Бүгд Найрамдах Финланд Улс - Suomen tasavalta (Фин)
- Republiken Finland (Швед)
|
|---|
|
Төрийн дуулал:
Maamme (Фин)
Vårt land (Швед)
(Монгол:"Манай нутаг")
|
 Дэлхийн бөмбөрцөг Европын газрын зураг |
| Нийслэл ба томоохон хот | Хельсинки
60°10′15″N24°56′15″E / 60.17083°N 24.93750°E /60.17083; 24.93750 |
|---|
| Албан ёсны хэл | |
|---|
| Хүлээн зөвшөөрөгдсөн үндэсний хэл | |
|---|
| Угсаатны бүлгүүд | |
|---|
| Шашин | |
|---|
| Ард түмний нэршил | |
|---|
| Төр засаг | Нэгдмэл парламентын бүгд найрамдах улс[4] |
|---|
|
| Саули Нийнистө |
|---|
| Петтери Орпо |
|---|
| Юсси Халла-ахо |
|---|
|
| Хууль тогтоох байгууллага | Парламент |
|---|
| Тусгаар тогтнол |
|---|
|
| 3 сарын 29, 1809 он |
|---|
| 12 сарын 6, 1917 он |
|---|
| 1918 оны 1 – 5 сар |
|---|
| 7 сарын 17, 1919 он |
|---|
| 30 November 1939 – 13 March 1940 |
|---|
| 1941 оны 6 сарын 25 – 1944 оны 9 сарын 19 |
|---|
| 1 сарын 1, 1995он |
|---|
| 4 сарын 4, 2023 он |
|---|
|
| Газар нутаг |
|---|
• Нийт | 338,455 км2 (65) |
|---|
• Усны эзлэх талбай (%) | 9.71 (2015)[5] |
|---|
| Хүн ам |
|---|
• 2023 тооцоо |  5,614,571[6] (114) |
|---|
• Нягтаршил | 16.4/км2 (213) |
|---|
| ДНБ (ХАЧП) | 2022 тооцоо |
|---|
• Нийт | ▲ $321.2 тэрбум[7] (60) |
|---|
• Нэг хүнд ноогдох | ▲ $58,010[7] (21) |
|---|
| ДНБ (нэрлэсэн) | 2022 тооцоо |
|---|
• Нийт | ▲ $267.61 тэрбум[7] (46) |
|---|
• Нэг хүнд ноогдох | ▲ $53,745[7] (16) |
|---|
| ОТББИ (2021) | ▼ 25.7[8]
бага |
|---|
| ХХИ (2021) | ▲ 0.940[9]
маш өндөр · 11 |
|---|
| Мөнгөний нэгж | Евро (€) (EUR) |
|---|
| Цагийн бүс | UTC+2 (ЗЕЦ) |
|---|
| UTC+3 (ЗЕЗЦ) |
|---|
| Огнооны формат | өө.сс.жжжж[10] |
|---|
| Жолооны тал | баруун |
|---|
| Утасны томьёо | +358 |
|---|
| Домэйн нэр | .fi,.axa,.eub |
|---|
|
ТампереФинланд, албан ёсоорБүгд Найрамдах Финланд Улс (фин.Suomi,Suomen tasavalta,Швед хэл:Finland) нь хойдЕвропын Фенноскандиа бүсэд оршихСкандинавын орон юм. Баруун талаарааШвед улстай, зүүн талаарааОросын Холбооны Улстай, хойд талаарааНорвеги улстай, өмнөд талаарааФинийн булангаарЭстони улстай тус тус хиллэдэг. Нийслэл хот ньХельсинки, хоёр дахь том хот ньТампере юм.
Финландад 2023 оны байдлаар 5.6 орчим сая хүн амьдардаг бөгөөд үүний дийлэнх хэсэг нь төв болон өмнөд хэсэгт амьдардаг байна.[11] Газар нутгийн хувьд Европын найм дахь том орон,Европын Холбооны хамгийн нягтшил багатай орон юм. Хүн амын дийлэнхийн эх хэл нь Угро-Фин хэлний бүлэгт хамаарагдах,Эстон хэлтэй төстэйФин хэл бөгөөд энэ нь Энэтхэг-Европ хэлний аймагт хамааралгүй Европын Холбооны 4 хэлний нэг болно. Хоёр дахь албан ёсны хэл болохшвед хэлээр хүн амын 5.5 хувийн цөөнх ярьдаг.[12] Финланд ньардчилсан,парламентийн засаглалтайбүгд найрамдах улс бөгөөд засгийн газар ньХельсинкид төвлөрдөг. 415 хотод орон нутгийн засгийн газрууд байна.Хельсинки,Эспоо,Вантаа,Каунианенээс тогтох Их Хельсинкид сая орчим хүн оршин суудаг бөгөөд нийтДНБ-ийн гуравны нэг нь тэнд үүсгэгддэг. Эдгээрээс гаднаТампере,Турку,Оулу гэх зэрэг томоохон хотуудтай.
