Холбооны Бүгд Найрамдах Ардчилсан Балба Улс
सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपाल (Балба ) Saṅghīya Lokatāntrika Gaṇatantra Nepāla Төрийн дуулал: सयौँ थुँगा फूलका (Балба ) Sayaun Thunga Phulka Дэлхийн бөмбөрцөг Балбын газрын зураг Балбын хяналтад байгаа газар нутгийг тод ногооноор; нэхэмжилсэн газар нутгийг цайвар ногооноор.
Нийслэлба томоохон хот
Катманду [ 1] 28°10′N 84°15′E / 28.167°N 84.250°E /28.167; 84.250 Солбицол :28°10′N 84°15′E / 28.167°N 84.250°E /28.167; 84.250 Албан ёсны хэл Балба хэл [ 2] Хүлээн зөвшөөрөгдсөн үндэсний хэл Бүх эх хэлнүүд[ 3] [ 4] (Балбын хэлнүүдийг харах) Угсаатны бүлгүүд (2011)
Шашин (2011)
Ард түмний нэршил Төр засаг Холбооны парламентын бүгд найрамдах улс Рам Чандра Поудел Рам Сахая Ядав Пушпа Камал Дахал Хари Кришна Карки [ 5] Хууль тогтоох байгууллага Холбооны Парламент Үндэсний Ассамблей Төлөөлөлгчдийн танхим Түүх 9 сарын 25, 1768 оны[ 6] 3 сарын 4, 1816 он 12 сарын 21, 1923 он 5 сарын 28, 2008 он 9 сарын 20, 2015 он Газар нутаг • Нийт
147,516 км2 (93 ) • Усны эзлэх талбай (%)
2.8% Хүн ам • 2022 тооцоо
30,666,598[ 9] 49 ) • Нягтаршил
180/км2 ДНБ (ХАЧП ) 2022 тооцоо • Нийт
▲ $141.1 тэрбум[ 10] 84 )• Нэг хүнд ноогдох
▲ $4,677[ 10] 150 )ДНБ (нэрлэсэн) 2022 тооцоо • Нийт
▲ $39 тэрбум (102 )• Нэг хүнд ноогдох
▲ $1,293[ 10] 167 )ОТББИ (2010) 32.8[ 11] дундаж ХХИ (2019) ▲ 0.602[ 12] дундаж 142 Мөнгөний нэгж Балба рупи (Rs,रू Цагийн бүс UTC +05:45 Балбын Стандарт Цаг )Огнооны формат ЖЖЖЖ/СС/ӨӨ Жолооны тал зүүн Утасны томьёо +977 Домэйн нэр .np
Балба (монгол бичгээр «ᠪᠠᠯᠪᠤ» → balbv,балба. नेपाल → [небал], гуравдагч хэлээрНепал ) албан ёсоорХолбооны Бүгд Найрамдах Ардчилсан Балба Улс (балба хэл. संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपाल,англи. Federal Democratic Republic of Nepal ). -Ази тивийнөмнөд хэсэгтХималайн өвөр бэлээрХятад ,Энэтхэг хоёр орны дунд далайд гарцгүй, уртаашаа 800 км, өргөөшөө 250 км тэлсэн 147,181 км2 газар нутагтайорон . Нийслэл ньКатманду .НҮБ -ийн1955 оны гишүүн,тусгаар тогтносон бүрэн эрхт улс гэдэг 26 сая хүн амтай орон.
Бурангуй нийгэмт 1768 ондПритви Нараян Шах олон газрыг хураан захирснаар Балба улс тогтжээ. Эрчээ авсан үедээТөвөд ,Энэтхэгт нэвтэрч 1788-1792 ондЧин улс , 1815–1816 ондБританитай дайтаж байв. 1846 ондЖан Бахадур (баатар) Рана сайдын хүч нөлөө вангийн сүрийг дарж нэр төдий болгожээ. Англичуудын дэмжлэгтэйгээр гарсанРана омгийнхон тийнхүү зуун гаран жил ноёлов. Дэлхийн хоёрдугаар дайны дараа 1940-өөд оны сүүлээр ардчилсан хөдөлгөөн, нам, зэвсэгт тэмцэл үүсээд 1951 онд Ранын дэглэмийг унагаж, вангийн засгийг сэргээн тогтоосон.[ 13] Энэтхэг дэмжин оролцож байв. Ван, засгийн газар харшиж ван аргагүй дийлж 1959 онд намгүй болжээ.Балбынвант улс (1768–2008) 1990-ээд оноос ахин ардчиллыг хүсэгчдийг бай болж 1996 онд байгуулагдсанмаоист үзэлтэйБалбын эв хамт намын толгойлсон иргэний дайн 18 мянган хүний аминд хүрсний эцэст 2008 ондхаант төр халагдаж,[ 14] бүгд найрамдах засаг ,холбооны төрийн байгууламж бүхий албан ёсоорХолбооны Бүгд Найрамдах Ардчилсан Балба Улс (ХБНАБУ) үүсээд байгаа юм. Гүйцэтгэх (Засгийн газар), хууль тогтоох (601 гишүүнтэй), шүүх засаглал гэсэн гурван бүтэц бүхий төртэй.
