Dalam bidangpemprosesan isyarat serta disiplin berkaitan,pengaliasan ialah kesan yang mengakibatkan isyarat-isyarat yang berbeza tidak dapat dibezakan apabila disampelkan. Ia turut merujuk kepadaherotan danartifak yang terhasil apabila isyarat yang dihasilkan semula daripada sampel-sampelnya adalah tidak sama dengan isyarat terus yang asal.
Pengaliasan boleh berlaku dalam isyarat yang disampelkan mengikut masa, contohnyaaudio digital, dan disebut sebagaipengaliasan masa. Pengaliasan turut berlaku dalam isyarat-isyarat yang disampelkan mengikut ruang, contohnyaimej digital. Pengaliasan sedemikian disebutpengaliasan ruang.
Apabila sesebuah imej dipaparkan, imej tersebut akan dihasilkan semula oleh peranti paparan atau mesin cetak, dan oleh mata serta otak si pemerhati. Jika data imej tersebut tidak diproses dengan betul semasa disampelkan atau dihasilkan semula, imej yang terhasil tidak akan menyerupai imej yang asal, dan alias akan kelihatan.
Satu contoh pengaliasan ruang ialahcorak moiré yang boleh dilihat pada imej dinding bata yang tidak dipikselkan dengan baik. Teknik-teknikantialias ruang mengelakkan pempikselan sedemikian. Pengaliasan boleh terjadi semasa pengsampelan atau semasa penghasilan semula; masing-masing boleh dirujuk dengan istilahprapengaliasan danpascapengaliasan.[1]
Pengaliasan masa adalah masalah utama dalam pensampelan isyarat audio dan video. Muzik, sebagai contoh, mungkin mengandungi komponen berfrekuensi tinggi yang tidak dapat didengar oleh telinga manusia. Jika sesuatu muzik disampelkan pada 32,000sampel sesaat (Hz), mana-mana komponen frekuensi melebihi 16,000Hz (frekuensi Nyquistnya) akan menyebabkan pengaliasan apabila muzik tersebut dihasilkan semula olehpenukar digital ke analog. Bagi membendung perkara ini daripada berlaku,turas antialias digunakan untuk membuang komponen yang melebihi frequensi Nyquist sebelum pensampelan dibuat.
Dalam video atau sinematografi, pengaliasan masa terhasil akibat kadar bingkai yang terhad, dan menyebabkankesan roda gerabak, di mana roda beruji kelihatan berputar terlalu perlahan dan kadangkala pada arah bertentangan dengan putaran sebenar. Pengaliasan telah mengubah frekuensi putaran ketaranya. Arah yang bertentangan pula boleh diistilahkan sebagaifrekuensi negatif. Frekuensi pengaliasan masa dalam video dan sinematografi ditentukan oleh kadar bingkai kamera, tetapi keamatan relatif frekuensi yang beralias ditentukan oleh pemasaan pengatup (tempoh dedah) atau penggunaan turas pengurang pengaliasan masa ketika merakam.[2]
Tempoh bagi isyarat sebenar adalah terhingga manakala kandungan frekuensinya, seperti ditakrifkan olehjelmaan Fourier, tidak mempunyai batas atas. Sejumlah pengaliasan sering berlaku apabila fungsi-fungsi sebegini disampelkan. Fungsi yang kandungan frekuensinya terbatas (jalur terhad) mempunyai tempoh yang tak terhingga. Jika disampelkan pada kadar yang cukup tinggi, ditentukan oleh lebar jalur, fungsi yang asal secara teori dapat dihasilkan semula dengan sempurna daripada set sampel yang tak terhingga tersebut.
Kadangkala, pengaliasan digunakan dengan sengaja keatas sesuatu isyarat tanpa kandungan berfrekuensi rendah, yang dipanggil isyaratlulus jalur.Pensampelan bawah, yang mewujudkan alias berfrekuensi rendah, mampu memberikan hasil yang sama—dengan sedikit kerja—seperti menganjak frekuensi isyarat terbabit kepada frekuensi yang lebih rendah sebelum mensampelkannya pada kadar yang lebih rendah. Sesetengah penyalur mempergunakan pengaliasan dalam cara ini demi kecekapan pengiraan.[3]
Sinusoid adalah fungsi berkala yang penting kerana isyarat sebenar selalunya dimodelkan sebagai hasil tambah beberapa sinusoid yang berlainan frekuensi dan berlainan amplitud. Mengetahui kesan pengaliasan keatas setiap sinusoid terbabit berguna dalam mengetahui kesannya keatas hasil tambah yang akan diterbitkan.
Plot berikut menggambarkan sebuah set sampel yang sela sampelnya ialah 1, dan dua (daripada beberapa) sinusoid berbeza yang boleh menghasilkan set sampel berkenaan. Kadar sampel di sini ialah. Sebagai contoh, jika selanya 1 saat, maka kadarnya ialah 1 sampel sesaat. Sembilan kitaran bagi sinusoid yang merah dan 1 kitaran bagi yang biru menjangkau sela 10 sampel. Jumlahkitaran per sampel masing-masing ialah dan. Jika sampel-sampel ini dihasilkan oleh fungsi pensampelan cos(2π(0.9)x−θ) dan cos(2π(0.1)x−φ), sampel-sampel ini juga boleh dihasilkan oleh fungsi kembar trigonometrinya, cos(2π(−0.9)x +θ) dan cos(2π(−0.1)x +φ), yang mewujudkan satu konsep yang berguna, iaitufrekuensi negatif.
