Frankriek is de Flach na dat gröttste un na Inwoner (achterDüütschland) dat tweedgröttste Land in deEuropääsche Union. Frankriek hett (naRussland unUkraine) de drüddgröttste Flach up den KontinentEuropa.
Paris is Hööftstadt unAmtsprake is sied 1539Franzöösch. Den 1.Januar 2024 leven rund 68,4 Millionen Minschen in Frankriek.
De Franzöösche Republik verklöört in de Verfatung, dat se undeelbar, laizistisch, demokraatsch un sotschaal is.[2] Grundsatz is: „Regerung van Lüüd dör Lüüd un för Lüüd“. Frankriek is sövengröttste Weerdschop op de Welt.[3] Levensstandard un Bildungsgrad gellen as hoog. As meist besöökt Land op Welt kümt rund 83 Millionen uutlandsch Touristen dat Jahr na Frankriek.
Frankriek un de franzöösche NameFrance koomt van dengermaanschenFranken, de een Riek in den tovöörgallischen Deel van den daalgaanRöömschen Riek grünnen. „Franken“ kümt weder uut oorgermaansche*frankon, wat Piek oder Speer heet oder na een anner Versöök dat Woord to verklören „friege Männer“ heet.[4][5]
UpArpitaansch heet dat Land ookFrance, upBaskschFrantzia, upkorsischFrancia,Okzitaansch unKatalaansch heet dat LandFrança, de na de Woordafkumst ook alle met den Franken tohoophangt. De bretoonsche Naam för dat Land isBro-C’hall, wat van „Gallien “afstammt oderFrañs, dat ook wedder med den Franken tohoophangt.[6] Up Elsässisch heet dat LandFrànkrich, up westflämmschFrankrijk, de beide just so as platddütsche Naam dat „Riek van den Franken“ sind.
De Bewoners van den Land heet „Franzosen“ un de Fruundlüde „Franzööschen“ oder „Französinnen“. Up Platt givt dat man ook den oolden Uutdruck „Franschmann/Franzmann“ oder „Franschen/Franzen“ för Mannslüde un „Fransche/Franze“ för Fruunslüde.[7]
De Flach van Frankriek is 632.733,9km² groot. Dat „franzöösch Moderland“ inWesturopa (France métropolitaine) hett een Flach van 543.939,9km² un de Form van enenSösseck. Frankriek is, bloot dat Modderland tellt, de drüddgröttste Staat in inEuropa, naRussland un deUkraine, dat tweedgröttste in Europa med Överseegebeden un dat gröttste Land binnen deEuropääsche Unioon. Frankriek beheerscht över 11Millionen Quadraatkilometer up See, in dree verscheden Ozeanen, de to 97% in sienen Överseegebeden ligget[8] Se bild de tweedgröttste exklusive Weerschopszone weltwied.[9]
De natüürliken Grenzen van’n franschen Moderland bildStrööm unBargen: deRhien, deVogesen unGenfer See in’n Oosten, deAlpen in’n Süüdwesten un dePyrenäen in’n Süden. Na Noorden hen in’n platten Land givt dat kene natüürliken Grenzen.
Topgraphie van Frankriek sienen europääschen DeelGeoloogsche Kaarte van den französchen Moderland
De europääsche Deel van Frankriek wiest vele topograafsch unnerscheedlike Landschoppen un Gebede.[10] Grote Dele van den europääschen Landsdeel schuven sik in verschedentektoonschenTieden to Bargen rup: eerstmaal de variszischen Bargen uut den latenPaläozoikum, asLaurussia med annern Eerdelen tohoopstödde, so dat sik amorikaansche Massiv in de Bretagne, dat Zentraalmassiv, de Morvan, de Vogesen, de Ardennen un ook de Barge up Korsika rupschoven.[11] De Barge in denAlpen,Pyrenäen unJura sind jünger un so ook nich so stark verweddert un afdregen[11] –de Alpen, de höögste Barggrupp mang de dree, reckt sik bet to den 4.806 Meter hogenMont Blanc rup, de ook de höögste Barg in Frankriek un Europa is.[12]
De Barggrupen ümmegeevt verscheden Sedimentbeken, to’n Bispeel dat auquitaansche Beken in’n Süüdoosten un dat Pariser Beken in’n Noorden[11] –in den lesten ligget verscheden Regionen med sunnerlik fruchtbaren Ackerland, vör al de Hoochflachen ümme Beauce un Brie.[13] Wege dör de Bargen dör büd to’n Bispeel datRhônedaal.[11] De Küsten beed vele verscheden Landschoppen, to’n Bispeel hoge Barge, de bet an de Küste langt (Côte d’Azur), Hoogland, dat medenns in Klippen an de Küste end (Côte d'Albâtre) oder ook wiede Sandstränne (Languedoc).[14]
Veer grote Ströme bestimmt de Landschop in Frankriek: deLoire, deSeine, deGaronne un deRhône.[11] Bovento koomt deMaas un deRhien, Waterwege van europääschen Belang, de man an’n Rand van Frankriek ligget. De eersten veer maket gemeensam rund 62% van denAfstroomgebeed in den franschen Moderland.[10]
De verscheden Tieden, in de de vulkkanschen Eilannen upkemen, verklöört de verscheden starke Eroschoon. So sind up enigen Eilannen noch stenige Rester van den oolden Vulkanen to seen (Hoogeilanen med oder sunner Korallenreven), of nu inaktive (to’n BispeelTahiti, de Eilannen Matthewint Hunter in Niekaledonein, Wallis un Futuna, Mayotte, de Kerguelen), potentschell aktiv (deîle de la Possession), oder aktiv sind (upSoufrière upBasse-Terre in Guadeloupe, de Pelée inMartinique, dePiton de la FournaiseupLa Réunion,Mehetia in denArchipel de la Société in Franzöösch Polynesien, de Eilannen Saint-Paul un Amsterdam in den TAAF)[16]. Up düssen Hoogeinalnnen ligget ook de höögsten Punkte in den franschen Överseegebeden. De enigen Överseegebede de Barge över 2000m hebbet sind La Réunion (3070,5m) un Tahiti (deMont Orohena med 2241m).
