494 as eersten Minschen utEuropa an Land gahn is, hefft dor bi 100.000 Lüde leevt. Bi Pedro Bluff in Saint Elizabeth sünd Höhlen mit Maleree funnen wurrn, just as up annere Eilannen in deKaribische See.
En vun de eersten Karten vun Jamaika, tekent um 1528 vunBenedetto Bordone.
Na en johrteintelangen Striet twuschen Christoph Kolumbus sien SöhnDiego un de Kroon vun Spanien över en Reeg vun Karibikinseln, is Diego amenneViezkönig över all Eilannen wurrn, de sien Vadder funnen harr. He hett dat Recht kregen,Stüern to bören un en Deel vun datGold to beholen, wat dor funnen wurrn is.1509 hett he Jamaika dörJuan Ponce de León innehmen laten un hett em den Naam „Santiago“ geven. Man düsse Naam hett sik nich inbörgert. Ok de Spaniers bruken den olen IndianernaamChaymakas oderXaymaca, wo se „Jamaica“ vun maken döen. Dat duer keene tein Johre, un deKultur vun deIndigenos is ut’neen fullen. Dör de insleeptenSüken un dör naakte Gewalt sünd se ümmer minner wurrn. Vun de tweete Hälft vun dat17. Johrhunnert af an hefft se as „utstorven“ gollen. Vunwegen, datt nu Arbeitkräfte fehlen, bröchen de Spaniers al vun1517 af an de eersten afrikaanschen Slaven up de Insel. Sunnerlich vun deGoldküst un vun deSlavenküst hefft se jem herhoolt.1611 hefft to’n eersten Mol mehr swarte, as witte Inwahners up de Insel leevt.Hööftstadt is „Nueva Sevilla’’ wurrn. Hüdigendags heet düsse StadtSpanish Town.
An’n10. Mai1655 sünd engelsche Truppen unnerAdmiralWilliam Penn sen. bi dat hüdige Kingston an Land gahn. De Verwaltung vun Spanish Town hett an’n neegsten Dag upgeven, en Deel vun de Spaniers is ohn Krieg na Kuba utbüxt. Vördem harrn se ehre Slaven free laten un jem Wapen geven. Se harrn dat dor up en Upstand gegen de Englänner mit afsehn. Man toeerst hett dat keen Krieg geven. De vörmoligen Slaven hefft sik in dat Binnerste vun dat Land torüch tagen un leven dor unner den Naam „Maroons“. Nu harrn de Spaniers kapituleert, man liekers hett de leste Gouverneur Cristobal Arnaldo de Ysassi Truppen för denGuerilla-Krieg an de Noordküst un in dat Binnerste vun dat Land tohopentagen. Stütt hett he tweemol vun Kuba her kregen, man de engelsche Armee hett siene Truppen1657 un1658 tweemol slahn un dor möss he endgüllig Bott geven.1664 hefft de Englänner en Versammeln wählt, de Upgaven vun deVerwaltung övernehmen dö. In denVerdrag vun Madrid is Jamaika1670 ok formal Egendom vun datVereenigte Königriek wurrn.
Vunwegen de Göder, de in Jamaika siene Plantagenweertschop herstellt wurrn sünd, weer de Insel över 150 Johre lang vun groten Weert för de engelsche Kroon. De Briten hefft dat tomeist mit ankeken, wenn Freebüters unPiraten denHaben vun de ne’e HööftstadtPort Royal anlopen döen. Dör enEerdbeven is de Stadt an’n7. Juni1692 in’n Dutt gahn. Dor güng dat Tiedöller vun de Piraten denn mit vörbi. Spanish Town is wedder Hööftstadt wurrn, ehr se1755 dör Kingston aflööst wurrn is.
1694 is deFranzoos Du Casse mit 1.500 Suldaten in’n Norden un Osten vun Jamaika an Land gahn. Man de Siedlers hefft sik dat nich gefallen laten un so möss he sik na en korten Krieg vun tein Dage torüchtrecken up siene Schepe. Vördem hett he en Reeg vunPlantagen in Dutt maakt un bi 1.300 Slaven wegsleept. Dat leste Mol is in dat Johr1782 nix wurrn ut den Versöök, de Insel to erovern. Dormols is de franzöösche Flott, de dor just to unnerwegens weer, al vördem in deSlacht vun Les Saintes vun de Briten slahn wurrn.