Балбын Ерөнхийлөгч нь ёслолын үүрэг гүйцэтгэж, зэвсэгт хүчний ерөнхий командлагчийн албыг хашдаг бол Ерөнхий сайд нь эрх мэдэл бүхий үндэстний удирдагч юм. Ерөнхийлөгчийг шууд бус сонгуулиар таван жилийн хугацаатай сонгодог. Балбын 45 нас хүрсэн, холбооны парламентад сонгогдох эрхтэй аливаа иргэн ерөнхийлөгчийн сонгуульд нэр дэвшиж болдог байна. Ерөнхийлөгчийн байнга оршин суух харш нь Катманду дахь Растрапати Бхаван юм.
2008-2015 ондРам Баран Ядав ерөнхийлөгчөөр ажиллаж байв. Эрх баригч Коммунист намын дэд даргаар ажиллаж байсан хатагтай Бидхья Деви Бхандари 2015 оны 10-р сараас 2023 оны 3-р сар Балбын парламентаас 327 санал авч сонгогдож ажиллсан. 2023 оны 3-р сарын 13-наас хойш Балбын Ерөнхийлөгчөөр 1944 онд төрсөнРам Чандра Паудел сонгогдон ажиллаж байна.
Балба нь далайд гарцгүй орон бөгөөд БНХАУ, Энэтхэг гэсэн хоёр том хөршүүдийн дунд оршдог. Тус улсын хойд хэсэгтГималайн нуруу нь Хятад улстай нэвтрэх боломжгүй хилийн зурвас болдог. Балба нь өмнөд, зүүн, баруун талаараа Энэтхэгээр хүрээлэгдсэн байдаг. Далайд гарцгүй Балба улс нутаг дэвсгэрээр нь дамжин өнгөрөх ачаа тээвэрлэлтийн улмаас Энэтхэгээс хараат болсон. Британийн Энэтхэг (1858-1947) оршин тогтнох үед Балба улс өөрийгөө бусдаас тусгаарлах бодлого баримталж байв. Тус улс колоничлолын тэлэлтээс хэсэгчлэн зайлсхийж, тусгаар тогтнолоо хадгалж үлдсэнтэй холбоотой юм. 19-р зууны дунд үеэс Британийн эзэнт гүрэн Энэтхэгийг бүрэн байлдан дагуулж, Хятад дахь Чин гүрнийг (1644-1911) мөхөж байх үед Балба Лондонтой гэрээ хийж өөртөө хамгийн сайн нөхцөл бүрдүүлж чадсан юм. Дотоод улс төрдөө автономит байдлаа хадгалснаар Балба улс гадны түрэмгийлэлд Британийн эзэнт гүрнээр хамгаалуулах баталгааг авчээ. Үүний хариуд Лондон Балбаас Британийн Энэтхэгт дэг журмыг сахиулахад чухал үүрэг гүйцэтгэх Гуркийн цэргийн анги нэгтгэлийг бүрдүүлж авчээ.
Балба улс умард хэсгээрээБНХАУ -ынТөвөдийн Өөртөө засах оронтой , өмнөд хэсгээрээЭнэтхэг улсын Уттаракханд, Уттар-Прадеш, Бихар, Баруун Бенгали болон Сикким мужудтай хил залгадаг байна. Балба улсыг байгалийн гурван бүс болгож үзнэ. Нутгийн умард хөвөөгөөр альпийн нуга, нүцгэн хад, мөнх цас,мөсөн гол бүхий хүйтэнХималайн өндөр нуруу сунайна. Балба-Хятадын хилийн зурвастКанченжунга ,Лхоцэ ,Макалу ,Чо Оюу ,Дхаулагари болон дэлхийн хамгийн өндөр 8848,86мЖомолунгма (балба хэлээр сагарматха,англи .Mount Everest ) гэх оргил зэрэг далайн түвшнээс дээш 8000 м-ээс өндөр уулс сүндэрлэжээ. Дунд бүс буюунавчит ,шилмүүст ойтой уулс, өндөрлөг газарт д.т.д 800-4000 м өндөр нутаг хамрагдана. Энэтхэгтэй хиллэх өмнөд хэсгийнГанга мөрний нам доор газрын зах зурвасаартропикийн ой тархсан бөгөөд 2000 мм-ээс их тунадас унаж, I сард +15°С, VII сард +30°С халуун дулаан байдаг.[ 13]
Засаг захиргааны хувьд 2018 оноос аймгуудаа багцлаад зүг чигээр нэрийдсэн 7 аймаг (अञ्चल - анчал) 77 хошуу (जिल्ला - жилла) болгон хөгжүүлж байгаа.