Nie-Kaledonien is besunner mang med den franschen Överseegebenden, denn de Eilandgruppe hangt nich med Vulkanen tophope, man kam wegen de Subduktschoon up un is een Deel van den MikrokontinentZeelandia, wat ook de riekenNickelvörkomen up den Eiland verklöört. De Grand Terre is dat gröttste französche Eiland. De Eilandgruppe ümgevt Korallenreven, de över 1600km lang sind un so na denGreat Barrier Reef, dat dat tweedgröttste Riff weltwied sind.
De Överseegebeed up den Fastland sindFranzöösch-Guyana un de Terre Adèle upAntarktika. Bede sind to enen groten Deel Natuur, de Minschen meest nich anröget hebbet: DeAmazonasregenwoold in Guyana un de Ieslandschop in de Antarktis.[16]
Up dat Klima in den franzööschen Modderland nimt dat Azorenhoogdruckgebeed starken Inflood, man ook deGulfstroom, as up dat överige Westeuropa.[17]
Dat Klima an de Westküste un Noordwestküste is eenSeeklima un streckt sik vanFlannern in’n Noorden bet in datBaskenland in’n Süden Dat aquitaansche Seeklima is wärmer as in’n Noorden .[18] Dat Klima an’e Noordwestküste is küller as in Aquitanien un de Oostwinde blaast hier ook veel stärker.
Dat Flachland in’n Noorden un dat Pariser Beken sind een Seeklima, up dat’tLandklima al stäker Inflood nimt. In’n Oosten is dat Klima een semikontinentaal Landklima.
Demograafsche Kaarte: Inwonderdicht je Département un deleddige Diagonale as ook de Linie Le Havre-Marseille: över 5000 Inw./km² 300 bet 1000 Inw./km² 150 bet 250 Inw./km² 100 bet 150 Inw./km² 70 bet 100 Inw./km² 40 bet 70 Inw./km² unner 40 Inw./km²Inwonerdicht up enen Quadraatkilometer in Frankriek 2009
De Inwoners in’t franzöösche Modderland verdeelt sik ungliekmatig. In de Höövdstad Paris leevt sessmaal so vele Minschen as in tweedgröötste Region in’n Land, een Veerdel van ollen franzööschen Studenten leevt in de Höövdstad un meest alle groten Unnernemens hebbet den Sitt in Paris.[19][20] De Linie, de een twischenLe Havre unMarseille trecken kann, deelt Frankriek in den Oosten, in den lange Tied Buerie de Böverhand hadde, un de Westen in den de Swaarindustrie satt.