Vun de 1730er Johren af an hett dat jummer fökener Striet mit de Maroons geven. De wollen utbüxte Slaven partout nich wedder rutgeven un versöchen dat ok, de Briten noch annere Slaven weg to nehmen. De „eerste Maroonkrieg“ weer up siene Hööchde, as de Maroon-Siedlung Nanny Town in de Blue Mountains in’n Dutt maakt wurrn is. De Striet duer, bit1739 Freden slaten wurrn is. De Verdrag, de vunGranny Nanny uthannelt wurrn weer, hett de Maroons en sülvstännige Kolonie tospraken. Man se mössen sik dor to verplichten, utknepene Slaven torüch to geven un to hölpen, de Insel to verdeffendeern, wenn dat nödig weer. De „tweete Maroonkrieg“ is1795 utbraken. Dormols sünd twee Slaven foltert wurrn un de Krieg güng los. De Upstand is mit 5.000 Suldaten un mitBloothunnen dalpedd’ wurrn. De Maroon-Anföhrers sünd infungen wurrn un naNova Scotia inKanada bröcht. Vun dor ut sünd se later naSierra Leone bröcht wurrn.
Statue vun Samuel Sharpe in Montego Bay
1807 is deÖverseehannel mit Slaven verbaden wurrn. Man an de Arbeit vun Slaven änner sik nix. Hen un wenn hett dat en beten Unroh geven, un1831 is deWiehnachtsupstand rund um Montego Bay utbraken. Anföhrer weerSamuel Sharpe. De Upstand is gau daltreden wurrn un dor is ok allerhandBloot bi vergaten wurrn, man doch hett he dor mit to bidragen, datt an'n1. August1834 mit datSlavery Abolition Act de Slaveree in dat Vereenigte Königriek afschafft wurrn is.
Nu güng dat mit de Zuckerindustrie bargdal, denn billigen Zucker ut Kuba överswemm de Insel. De Inwahners güng dat jummers slechter un so weern se vertwiebelt un vergrellt. Dor keem dat to denMorant-Bay-Upstand mitPaul Bogle unGeorge William Gordon as Anföhrers. In’n Updrag vun den Gouverneur hefft de brittschen Truppen den Upstand mit grote Gewalt dalpedd’. De Verwaltung is uplööst wurrn un Jamaika wurr verklaart to en „Kroonkolonie“. Mehr as 1000 Minschen sünd dor bi umkamen, dormank Bogle un Gordon. In Grootbritannien hefft de Lüde sik över de Gewalt, de dor utöövt wurrn weer, böös upreegt, un so hefft se tokümftig nippe henkeken, wat de Goeverneure dor anstellen döen.
Unner den ne’en GouverneurJohn Peter Grant hett dat allerhandReformen geven. DeInfrastruktur is utboot wurrn un en Unnerwater-Kavel is na Europa henleggt wurrn.1914 is datKriegsrecht över de Insel utropen wurrn un bi 10.000 Suldaten ut Jamaika mössen, an de Allieerten ehre Siet, bi’nEersten Weltkrieg mitmaken.
In’nTweeten Weltkrieg hefft dat Vereenigte Königriek un deUSA Jamaika bruukt as en Butenstäe för deMarine. Ok Truppen vun de Insel hefft wedder mitstreden in’n Krieg. Na den Krieg is versöcht wurrn, de Kolonien in Westindien unner ene gemeensame Verwaltung to unnerstellen.1947 is in Montego Bay to’n eersten Mol dor över verhannelt wurrn, deWestindische Föderatschoon to grünnen. En Johr later is in Mona bi Kingston deUniversity of the West Indies upmaakt wurrn. Dat is ene gemeensame Hoochschool för 16 Länner ut de Karibik ween.1958 hefft sik Jamaika un negen annere brittsche Länner in de Karibik an de Westindische Föderatschoon anslaten, man al1961 sünd se dor wedder utstegen, as dor över afstimmt wurrn weer.
De People’s National Party (PNP) unnerMichael Manley hett bi de Wahlen mit 37 to 19 Sitten wunnen. Manley hett den „Demokraatschen Sozialismus“ to de Staatsform vun Jamaika verklaart un hett sik duun an desozialistischen Länner anbuukt. Unner siene Regeerung hett de Staat vun Jamaika en ganze Reeg vunUnnernehmen köfft oder övernahmen, sunnerlich in’nBargbo. Manley weer ok en goden Fründ vunFidel Castro. Man de demokraatschen Strukturen in’t Land sünd doch bestahn bleven un grote Deele vun den Markt sünd in de Hand vun Privatlüde bleven, so datt een nich direktemang vun enkommunistische Tied snacken kann.