Балбын аймгууд № Аймаг Аймгийн төв Газар нутаг (км2 ) Хүн ам 1 Коши Биратнагар 25 905 4 534 943 2 Мадхеш Жанакпур 9 661 5 404 145 3 Багмати-Прадеш Хетауда 20 300 5 529 452 4 Гандаки Прадеш Покхара 21 504 2 413 907 5 Лумбини-Прадеш Бутавал 22 288 4 891 025 6 Карнали Прадеш Бирендранагар 27 984 1 168 515 7 Судурпаштин-Прадеш Дхангадхи 19 539 2 552 517
Катмандугийн гудамж, зээл Балба нь феодалын харилцаа ноёрхсонхөдөө аж ахуйн орон. Нийгмийн нийт бүтээгдэхүүний 70 орчим хувийг хөдөө аж ахуй гаргадаг. Хөдөө аж ахуйдбуудай ,эрдэнэ шиш ,хөх тариа ,арвай ,шар будаа ,гурвалжин будаа , тропикийн ойдчихрийн нишингэ ,жут ,тослог ургамал ,тамхи ,цайны бут тариалдаг.Хүнсний ногооны ба үржимсний аж ахуй эрхэлнэ.
Одос ,сарлаг ,хонь ,ямаа ,гахай өсгөдөг. Аж үйлдвэрийн хөгжлөөр дорой.Нүүрс ,төмрийн хүдэр ,гялтгануур ,догшин шүү болонхөдөө аж ахуйн түүхий эдийг гар үйлдвэрийн аргаар боловсруулдаг.Чихэр , тамхи,хөвөн ,бөс даавуу , жут,тутарга цэвэрлэх жижиг үйлвэр, завод ажилладаг. Металл боловсруулах, гэр ахуй багар урлалын үйлдвэртэй. Гадаадад гол төлөв Энэтхэг рүү жут, жутийн эдлэл, үр тариа,чихрийн нишингэ , тамхи,ноос ,арьс ,эмийн ургамал экпортолдог.[ 13]
1951 онд 8,325,079 сая хүнтэй байсан Балба улс 2022 онд 30,666,598 хүнтэй болж өсжээ. Хүн амын тооны жилийн дундаж өсөлт — 1.35%.[ 15] Инд-Гангын нам доор газраар хүн ам шигүү суудаг. НийслэлКатмандуд 975 мянган хүн, эргэн тойронд нь 2.5 сая хүн бүчин суужээ.Биратнагар (700 мянган хүнтэй),Покхара (260 мянга),Лалитпур ,Бхаратпур ,Бирганж (135,904) зэрэг бумаас олон хүнтэй хот бас байна.
Овог аймаг, отог яс маш олон. Кастын системтэй.[ 16] чтери ястан, 12.5% ньбахун , 7.1% ньмагар гэх мэтээр зуугаад өөр нэр дурдаж болно.
Улсын албан ёсны бөгөөд хүн амын 44.6%-ийн төрөлх хэл ньбалба хэл .Самгарди суурьт энэ хэлээдиваа үсгээр бичдэг.Балба улсын хүн амын 49 % нь непал хэлийг төрлөх хэл үздэг байна. Бусад дэлгэрсэн хэл: майтхили (12,4 %), бхожпури (7,6 %), тхару (5,9 %), таманг (5,2 %), невари (3,6 %) болон магар (3,4 %).Таманг ,невар гэх мэттөвөд-бирм төрлийн хэлтэн хойд нутагт төвлөн байна. Хэл угсаагаа дагаад 80%хиндү , 10%будда , 4%ислам шашин шүтдэг.[ 17]
НТӨ 563 ондшагж хааны агь, хожмынБурхан багш мэндэлсэн газар одоо БалбынЛумбинид байна. 1997 онддэлхийн газрын өвөөр бүртгэгдсэн. Балбад үлгэр домог арвин. «Дал бхат» хэмээх цагаан будаа, ногоо, шөл зэрэгцүүлсэн хоол байдаг. Мөн «момо» хэмээхбууз бий. Балбачуудхөлбөмбөг ,крикет их тоглоцгоодог. 1988 ондБидхан хэмээх ламтаэквондо -гоор зуны Олимпын хүрэл медаль авсан.