Финланд нь түүхийнхээ хувьдШведийн хэсэг байсан бөгөөд 1809 оноосОросын Хаант Улсын автономит вант улс болсон. 1917 онд Оросоос тусгаарласны дараа иргэний дайн,ЗХУ-ын эсрэг дайн,Нацист Германы эсрэг дайн болж,Хүйтэн дайны үеэр албан ёсоор төвийг сахисан байр суурьтай байжээ. 1955 оныНҮБ-д, 1995 оныЕвропын Холбоонд элссэн баЕврог хэрэглэгч орнуудын холбоо-Еврозонд оролцдог. Улсыннийгэм,эдийн засаг,улс төр,цэрэг армийн үзүүлэлтүүдийг авч үзсэн судалгаагаар Финланд нь зөвхөн Норвегийн дараа дэлхийн хоёр дахь тогтвортой орноор тодорчээ.[13]
1952 онд Финландын нийслэл Хельсинки хотодзуны Олимпийн наадам болсон.
1956 онд Урхо Кекконен Финландын Ерөнхийлөгчөөр сонгогдов. Түүний ерөнхийлөгчөөр ажилласан 25 жил (1956-1981) нь ухаалаг, тэнцвэртэй байдлаар тодорхойлогддог: Кекконен улс орны дотоод байдлыг сайн зохицуулдаг байсан; ЗХУ-аас холдохгүйгээр барууны орнуудтай харилцаагаа бэхжүүлж чадсан юм.
ЗХУ задран унаснаар эдийн засгийн харилцаа тасарсан нь 1991-1994 онд Финландын хувьд маш хүнд эдийн засгийн хямралд хүргэсэн. Финлянд улс 1995 оны 1-р сарын 1-нд Европын холбоонд нэгдсэн. 2023 оны 4-р сарын 4-нд тус улс НАТО-д элсэв.
Өндөр технологи бүхий аж үйлдвэр, нийтийн боловсрол, ДНБ-ий өсөлтийн хурд, иргэний эрхийн хамгаалалт зэргийн олон улсын харьцуулалтаар маш өндөр үнэлгээ авдаг.[14]
Хүн ам| 1950 | 1960 | 1961 | 1962 | 1963 | 1964 | 1965 | 1966 | 1967 |
|---|
| 4 029 803 | ↗4 429 634 | ↗4 461 005 | ↗4 491 443 | ↗4 523 309 | ↗4 548 543 | ↗4 563 732 | ↗4 580 869 | ↗4 605 744 |
| 1968 | 1969 | 1970 | 1971 | 1972 | 1973 | 1974 | 1975 | 1976 |
|---|
| ↗4 626 469 | ↘4 623 785 | ↘4 606 307 | ↗4 612 124 | ↗4 639 657 | ↗4 666 081 | ↗4 690 574 | ↗4 711 440 | ↗4 725 664 |
| 1977 | 1978 | 1979 | 1980 | 1981 | 1982 | 1983 | 1984 | 1985 |
|---|
| ↗4 738 902 | ↗4 752 528 | ↗4 764 690 | ↗4 779 535 | ↗4 799 964 | ↗4 826 933 | ↗4 855 787 | ↗4 881 803 | ↗4 902 206 |
| 1986 | 1987 | 1988 | 1989 | 1990 | 1991 | 1992 | 1993 | 1994 |
|---|
| ↗4 918 154 | ↗4 932 123 | ↗4 946 481 | ↗4 964 371 | ↗4 986 431 | ↗5 013 740 | ↗5 041 992 | ↗5 066 447 | ↗5 088 333 |
| 1995 | 1996 | 1997 | 1998 | 1999 | 2000 | 2001 | 2002 | 2003 |
|---|
| ↗5 107 790 | ↗5 124 573 | ↗5 139 835 | ↗5 153 498 | ↗5 165 474 | ↗5 176 209 | ↗5 188 008 | ↗5 200 598 | ↗5 213 014 |
| 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 |
|---|
| ↗5 228 172 | ↗5 246 096 | ↗5 266 268 | ↗5 288 720 | ↗5 313 399 | ↗5 338 871 | ↗5 363 352 | ↗5 388 272 | ↗5 413 971 |
| 2013 | 2014 | 2016 | 2017 | 2022 | 2024 | | | |
|---|
| ↗5 438 972 | ↗5 470 437 | ↗5 501 043 | ↗5 516 224 | ↗5 563 970 | ↗5 608 218 | | |
Төрийн тэргүүн нь ард түмнээс 2 үе шаттайгаар 6 жилийн хугацаагаар сонгогддог ерөнхийлөгч, хууль тогтоох байгууллага нь олон мандаттай тойргоос пропорциональ тогтолцоогоор ард түмнээс сонгогддог Сейм (фин.Eduskunta,швед.Riksdag) юм. d'Odta аргын дагуу 4 жилийн хугацаатай гүйцэтгэх байгууллага нь Төрийн сайд, сайд нараас бүрдсэнТөрийн Зөвлөл бөгөөд Ерөнхийлөгч томилдог бөгөөд Сеймийн өмнө хариуцлага хүлээдэг. Парламентын гишүүд иргэний санаачилгын үеэр дэмжигдсэн хуулийн төслүүдийг хэлэлцэхээр хүлээж авч байгаа бөгөөд үүнд тус улсын иргэдийн дор хаяж 50 мянган гарын үсэг цуглуулах шаардлагатай байна.