Bi de Wahlen1980 hett de JLP düütlich wunnen: Mit 51 to 9 Sitte hett se de PNP vun de Macht verdreven. Bi deKommunalwahlen en Johr later seeg dat nich anners ut. De ne’e PremierministerEdward Seaga is to ene pro-westliche Politik torüchkehrt. Man dat is doch bi allerhand Saken bleven, de Manley in dat Binnenland umsett harr un so bleven de Bedrieven, de de Staat unner em övernahmen harr, in den Staat siene Hand un ok allerhand, wat he in soziale Upsicht inföhrt harr, bleev bestahn. Man vunKuba wenn dat Land sik af.
Den Hurrikan Gilbert sien Weg 1988
An’n12. September1988 hett deHurrikan Gilbert Jamaika drapen. Dat Oge vun den Storm is över de vulle Längde vun Jamaika hentagen un hett unbannig veel Land to Wööst maakt. De Schaden hett bi 4 MilliardenUS-Dollar legen un 40% vun dat Ackerland is in Dutt ween. Sunnerlich seeg dat böse ut in Kingston,Saint Andrew Parish unHanover Parish. Dor geev dat en paar Dage lang keen Water un keenStroom.[4]
An’n30. März2006 isPortia Simpson-Miller vun de PNP an de Stäe vunPercival J. Patterson träden. He weer lange Johre Premierminister ween un harr nu Bott geven vunwegen den Tostand vun siene Gesundheit. Dor is se de eerste Fro an de Top vun de Regeerung vun Jamaika mit wurrn. Bi de Wahlen to dat Parlament an’n3. September2007 hett se ehre Mehrheit man even verlaren. Ehr Nafolger is denn an’n11. SeptemberBruce Golding wurrn, de bit dorhen de Baas vun deOppositschoon ween weer.
Just so, as in de meisten Länner vun de Karibik gaht vun dat Enne vun dat19. Johrhunnert af an veel Minschen vun de Insel weg un söökt annerwegens Arbeit un en beter Leven. Sunnerlich inNew York,Toronto unLondon gifft dat grote Gruppen vun vörmolige Jamaikaners. Vun de 2,5 Millionen Inwahners vun Toronto stammt 7% vun de Insel. In de dree Städer tohopen leevt mehr Lüde ut Jamaika, as up dat Eiland sülms.
Utwannert ut Jamaika na Johrteint
1951–1960
1961–1970
1971–1980
1981–1990
1991–2000
So veel Inwahners hett dat Land in düsse Johre verloren
Jamaika is en stebige parlamentaarscheMonarkie. DeVerfaten is1962 utarbeit’ wurrn un steiht up de Grundlaag vun dat System in datVereenigte Königriek. Wählen dröövt de Börgerslüde mit dat Öller vun 18 Johren. Meist all Organisatschonen vun de Regeerung hefft ehren Sitt in Kingston.
Hööft vun den Staat is Elisabeth II. Se driggt den Titel vun en „Königin vun Jamaika“. Vertreden warrt se up dat Eiland vun enGeneralgouverneur. Düsse warrt beropen vun den brittschen Premierminister un sien Kabinett. De Königin un ehr Generalgouverneur hefft to’n groten Deel zeremonielle Upgaven, dormank dat Beropen vun den Premierminister vun Jamaika un siene Ministers. Baas vun de Regeerung is de Premierminister. He hett allerhand to Seggen, as dat in Länner mit dat brittsche System begäng is, un kann allerhand Saken umsetten, ohn sik mit dat Parlament af to snacken.
Dat Parlament vun Jamaika besteiht ut twee Kamern, dat sünd datRepräsentantenhuus un deSenat. De 60 Liddmaten vun dat Repräsentantenhuus (Members of Parliament oder MPs) weert all fiev Johre wählt. Bloß dePeople’s National Party (PNP) un deJamaica Labour Party (JLP) sitt in’t Parlament.
To den Senat höört 21 Liddmaten to. 13 Senators weert beropen vun den Generalgouverneur un acht weert beropen vun den Baas vun de Oppositschoon. Dor mutt de generalgouverneur avers mit inverstahn ween. Sünst hett he in de Politik nich veel mit to snacken.