Балба улс дэлхийн тээврийн томоохон замуудаас тусгаарлагдсан хэвээр байна. Үүний зэрэгцээ тус улсын агаарын тээврийн хөдөлгөөн нэлээд хөгжсөн: 47 нисэх онгоцны буудал байдаг бөгөөд үүнээс 11 нь бетонон хучилттай, нислэгийн давтамж нь хэрэгцээ шаардлагад нийцдэг. Тус улсын хойд хэсгийн гуравны хоёр нь уулархаг газартай тул зам барих, засвар үйлчилгээ хийхэд хүндрэлтэй, зардал ихтэй байдаг. 2007 оны байдлаар тус улсын асфальтан замын урт 10142 км, шороон зам 7140 км байв. 2018 онд тус улсын өмнөд хэсэгт нийтдээ 34 км урт хоёр төмөр замын шугам тавигдсан.
Балбын нийт хүн амын гуравны нэг нь бүх улирлын чанартай замаас хоёр цаг алхах зайд амьдардаг. Саяхан л бүх засаг захиргааны төвүүдийг тус улсын нийслэлКатманду -тай авто замаар холбосон. 2009 онд замуудын 60 орчим хувь нь шороон зам бөгөөд борооны улиралд зорчих боломжгүй байдаг юм. Катманду руу далайн харилцааг ЭнэтхэгийнКалькутта боомтоор дамжуулж хийдэг. Замын нөхцөл байдал муу байгаа нь Балбын иргэдэд хүнс, барааны зах, сургууль, эмнэлгүүдэд хүрэхэд хүндрэл учруулсан хэвээр байна.
↑ "Nepal | Facts, History & News" .www.infoplease.com (Англи хэлээр). Татаж авсан:29 June 2020 .↑ "Nepal | Culture, History, & People" .Encyclopædia Britannica (Англи хэлээр). Татаж авсан:29 June 2020 .↑ "नेपालको संविधान २०७२" [Constitution of Nepal 2015](PDF) . 20 September 2015.Эх хувилбараас (PDF) архивласан: 8 August 2019. Татаж авсан:16 July 2019 – viaNepal Law Commission .↑ Mandal, Bidhi; Nayak, Ravi (9 June 2019)."Why English?" .Republica Эх хувилбараас архивласан: 23 Есдүгээр сар 2020. Татаж авсан:17 April 2020 . ↑ "President Bhandari administers oath of office to Oli" .The Rising Nepal Эх хувилбараас архивласан: 22 March 2020. Татаж авсан:17 April 2020 .↑ Subba, Sanghamitra (20 December 2019)."A future written in the stars" .Nepali Times (Америк-англи хэлээр).Архивласан огноо 31 January 2021. Татаж авсан:31 January 2021 . ↑ The Sugauli Treaty of 1816 rendered moot the degree of independence of Nepal. The sixth point of the treaty directly questions the degree of independence of Nepal. The fact that any differences between Nepal and Sikkim will be "referred to the arbitration of the East India Company" sees Nepal as a semi-independent or a vassal state or tributary of the British empire. ↑ Их Британи албан ёсоор Балбыг тусгаар, бүрэн эрхт улс гэж хүлээн зөвшөөрөв. ↑ "Nepal" .The World Factbook АНУ-ын Тагнуулын төв газар . Татаж авсан:24 September 2022 .(Archived 2022 edition) ↑10.0 10.1 10.2 "World Economic Outlook Database, October 2022" .IMF.org .International Monetary Fund . October 2022. Татаж авсан:October 11, 2022 .↑ "Gini Index (World Bank Estimate) – Nepal" .World Bank .Архивласан огноо 8 June 2014. Татаж авсан:16 April 2020 .↑ "Human Development Report 2019" (Англи хэлээр).United Nations Development Programme . 2019.Эх хувилбараас (PDF) архивласан: 31 May 2020. Татаж авсан:16 April 2020 .↑13.0 13.1 13.2 Хүүхэд залуучуудын нэвтэрхий толь - III боть (монголоор) ↑ 17,800 people died during conflict period, says Ministry of Peace .↑ "National Population and Housing Census 2011 (National Report)" (Memento 18. Дөрөвдүгээр сар 2013цахим архивт ↑ Nepal — Caste and Ethnicity". ↑ " .Эх хувилбараас архивласан: 2016-03-14. Татаж авсан:2014-03-06 .
Бүрэн эрхт улс
1 Ази болон өөр тивийг холбосон уламжлалт хилийг хамардаг.2 Соёл, улс төр, түүхийн шалтгаанаар Европ гэж тооцогддог боловч газарзүйн хувьд Баруун Азид байдаг.
Гэрээ Дээд хэмжээний Гишүүд Ажиглагчид Зочид Мэргэшсэн агентлагууд Холбоотой нийтлэл
.svg)
.jpg)
_-_Nmbrs_-_colored.svg)
