Nyfamorana dia fanesorana ny loha tsitsy (ilay hoditra mamono ny lohan'ny fitaovam-pananahan'ny ankizy lahy na ny lehilahy), izay misy heviny ara-pivavahana, indrindra ao amin'nyjodaisma sy nysilamo. Ny famorana dia fombafomba ara-pivavahana be mpanao nandrita nyAndro Taloha. Fomba mampanana sata vaovao ny famorana eo amin' ny jodaisma. Amin' nyMozilmana dia fanehoana ny fanadiovana ara-panahy ny famorana. TanyEjipta taloha, tany amin'ny taona 2300 tal. J.K. dia efa nisy ny famorana izay heverin'ny mpikaroka fa natao famantarana nyandevo.
Ny famorana dia fanapahana ny ampahany amin'ny fananahana lahy (antsoina hoe vorombola amin'ny tenyMalagasy), izay atao amin'ny zazalahy ho mariky ny fidirana amin'ny fahasahiana sy fahalehibiazana. Fanao nentim-paharazana izy io, ary mbola hita any amin’ny foko sy faritra sasany ankehitriny.
Indreto ny foko malagasy izay mbola manao famorana amin'ny fomba nentim-paharazana: ny faritra atsimo sy andrefan'i Madagasikara no tena mbola mitana io fomba io hatrany:Antandroy,Mahafaly, Bara,Antanosy,Sakalava,Antemoro, Bezanozano.
Amin’izao fotoana izao dia maro no manao famorana ara-pitsaboana any amin’ny hopitaly mba hisorohana ny loza sy ny aretina. Ny fanjakana sy ny fianakaviana maro dia misafidy fomba mitambatra: mitandrina ara-pahasalamana nefa mbola mitazona soatoavina sy kolontsaina.
Ny famorana amin’ny fomba Malagasy dia kolontsaina lalina izay entina manabe ny ankizilahy/ Amin’ny faharetana, fahasahiana, ary fidirana amin’ny maha-lehilahy. Na dia niova amin’ny endriny aza ankehitriny noho ny fivoarana ara-pitsaboana, dia mbola manan-danja ho an’ny foko maro eto Madagasikara izy io.
Tany amin’ny foko Antambahoaka ao Mananjary no tena niandohan’ny fomban-drazana Sambatra. Izy io dia fomba fanehoana ny fankatoavana sy fanajana ny razana, satria inoana fa ny famorana dia fomba iray ampitondrana hasina sy fanamasinana ny zaza lahy, ho toy ny tena lehilahy afaka mandray andraikitra amin’ny fiaraha-monina. Manamarika ny fidirana amin’ny sokajin-taona vaovao ho an’ny ankizy.
Feeley-Harnik, Gillian (1991),A Green Estate: Restoring Independence in Madagascar., Smithsonian Institution Press. Miresaka momba ny fomba fanao nentim-paharazana ao Madagasikara, anisan’izany ny famorana sy ny lanjany ara-piarahamonina.
Bloch, Maurice (1986),From Blessing to Violence: History and Ideology in the Circumcision Ritual of the Merina of Madagascar, Cambridge University Press. Fandalinana lalina sy ara-antropolojika momba ny fomba fanaovana famorana amin’ny foko Merina sy ny heviny ara-pivavahana sy ara-piarahamonina.
Raison-Jourde, Françoise (1995),Bible et pouvoir à Madagascar au XIXe siècle, Karthala. Misy fizarana manazava ny fifanoheran’ny fomban-drazana toy ny famorana sy ny fidiran’ny fivavahana kristianina.
Kottak, Conrad P. (1980),The Past in the Present: History, Ecology, and Cultural Variation in Highland Madagascar. University of Michigan Press. Miresaka ankapobeny momba ny fomba amam-panao sy ny kolontsaina ao anaty foko malagasy, anisan’izany ny famorana.
Lahatsoratra sy tatitra amin’ny aterineto
UNICEF Madagascar (2010),Enquête Nationale sur les Pratiques Traditionnelles – Madagascar. Miresaka ny fomban-drazana amin’ny zaza sy ny tanora, ao anatin’izany ny famorana sy ny fomba fiarovana ara-pahasalamana. www.unicef.org
Ministère de la Santé Publique de Madagascar (2015),Guide national sur la circoncision médicale à visée préventive.Torolalana ara-pitsaboana ho an’ny famorana, sady mamaritra koa ny fomba fanao amin’ny fomba nentim-paharazana. (Azon’ny mpianatra alaina ao amin’ny DREN na DRS, na amin’ny tranonkalan’ny minisitera).
Fikarohana sy mémoire
Andriamalala, Harilala (2018),Le rite de circoncision chez les Antandroy: entre tradition et modernité. Mémoire de maîtrise en anthropologie, Université d’Antananarivo. Mampitaha ny fomba nentim-paharazana sy ny fomba vaovao amin'ny foko Antandroy.
Bloch, M. (1986).From blessing to violence: History and ideology in the circumcision ritual of the Merina of Madagascar. Cambridge University Press.
Feeley-Harnik, G. (1991). A Green Estate: Restoring Independence in Madagascar. Smithsonian Institution Press.
UNICEF Madagascar. (2010).Enquête nationale sur les pratiques traditionnelles – Madagascar.https://www.unicef.org/madagascar/
Deschamps, H. (1960).Histoire de Madagascar. Paris: Berger-Levrault. Miresaka ny fomba amam-panao malagasy, anisan’izany ny famorana sy ny lanonana Sambatra.
Fee, D., & Randrianja, S. (2005).Madagascar, un passé colonial trouble. Paris: Karthala. Ahitana fandalinana momba ny kolontsaina sy fombandrazana Malagasy, anisan’izany ny fomban’ny Antambahoaka.
Razafindrakoto, H. (2003).Les rituels de passage à Madagascar: entre traditions et mutations. Revue Tsingy, 7, 101–120. Fanadihadiana lalina momba ny famorana sy Sambatra amin’ny maha-rituel de passage azy.
Rakotoarisoa, J.-A. (1998).Anthropologie et identité culturelle à Madagascar. Antananarivo: CNAPMAD. Miresaka ny lanjan’ny fomba amam-panao amin’ny famolavolana ny maha-izy azy Malagasy, ao anatin’izany ny Sambatra.
Mbolatiana, L. (2014).Sambatra: Le rituel de la circoncision chez les Antambahoaka de Mananjary. Mémoire de Master, Université d’Antananarivo. Fanadihadiana manokana momba ny lanonana Sambatra any Mananjary.
