Belize (Uutspraak: ,PlautdietschBelies schreven)[1] is een Land inMiddelamerika in’n Süüdoosten vun de HalfinselYucatán. Dat Land weer fröher ünner de NaamBrietsch-Honduras (offiziell Naam: British Honduras) bekannt, wat de Naam vun de ehmalge britisch Kolonie weer. Dor leevt up 22.966 km² 301.750 Inwahners. Dat sünd rundweg 12,1 Inwahners/km².
De gröttste Deel von Belize is sied un blifft ünner 100m över de See. En Drüddel von dat Land warrt aver von deMaya-Bargen innahmen, de bet 1124m över de See (Victoria Peak) hoog sünd. De Ünnergrund, de in de Maya-Bargen vördaag kummt, hett sik in de Tied von datPennsylvanium bet in deKried billt (in dat Zentrum 320 bet 125 Milljonen Johren vör uns Tied, na de Rannen to ut de Tied vör 125 bet 65 Milljonen Johren). Dat Vörland von de Maya-Bargen in’n Distrikt Toledo hett sik uttertiäre Sedimenten ut Kies, Sand un Slamm billt, wieldes dat Binnenland in’n Noorden von de Maya-Bargen sik ut tertiärenKalksteen billt hett. De Ünnergrund langs de Küsten is jung un stammt ut datQuartär. Vör de Küst liggt datBelize Barrier Reef mit sied Water.
De Atolls vör de Küst von Belize (Turneffe Atoll,Lighthouse Reef unGlover’s Reef) sitt opHorststrukturn in en Feld mit tektoonsche Brööklienen, de von Süüdwest na Noordoost loopt. In’n Oosten von de Atolls fallt de Seegrund gau bet op en Deepd von mehr as 4000 Meter af.
Dat Klima istropisch, mitPassaatwinnen, de von deKaribische See her wehn doot. De Maand-Dörsniddstemperatur liggt twüschen 24°C un 27°C, de Dörsnidds-Lufttemperatur över’t ganze Johr liggt bi 25,9°C. DeLuftfuchtigkeit is dör den Wind von See her good to verdregen. De Regen fallt vör allen twüschen Juni un Oktober, in düsse Tied is ok de Luftfuchtigkeit an’n höögsten. De Regen över’t Johr bedriggt in’n Süden 4450mm, in’n Noorden blots 1290mm.
Klimadiagramm von Belize-Stadt
De regionalen Ünnerscheed’ bi’tWeder, de verscheden Högenlagen un de verscheden geoloogschen Situatschonen sorgt för verschedenoordige Levensrüüm för Deerten un Planten. De Höögsttemperatur stiggt in’n Sommer kuum maal över 36°C, in’n Winter fallt se ok nachts meist nie ünner 16°C.
De Regentied duurt von Mai bet November un is von Juli af an fakener ok mit Warvelstörm verbunnen. Dorüm kummt dat fakener toHurrikans un dormit verbunnen Överswemmungen. 1961 is dat Land vonHurrikan Hattie besünners swoor drapen worrn.
Von üm un bi 2000 v. Chr. af an hebbtMaya in Belize leevt. To de öllsten Städer von de Maya höörtCuello,Lamanai unCahal Pech. De Maya sünd ok bet to de Ankumst von de Europäers bleven. Wichtige Zentren werenAltun Ha,Xunantunich,Lubaantun,El Pilar unCaracol. De Hoogkultur von de Maya is üm 900 rüm tohoopfullen. In Belize hebbt na düsse Tied kuum noch Minschen leevt.
Na de Ankumst von de Europäers is dat Rebeed 1617 Deel von dat Generaalkapitanaat Yucatán in datViezkönigriek Neespanien worrn. Von de Spaniers ut weer dat aver en reinen Anspruch, de Spaniers harrn in dat Rebeed von Belize keen Stüttpunkte anleggt. Spaansche Öörd hett dat blots ümto in Guatemala un Mexiko geven. Dat hett in dat 17. Johrhunnert dorto föhrt, dat sik de Engelschen an de Küst fastsett hebbt. Toeerst opSt. George’s Caye un inBelize-Stadt. Dat weren toeerst engelscheFreebüters, de in deGolf von Honduras (Bay of Honduras) Toflucht söcht harrn unBaymen nöömt worrn sünd. In’nVerdrag von Madrid hebbt de Spaniers un Engelschen dat Freebüterdom bileggt un de engelschen Seelüüd hebbt anfungen, Holt in dat Rebeed von Belize to fällen. ToeerstCampechebööm, laterMahagoni. So hett sik deForestocracy rutbillt, in de en lüttje europääsche Böverschicht von de Holtfälleree leevt hett. De Arbeid is rejell aver von inheemsche un swarteSlaven utföhrt worrn. Grootbritannien weer Schutzmacht, aver dat Rebeed harr keen offiziellen Status as Kolonie. In’nVerdrag von Paris von 1763 müss Grootbritannien de Festungen in dat Rebeed dalrieten, hett aver von Spanien tostahn kregen, dat se wieder Holt fällen dröfft. In deSlacht von St. George’s Caye kunn Grootbritannien 1798 Spanien slahn un sik so de Vörherrschaft in Belize sekern. Eerst 1862 is Belize denn asBrietsch-Honduras okKroonkolonie worrn.
In’nKastenkrieg, de von 1847 bet 1901 anhöll, sünd vele Maya ut Mexiko na Belize röverwannert, wat dorto föhrt hett, dat de Noorden von Belize en starke Präsenz von Maya un von de spaansche Spraak hett. In dat Johr 1950 hett sik mit dePeople’s United Party (PUP) de eerste Partei in Belize grünnt. De Partei dee de Unafhängigkeit anstreven. Gau hebbt sik ok annere Partein grünnt, de sik later to deUnited Democratic Party (UDP) tohoopslaten hebbt. De eersten fre’en Wahlen in dat ganze Land hett dat 1954 geven. Dat Land, dat 1973 sien offiziellen Naam von Brietsch-Honduras op Belize ännert hett, is bet 1981 Kolonie bleven un denn unafhängig worrn. De jüngste Geschicht von Belize is stark dör’nGrenzkunflikt mit Guatemala präägt. Guatemala sütt ut histoorsche Grünn en Anrecht op’n süden Halvdeel von dat Land.
De Weertschop von Belize is von’n Anbo vonBananen,Zitrusfrücht unZuckerrohr för’n Export präägt. Tosätzlich warrt Fisch, Kreeften unEerdööl exporteert.
DeTourismus hett sik bilütten to’n gröttsten Weertschopsfaktor för dat Land utwickelt.
Belize hettRechtsverkehr. Fröher harr dat Land as brietsche KolonieLinksverkehr. Dat Land is an’n 1. Oktober 1961 wesselt, üm sik an de Naverlänner antopassen.