Van denArdennen in’n Noordoosten bet in den franzööschen Süden reckt sik ene Diagonale med ringe Inwonerdicht – deleddige Diagonale (franzööschDiagonale du vide), in de vergleken wenig Minschen leevt un Weerdschop dat swaar het.[21]
Na ene lange Tied, in Lüde uut den Land in de Städen flüchten, treckt sied den 1990er Jaren wedder meer Minschen uut den groten Städen weg. De Tabelle unner wiest gröttstenAire d’attraction (Metrolpoolregionen),Unité urbaine (steedsche Sedeleenheid) un Gemenen (franzööschcomunes):
Dat franzöösche Moderland sett sik uut velen verscheden Landschoppen tohoop, medPlattland för deBuerie oderWoold,Bargkeden,Middelbargen,Küsten unDäler. De Överseegebede wiest ene grote Aardenveefoold, besunners de Woold vanFranzöösch Guyana oder de Eilanden vanNeekaledonien up de vele endeemsche Aarden leevt.[23] Frankriek is dat wooldriekst Land in Westeuropa; 31% van den franzööschen Modderland bedeckt Woold. De Woold sett sik to uu 67% de Loovwoold, 21% uut Nadelwoold un to 12% uut Mischwoold tohoop.[24] Fuchtgebede, de maal een Veerdel van dat Land bedecken, sind sied den 19. jaarhunderd stark torüchgaan.[25]
De Amtsspraak isFranzöösch un ook de Spraak, de meest alle in’n Land spreekt. Se is sied 1992 offitschell „la langue la République“ (plattdüütschSprake van de Republik). Frankriek is dat franschsprakige Land med den tweedmeesten Sprekers, up den eersten Platz liggt deDemokraatsche Republik Kongo.[26] In deOrganisation internationale la francophonie (Frankphonie) wakrt Frankriek med franschsprakigen Länner tohope un versöcht datFranzöösche weltwied wedder meer Belang to geven.
DeAcadémie française, de up dat Jaar 1634 trorüggeet, is ene Organisatschoon, de för de fransche Sprake Stütt givt un versöcht sunnerlik engelscheLeenwöör buten dat Franzöösche to hoolden.[27][28][29]
Dat gifft bannig veleDialekten un Spraken in Frankriek. In Süden, naMiddellannsche See hen, wärd okOkzitaansch küürt, wat enromaansch Spraak is. In deBretagne snackt se ookBretoonsch, wat enekeltsche Spraak is. In’tElsass snackt seElsässerdüütsch, wat enhoochdüütschen Dialekt is un to’nNederalemannisch tellt. Up dat EilandKorsika wärdKoors’sch snackt, un heel in d’ Südwesten levenBasken, deBasksch snacken. In’n Noordoosten bi de StadtDünkerk, driekt an de Grenze toBelgien, leven Flamen, de ennedderlandsch Dialekt küürt. Frankriek bedrivt ene aktive Spraakpolitik för dat Franzöösche, wieldess anner Spraken keen Stüüt kriegen, watRegionaal- unMinnerheidenspraken in den Land schaad.[30] NaBernard Cerquiglini (1999) givt dat in Frankriek noch 75 anner Spraken, Regionaalspraken, Spraken van Migranten un Dialekte uut den franzööschen Överseeterritorien tohoop tellt.[31] Regionaalspraken sind kene Amtsspraken, de Artikel 75-1 in de fransche Verfatung achtet Spraken bloot symboolsch as een Arv, dat to Frankriek höört.
In Frankriek hett dat bis toFranzöösche Revolutschoon jümmers neMonarkie geben. Nadem 1870 Republikaners Bobenhand kregen hett, gifft dat nu eene Republik in Frankriek. Siet 1958 hett Präsident van Frankriek böberste exekutive Gewalt.
Een Afbild van enen Peerd in de Höle van Lascaux (18.999 v.Chr.)
De eersten Minschen leven sied deOoldsteenstied in den Gebeed, dat vandage Frankriek is; de öldsten Sporen sind wat bi 1,8Millionen Jaren oold.[32] In Frankriek ligget verscheden wichtige uutsmückt un bemaalt Hölen uut de Ooldsteenstied, daar mang de Höle van Lascaux (In de Dordonge, rund 20.000 Jare oold) un de Höle van Chauver (bi Pont d’Arc rund 38 jaren oold).[32][33]
Vör rund 7000 Jaren in Westeuropa deBuerie up un deJungsteentied beginnt.[34] Vör rund dree bet veerdusend Jaren find sik de eersten Sporen för Metall in Europa, eerstKopper unBronze läter ookIesen.[35]
600 v.Chr. gründGreken uut Phokaia inLüttasien an demiddelandsche Küste de StadMarseille.[36] In de glieke Tied trocken verscheden keltsche Völker in dat fransche Gebeed, man se beheerschen eerst ümme 400 oder 300 v.Chr heel dat Land.[37] Ümme de Tied kümt ook de BegreepGallien dat eerste Maal asooldgreekschΓαλατίαGalatía up un betekent de keltschen Gebede twischenRhien,Pyrenäen,Atlantik unMiddellansche See.[38] Annerster asCäsar, dat in sienen WarkDe Bello Gallica vertellt, was düt groot Gebeed man een Mosaik uut velen verschen Völker, de Buere un Hannel driven, in Städen leven un groot künstlersch Könen un Weten in’t Handwark wiesen.[39]