- Финландын Социал-демократ нам (Suomen Sosiaalidemokraattinen Puolue,Finlands Socialdemokratiska Parti) — Дэвшилтэд альянсын гишүүн;
- Үндэсний эв нэгдэл (Kansallinen Kokoomus,Samlingspartiet) — Европын ардын намын гишүүн;
- Жинхэнэ финнүүд (Perussuomalaiset,Sannfinländarna) ;
- Зүүний холбоо (Vasemmistoliitto,Vänsterförbundet) ;
- Финландын төв (Suomen Keskusta,Centern i Finland) — Либерал интернационалын гишүүн;
- Шведын Ардын нам (Ruotsalainen kansanpuolue,Svenska folkpartiet,) — Либерал интернационалын гишүүн;
- Христианы ардчилагчид (Kristillisdemokraatit,Christdemokraten) — ;
- Ногоон холбоо (Vihreä liitto,Gröna förbundet).
Финланд улс нэг хүнд ногдох ДНБ-ий хэмжээгээрээ дэлхийд тэргүүлдэг орнуудын нэг буюу 44,492 ам.доллар юм.
Финландын ган хайлшийн үйлдвэрүүд (Outokumpu,FNsteel) дэлхийд зэвэрдэггүй ган үйлдвэрлэлээр тэргүүлдэг.
2005 онд цахилгаан эрчим хүчний 20 орчим хувийг Ловиса, Олкилуото атомын цахилгаан станцуудад үйлдвэрлэжээ. 2017 онд Финландын атомын цахилгаан станцуудад үйлдвэрлэсэн цахилгаан эрчим хүчний эзлэх хувь тус улсын нийт цахилгаан эрчим хүчний хэрэглээний 33.18 хувийг эзэлж, 22.6 тэрбум кВт.ц цахилгаан үйлдвэрлэсэн байна.
2015 онд Дэлхийн эдийн засгийн форумын судалгаагаар Финланд улс гар утасны интернет холболтын тоогоор тэргүүлжээ (зуун хүн амд 125 холболт; Япон - 116; Унгар - 33); Финландын Эдийн засгийн судалгааны Etla хүрээлэнгээс гаргасан үнэлгээгээр 2016 онд тус улс Европын 22 орны дунд дижиталжуулалтаараа тэргүүлэгч болсон байна.
2013 онд Финландын 75-89 насны таван иргэн тутмын нэг нь л интернет ашигладаг, Финландын 300,000 орчим тэтгэвэрийнхэн компьютергүй, 40,000 тэтгэвэрийнхэн гар утасгүй байжээ.
|
|---|
| Бүрэн эрхт улсууд | | |
|---|
| |
|---|
| |
|---|
Дотоод бүрэн эрхт
байдлын
тусгай бүс | | Финланд | |
|---|
| Норвеги | |
|---|
| Нэгдсэн Вант Улс | |
|---|
|
|---|
- 1 Европ ба өөр тивийн хоорондох уламжлалт хилийг хамардаг.
- 2 Соёл, улс төр, түүхийн шалтгаанаар Европ гэж тооцогддог боловч газарзүйн хувьд Баруун Азид байдаг.
- 3 Европын ойр орчмындалайн арлууд нь эх газрын тавиур дээр оршдоггүй ч тивтэй хамт бүлэглэгддэг.
|
Иш татахад гарсан алдаа:<ref> tags exist for a group named "тэмд", but no corresponding<references group="тэмд"/> tag was found
.svg)
