Movatterモバイル変換


[0]ホーム

URL:


Sâta a-o contegnûo
Wikipedia
Riçèrca

Andora

Quésta pàgina a l'é scrîta in zenéize
Da Wikipedia
Pe de pàgine omònime, védde Andôa.
ZE
Quésta pàgina a l'é scrîta inzenéize, segóndo agrafîa ofiçiâ
A bandêa de Andòra
A poxiçión de Andòra in sciâ càrta giögràfica
Càrta fìxica de Andòra

Andòra (inzenéizeAndòrra ascì[1],Andorra incatalàn, prononçiòu[ənˈdorə]), conosciûo ofiçialménte cómmePrinçipâto de Andòra (Principat d'Andorra in catalàn)[2], o l'é 'n pàize de l'Eoröpa sùd-òcidentâle sénsa sbòcco in sciô mâ.

Giögrafîa

[modìfica |modìfica wikitèsto]

O Prinçipâto de Andòra o se trêuva intapenîzoa ibérica, inta pàrte de levànte dimónti Pirenæi, e o confìnn-a co-aFrànsa a nòrd e co-aSpàgna a sùd. O l'é a sèsta naçión ciù picìnn-a de l'Eoröpa, co-în'àrea de 468 km2 e 'na popolaçión de ciù ò mêno 77.006[3][4], nùmeri pe-i quæ o l'é o sezén pàize ciù picìn do móndo pe estensción e l'unzén pe popolaçión[5]. A sò capitâle, e çitæ ciù grànde da naçión ascì, a l'éAndòra a Vêgia, a quæ, trovàndose a 'n'altitùdine de 1.023 mêtri in sciô livéllo do mâ, a l'é quélla ciù âta de tùtto o continénte[6].

IAndoréixi són 'n pòpolo romànso ch'o vêgne da-iCatalén[7]; defæti a léngoa ofiçiâ da naçión a l'é quéllacatalànn-a, scibén che ospagnòllo, oportoghéize e ofrançéize són de spésso dêuviæ ascì[8][9].

Stöia

[modìfica |modìfica wikitèsto]

O teritöio che d'ancheu o fa pàrte do stâto de Andòra o l'é stæto de lóngo frequentòu da l'òmmo, con vàrie testimoniànsepreistòriche che són stæte atrovæ inte gròtte da zöna. Segóndo 'na lezénda popolâre a naçión a l'é stæta fondâ da-oCarlomàgno inte l'ànno805, cómme riconpénsa pe l'agiùtto di sò abitànti inta goæra cóntra isaracìn. Da quéllo moménto o l'é stæto controlòu da-icónti de Urgell, i quæ, depoî di fórti scóntri co-agêxa do pòsto, àn firmòu i doî tratâti ciamæPareatges (into1278 e into1288). Segóndo 'sti tratâti chi o potêre in sciô féodo o vegnîva spartîo tra o cónte e l'arçivéscovo de Urgell, proclamàndo dónca a nàscita do prinçipâto[10].

In sciâ diarchîa creâ intosécolo XIII da-o cónteRoger Bernat III de Foix e da l'arçivéscovoPere d'Urgell, co-o pòsto do cònte che inti sécoli o l'é finîo a-oprescidénte da Repùbrica Françéize, o l'é fondòu o govèrno do pàize ancón a-a giornâ d'ancheu[10].

Economîa e polìtica

[modìfica |modìfica wikitèsto]

Into pasòu consciderâ 'nparadîzo fiscâle[11], d'ancheu a ciù inportànte ativitæ econòmica da naçión a l'é de segûo o turìsmo, con ciù ò mêno 10,2 milioìn de vixitatoî internaçionâli a l'ànno, e ligòu sorviatùtto a-i spòrt da invèrno[12]. A l'à 'n'âtaqualitæ de vìtta, co-inaspeànsa de vìtta a-a nascìta ch'a l'êa, into2013, de 81 ànni, a ciù âta do móndo pe-oGlobal Burden of Disease Study[13]. Into2019, segóndo oProgràmma de Naçioìn Unîe pe-o svilùppo, a l'êa de 81,9 ànni, ö sæ a 19° ciù âta[14].

Andòra a fa pàrte deNaçioìn Unîe da-o1993[15] e, scibén ch'a no l'é intrâ inte l'Unión Eoropêa, a l'à adotòu l'éoro cómme monæa ofiçiâ.

Pòsti de interesse

[modìfica |modìfica wikitèsto]
  • Panoràmma de Andòra a Vella, a capitâle
    Panoràmma deAndòra a Vella, a capitâle
  • A Casa de la Vall, sêde do Consell General
    ACasa de la Vall, sêde doConsell General
  • Vìsta de Pas de la case, a-i confìn co-a Frànsa
    Vìsta de Pas de la case, a-i confìn co-a Frànsa
  • A gêxa de Sant Joan de Caselles, scîto UNESCO
    A gêxa deSant Joan de Caselles, scîtoUNESCO