Van 125 v.Chr an, verövert deröömsche Republik den Süden van Gallien un gründ de StädeAix-en-Provence,Toulouse unNarbonne.[40] Uplest verövert Gaius Julius Cäsar 58 v. Chr heel Gallien. De nie innomen Gebede deelt KaiserAugustus in niegen Provinzen, daar mang veer de sik ruugweg med den franschen Moderland vandage deckt:Gallia narbonensis in’n Süden,Gallia Aquitana in’n Süüdoosten,Gallia Lugdunensis in de Midde unGallia Belgica in’n Noorden.[41] Vele niege Städe werden gründ, to’n Bispeel Lyon 43 v.Chr..[41]
Van den 3. Jaarhunderd n. Chr. an dringtgermaansche Stämme över denLimes na Gallien in.[42] De röömsche Macht konnte de Stamme eerstmaal betwingen un n de eerste Halve van den 4. Jaarhunderd hadde de röömsche Provinz Gallien noch een Maal ene Tied lang Frede.[43] As in de twede Halve van den 4.Jaarhunderd wedder meer germaansche Stämme na Gallien indrüngen un läter de germaanschenVandalen,Sueben, un deAlanen den Rhien övertweren un bet up dat ibeersche Halveinalnd trocken güng de röömsche Macht jümmerto sträker daal.[44] In de Midde van den 5.Jaarhunnerd trocken deAlamannen unFranken in dat Land un brochten de Römers in’n Noordoosten van Gallien in de Berdouille.[44]
In den franschen Överseegebeden het in de Tied inFranzöösch-Guayanna Jägers un Sammlers leevt; upSaint-Pierre-et-Miquelon leven Paläoeskimo;[45] Guandeloupe bewonen amerindsche Völker;[46] de eersten Minschen upNiekaledonien unWallis un Futuna kemen daar vör rund 5.000 Jaren an, de eerste Kultuur weren de Lapita, de in den eersten Jaardusend v.Chr de Hoogteid hadden: in den annern Territorien schient to Tied noch kene Minschen to leven.
De Döpe van Chlodwig in de Pariser KapelleSainte-Chapell(annonyme Künstler)Franksche Expanschoon in de Tied van 481 bet 843/870
e de hilligeRemigius van Reims den frankschen KöningChlodwig I. den 24.Dezember 496 döpe, verbinne dat de christlike Kark un dat Frankriek in ene Allianz, so dat Chlodwig grote Deele van Gallien bet 500 verövern konn.[47] Dat sik dat gallo-röömsche Arve, germaanschen Bruuk un Christendom verbind, bruuk lange Tied to een to versmölten: de Franken weren in de Oorsprung een kiregersch Stamm, de röömschen Gesette un christliken Prinzipien wied darvun af.[48] Wiels de Städen in de Tied daalgüngen breed sik dat Christendoomup·n Lanne uut un Klööster worden gründ.[48] De Merowingers, de Dynastie van Chlodwig I., konn sik bet 751 an de Macht hoolden, asPepin de Korte Frankenkönig worde un deKarolingers begünnre.[49]
↑Tarassuk, Leonid; Blair, Clau(1982).The Complete Encyclopedia of Arms and Weapons: the most comprehensive reference work ever published on arms and armor from prehistoric times to the present with over 1,250 illustrations. Simon & Schuster. p. 186. ISBN978-0-671-42257-8. Retrieved 5 July 2011.
↑Conroy, Joseph, and Joseph F. Conroy.Breton-English/English-Breton: dictionary and phrasebook. Hippocrene Books, 1997. Page 38.
↑Institut français de l'environnement, L'environnement en France, Paris, La Découverte, 1998 (ISBN 978-2-7071-2894-2 et 2-7071-2894-5, LCCN 99172330), p. 110.
↑Morgane Thimel, «En France, plus des deux tiers des zones humides ont disparu», Basta Mag
↑«Le français, enjeu du xxie siècle»(Archive.org • Wikiwix • Archive.is • Google • Que faire?) [PDF], sur Organisation internationale de la francophonie, 20 mars 2009.
↑Siegel et al,Analyse préliminaire de prélèvements sédimentaires en provenance de Marie-Galante. Bilan scientifique 2006-2008. Service régional de l’archéologie Guadeloupe- Saint-Martin – Saint-Barthélemy 2009.
↑Jean Carpentier, François Lebrun, Alain Tranoy, Élisabeth Carpentier et Jean-Marie Mayeur:Histoire de France , Paris, Points Seuil, 2000, S. 89-90.
12Jean Carpentier, François Lebrun, Alain Tranoy, Élisabeth Carpentier et Jean-Marie Mayeur:Histoire de France , Paris, Points Seuil, 2000, S. 92-94.
↑Jean Carpentier, François Lebrun, Alain Tranoy, Élisabeth Carpentier et Jean-Marie Mayeur:Histoire de France , Paris, Points Seuil, 2000, S. 98.
.svg)
.svg)
.svg)