Secara am, apabila sesuatu sinusoid berfrekuensi disampelkan dengan frekuensi, jumlahkitaran per sampel yang terhasil ialah (dikenali sebagaifrekuensi ternormal), dan sampel-sampel tersebut tidak dapat dibezakan dengan satu sinusoid yang lain (dipanggilalias) yang beza antara frekuensi ternormalnya dengan ialah suatu nilai integer (positif mahupun negatif). Dengan menggantikan sinusoid berfrekuensi negatif dengan kembar berfrekuensi positifnya, alias berfrekuensi dapat diungkapkan sebagai bagi sebarang integerN, dengan sebagai nilai yang sebenar, danN berunitkitaran sesaat. Maka alias bagiN = 1 bagi ialah (dan sebaliknya).
Pengaliasan penting semasa bentuk gelombang yang asal ingin dihasilkan semula mengunakan sampel-sampelnya. Teknik penghasilan semula yang paling kerap diguna menghasilkan frekuensi yang terkecil. Maka selalunya sebagai nilai unik terkecil adalah penting. Syarat yang perlu dan mencukupi untuk itu ialah di mana biasanya disebutfrekuensi Nyquist bagi sesebuah sistem yang disampelkan pada kadar Dalam contoh kita, syarat Nyquist dipenuhi jika isyarat asal ialah sinusoid biru (). Tetapi jika kaedah penghasilan semula biasa tidak akan menghasilkan sinusoid merah, tetapi sebaliknya sinusoid yang biru.
Dalam contoh di atas, dan adalah simetri pada frekuensi. Maka secara am, semakin meningkat daripada 0 hingga , semakin menurun daripada hingga Begitu juga jika kian meningkat daripada hingga akan kian menurun daripada hingga 0.
Graf amplitud melawan frekuensi untuk satu sinusoid tunggal berfrekuensi dan beberapa aliasnya yang berfrekuensi dan akan kelihatan seperti 4 titik hitam dalam rajah di sebelah. Garisan merah adalah laluan (lokus) bagi 4 titik tersebut jika frekuensi dan amplitud sinusoid diubah sepanjang segmen merah penuh (antara dan). Tidak kira apa pun fungsi yang dipilih untuk mengubah amplitud melawan frekuensi, graf sentiasa akan menunjukkan simetri antara 0 dan. Simetri ini pada kebiasaannya disebutpelipatan (folding dalambahasa Inggeris), dan nama lain bagi (iaitu frekuensi Nyquist) ialahfrekuensi melipat. Pelipatan selalunya diperhatikan semasa memperlihatkanspektrum frekuensi bagi sampel-sampel bernilai sebenar menggunakanjelmaan Fourier diskret.
Sinusoid kompleks ialah bentuk gelombang yang sampelnya adalahnombor kompleks, dan konsepfrekuensi negatif perlu untuk mengasingkan satu sinusoid dengan yang lain. Di sini frekuensi bagi alias hanyalah:. Jadi, semakin meningkat daripada hingga, meningkat daripada hingga 0. Lantaran itu, sinusoid kompleks tidak mempamerkanpelipatan. Sampel kompleks bagi sinusoid bernilai sebenar mempunyai bahagian khayalan kosong dan mempamerkan pelipatan.
Apabila syarat dipenuhi untuk komponen frekuensi tertinggi bagi isyarat asal, maka syarat tersebut turut dipenuhi oleh semua komponen frekuensi yang lain, iaitu syarat yang dikenali sebagaikriteria Nyquist. Bagi mendapatkan hasil terdekat seperti yang disyaratkan, biasanya isyarat asal akan ditapis supaya komponen berfrekuensi tinggi dilemahkan sebelum disampelkan. Komponen berfrekuensi tinggi yang dilemahkan ini masih menghasilkan alias berfrekuensi rendah, namun selalunya amplitudnya cukup lemah hingga tidak membawa masalah. Penapis yang diguna untuk mendapatkan frekuensi sampel tertentu disebutpenapis antialias.
Isyarat yang sudah ditapis kemudiannya boleh dihasilkan semula, menerusi algoritma penentudalaman, tanpa herotan tambahan yang ketara. Kebanyakan isyarat tersampel tidak disimpan dan dihasilkan semula begitu saja. Tetapi darjah ketepatan penghasilan semula teori (menerusiformula penentudalaman Whittaker–Shannon) adalah ukuran lazim keberkesanan pensampelan.
Pengaliasan akan berlaku apabila penggunaan unsur-unsur diskret untuk menangkap dan menghasilkan isyarat terus menyebabkan ketaksaan frekuensi.
Pengaliasan ruang, khususnya frekuensi sudut, boleh berlaku apabila menghasilkan semulamedan cahaya[4] atau medan bunyi dengan unsur-unsur diskret, seperti dalampaparan 3D atausintesis medan gelombang bunyi.