Nòtte

[modìfica |modìfica wikitèsto]
  1. (LIJ, IT)TIG - Andorra, in scezeneize.net.URL consultòu o 14 arvî 2022.
  2. (EN)Constitution of the Principality of Andorra (PDF), in scewipo.int.URL consultòu o 14 arvî 2022.
  3. (EN)World Population prospects - Population division,United Nations Department of Economic and Social Affairs.URL consultòu o 14 arvî 2022.
  4. (EN)Overall total population - World Population Prospects: The 2019 Revision (XLSX),United Nations Department of Economic and Social Affairs.URL consultòu o 14 arvî 2022.
  5. (EN) Nikhil Malankar,Andorra: 10 Unusual Facts About The Tiny European Principality, in scetellmenothing.com, 18 arvî 2017.URL consultòu o 14 arvî 2022(archiviòu da l'url òriginâle o 7 zùgno 2017).
  6. (EN)Maps, Weather, and Airports for Andorra la Vella, Andorra, in scefallingrain.com.URL consultòu o 14 arvî 2022.
  7. (EN) James Minahan,One Europe, Many Nations: A Historical Dictionary of European National Groups, Greenwood Publishing Group, 2000, p. 47,ISBN 0-313-30984-1.
  8. (EN)CIA World Factbook entry: Andorra, in scecia.gov.URL consultòu o 14 arvî 2022.
  9. (EN)Background Note: Andorra, in sce2009-2017.state.gov.URL consultòu o 14 arvî 2022.
  10. 12(CA, EN, ES, FR, NL, DE, PT, IT, RU)Una mica d'història… - Scîto turìstico ofiçiâ, in scevisitandorra.com.URL consultòu o 14 arvî 2022.
  11. (EN)Andorra and its financial system 2013 (PDF), in sceaba.ad.URL consultòu o 14 arvî 2022(archiviòu da l'url òriginâle o 14 dexénbre 2015).
  12. (CA)Hoteleria i Turisme, in sceestadistica.ad.URL consultòu o 14 arvî 2022(archiviòu da l'url òriginâle o 12 seténbre 2017).
  13. (EN) GBD 2013 Mortality and Causes of Death, Collaborators,Global, regional, and national age-sex specific all-cause and cause-specific mortality for 240 causes of death, 1990-2013: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2013, inLancet, vol. 385, n. 9963, 10 zenâ 2015, pp. 117-171.
  14. (EN)Human Development Report 2020 (statistical tables 1 and 4) (PDF),United Nations Development Programme.URL consultòu o 14 arvî 2022.
  15. (EN)United Nations Member States, in sceun.org.URL consultòu o 14 arvî 2022.

Bibliografîa

[modìfica |modìfica wikitèsto]

Âtri progètti

[modìfica |modìfica wikitèsto]

Altri progetti

Colegaménti estèrni

[modìfica |modìfica wikitèsto]
V · D · M
Stâti de l'Eoröpa
Albanîa Albanîa ·Andòra Andòra ·Àostria‎ Àostria‎ ·Azerbaijan Azerbaijan[1] ·Bèlgio Bèlgio ·Bielorùscia Bielorùscia ·Bòsnia-Erçegòvina Bòsnia-Erçegòvina ·Bulgarîa Bulgarîa ·Çitæ do Vaticàn Çitæ do Vaticàn ·Croàçia Croàçia ·Danimàrca Danimàrca ·Estònia Estònia ·Finlàndia Finlàndia ·Frànsa Frànsa ·Giörgia Giörgia[1] ·Germània Germània ·Grêcia Grêcia ·Irlànda Irlànda ·Islànda Islànda ·Itàlia Itàlia ·Kazakistan Kazakistan[1] ·Letònia Letònia ·Liechtenstein Liechtenstein ·Litoània Litoània ·Lusenbùrgo Lusenbùrgo ·Maçedònia do Nòrd Maçedònia do Nòrd ·Mâta Mâta ·Moldàvia Moldàvia ·Mónego Mónego ·Montenéigro Montenéigro ·Norvéggia Norvéggia ·Pàixi Bàsci Pàixi Bàsci ·Polònia Polònia ·Portogàllo Portogàllo ·Régno Unîo Régno Unîo ·Repùbrica Cêca Repùbrica Cêca ·Romanîa Romanîa ·Rùscia Rùscia[2] ·Sàn Marìn Sàn Marìn ·Sèrbia Sèrbia ·Slovàchia Slovàchia ·Slovénia Slovénia ·Spàgna Spàgna ·Svéçia Svéçia ·Svìsera Svìsera ·Turchia Turchia[2] ·Ucraìnn-a Ucraìnn-a ·Ungherîa Ungherîa
Riconosciménto limitòuAbkhazia Abkhazia[1] ·Kosovo Kosovo ·Oséçia do Sùd Oséçia do Sùd[1]
De facto indipendéntiTransnistria Transnistria
DipendénseDanimàrca Danimàrca (Fær Øer Fær Øer) ·Régno Unîo Régno Unîo (Gibiltæra Gibiltæra ·Guernsey Guernsey ·Jersey Jersey ·Izoa de Man Izoa de Man)
  1. 12345Stâto parçialménte eoropêo a segónda da convençión giögràfica adotâ
  2. 12Parçialménte in Àzia
Contròllo de outoritæVIAF(EN) 123100743 ·ISNI(EN) 0000 0001 2150 090X ·LCCN(EN) n80113598 ·GND(DE) 4001937-8 ·BNF(FR) cb118622406(data) ·BNE(ES) XX450856(data) ·BAV(EN, IT) 497/12449 ·NDL(EN, JA) 00560251
Estræto da "https://lij.wikipedia.org/w/index.php?title=Andora&oldid=266593"
Categorîe:
Categorîe ascôze:

[8]ページ先頭

©2009-2026 Movatter.jp