L’àçido desòsciribonucleico òaçidodesosciribonucleico (de spésso abreviòu inDNA, da l’ingléizeDeoxyriboNucleic Acid[1][2][3]) o l’é l’àçido nuclèico ch’o contêgne l’informaçión genética pe-o svilùppo, l'omeostâxi e-a reproduçión de tùtti i êsei vivénti conosciûi. O represénta ànche a molécola de bâze pe-o fonçionaménto de 'na minorànsa picìnn-a devîrus.[4]
Animaçión tridimenscionâ do dóggio élice do DNARepresentaçión bidimenscionâ do dóggio élice do DNA
Da-o pónto de vìsta chìmico, o DNA o l’é 'n polìmero orgànico à cadénn-a dóggia e-i seu monòmeri són ciamænucleotìdi (desoscirribonucleotìdi).[5] I nucleotìdi són formæ da træ componénte fondamentâle: ungrùppo fosfòu, unsùcou (desosciriböxio) e 'nabâze azotâ, ligâ a-o glucîde co-ìn ligàmme N-glicoxìdico. E bâze azotæ che ìntran inta formaçión di nucleotìdi són quàttro:adenìnn-a,timìnn-a,citosìnn-a eguanìnn-a (inte l’RNA l'uracîle o l’é prezénte in càngio da timìnn-a). A dóggia cadénn-a polinucleotìdica do DNA a l’à 'na strutûa antiparalélla, a spiralizâ e conplementâ, dæto che e bâze azotæ de 'na cadénn-a se acóbbian con l’âtra con dilìgammi idrògeno segondo o schêma A - T e G - C.
A sequénsa di nucleotìdi a constitoìsce o còdixe genético, ch’o vêgne tradûto inti aminoàçidi corispondénti: a sequénsa di aminoàçidi coscîe prodûta a fórma eproteìnn-e. O proçèsso dascìntexi de proteìnn-e o l’avêgne pe mêzo da scìntexi de 'na molécola de RNA "intermédia" (RNA messaggê), ch’a l'é formâ pe conplementarietæ co-e quàttro bâze di nucleotìdi do DNA inte 'n proçèsso dîtotrascriçión. O DNA o no génera sôlo di fiaménti de RNA destinæ a-a traduçión inti aminoàçidi, ma ànche de fiaménti boìn a exegoî ciù fonçioìn biològiche, pe exénpio drénto diribozömi, dónde l’RNA o l’à 'na fonçión de strutûa.
Intieocariöti, o DNA o se conplèssa drénto do nùcleo inte de strutûe dîtecromozömi. Inti âtri òrganîximi sénsa nùcleo o peu êse òrganizòu inti cromozömi ò no, cómme pe exénpio intibatéri dónde exìste 'na sôla molécola de DNA çircolâ a dóggia cadénn-a. Drénto di cromozömi, e proteìnn-e da cromatìnn-a cómme iistoìn, ecoexìnn-e e-econdensìnn-e òrganìzzan o DNA e o inghéuggian inte de strutûe ordinæ. Quéste strutûe goìddan l’interaçión tra-o còdixe genético e-e proteìnn-e responsàbile da trascriçión, contriboìndo a-o contròllo da trascriçión génica. Intamitôxi avêgne areplicaçión do DNA, pe mêzo da quæ l’informaçión genética a vêgne do tùtto transmìssa tra-e divèrse generaçioìn deçélole.
