Sigmund Freud (geboren asSigismund Schlomo Freud;6. mei1856 –23. september1939) was nenoustenryksenneuroloog un grundlegger van depsychoanalyse, ne kliniske manere üm kenmarken van geystesproblemen to herkennen un undersöken an de hande van en gesprek tüsken patient un undersöker. Ouk bedachten hee dår ne eygene teory oaver bewüstheid un menskelike anspråkelikheid by.
Vöär syne nye psychoanalyse untwikkelden Freud terapeutiske techniken, sou asvrye associaty. Hee untdekkeden et idee vangevölensoaverdracht un makeden et et vöärnaamste underdeyl van de analyse. As eyne van de eyrsten beskreav hee et idee atseksualiteit eförmd wördt döär ervaringen in de kindertyd. Hee meynden at etOedipuskompleks (wårby kinder in de untwikkeling van öäre seksualiteit starke gevölens kryget vöär de older van et andere geslacht un afkeyr van de older van etselvde geslacht) et vöärnaamste underdeyl was van psychoanalyse. Dröämen saggen hee as vervüllingen van wünsken. Dårup baseerden hee syne kliniske analyse van symptoomförming un de underliggende underdrükkingsmechanismen.
Up disse ideen bouwden Freud syne teorie van et unbewüste uut un untwikkelden en model van en psychisk stelsel rund "et, ik un super-ik". Van Freud kümt et idee datlibido (seksdrivt) by alle besluten un gedachten medtelt un dat et by de meyst uuteynloupende saken erotiske ideen by kan geaven. Dårnöäst is der, meynden Freud, ouk nen doudsdrivt, wåras kompulsive gedragsherhalingen, haat, gewelddådigheid un neurotisken skuld vandan kummet. In latere warken untwikkelden Freud breyd uutewarkede ideen un kritiken upgelöyv unkultuur.
Psychoanalyse wördt rechtevoord neet souvöäle meyr bruked, mär der stammet noch heyl wat beginselen binnen depsychology,psychiatry,psychoterapy un andere geystesweatenskoppen van af. Geleyrden hebbet noch heyl wat to disteren oaver wo good et warket, wat der van kloppet un of et nu et wark vanfeministen helpet of in de weg steyt. Toch hevt Freud syn wark et westelike denken un populäre kultuur slim beinvloded.
Bekendst is Freud wellicht van defreudiaanske verspreaking: dat ymand per ungelukke uutsprekt wat he eygenlik dächt, mär döär sociale umstandigheiden neet hardup seggen kan. Freud meynden, dit kunde ouk breyder geböären: dat eyne höyrt of süt wat he wil höyren of seen, sik wat verkeyrd herinnert of vergeat.
