Jamaica is 'neilandnatie in deCaribische Zie, eint vaan deGroete Antille, neet wied vaanCuba enHaïti. Hoofstad en groetste stad is Kingston, aander stei zienSpanish Town enPortmore (die al väöl kleinder zien es Kingston). 't Land heet 'n Angelsaksisch-creoolse cultuur, boe-in 't verwant is aon väöl eilen vaan de Klein Antille. Sinds de jaore 1970 is dees cultuur ouch in de mondiaolpopcultuur bekind geraak. Jamaica is sinds 1962 oonaofhenkelek meh heet nog ummertouw de status vaan dominion.
Jamaica is verdeild in 14gemeintes/parochies (parishes). Die zien gegróppeerd in drei historischegraofsjappe (counties) die gein administratief beteikenis (mie) höbbe. Decounties enparishes zien de volgende:
Jamaica ligk op 18 graod noorderbreidde en zoe tösse 76 en 78 graod westerlengde. Mèt nog gein 11.000 veerkentege kilometer is 't kleinder es 'tVlaoms Gewes en oongeveer zoe groet wieNederlands Limbörg,Noord-Braobant enZieland bijein. 't Strek ziech 285 kilometer in oos-wesriechting oet en is op 't dikste punt 84 kilometer in noord-zuidriechting. 't Kortsbij eiland vaan beteikenis is Cuba op 140 km;Hispaniola (mèt in dit geval Haïti) ligk op 190 km aofstand. 't Eiland is sterk geaccidenteerd, veural in 't ooste, boe deBlue Mountains ligke. Hoegste punt is deBlue Mountains Peak mèt 2256 meter. Zjus noordelek vaan de Blue Mountains ligke ouch nog deJohn Crow Mountains, die good bove de 1000 meter koume. In 't midde vaan 't land vint meDry Harbour Mountains en 'tManchesterplateau, die minder hoeg zien. Binne 't hoegland vaan 't midde ligk 't daalCockpit Country. 't Land heet gein revere vaan beteikenis.
'tKlimaot is vaanzelftropisch, mèt constante temperature gans 't jaor door; door de kortbijheid vaan de zie (mèt noordoostelekepassaotwin es gevolg) weurt 't evels neet extreem werm. In Kingston ligke de gemiddelde maximumtemperature gans 't jaor veur in de daarteg, in 't hoegland tot tien graod lieger. Rege vèlt veural in d'n tied vaan mei tot en mèt oktober, mèt in juli e dipke. Jamaica ligk in 'tOrkaantrajek; helorkane die leves eise en/of groete versjendeleringe aonriechte zien gein oetzundering.
Väöl gebeie vaan Jamaica, wie de Blue Mountains en Cockpit Country, zien nog relatief oongereurd en beie 'n groete variatie aon inheimse - dèksendemische - plante. Ouch kint 't land 324 soorteveugel, daovaan 28 endemische, en e paarzoogdiere, wie deJamaicaansen hutia (Geocapromys brownii).
De mierderheid vaan de bevolking is (veural) vaan zwarte aofkóms. Volges 't CIA-feitebook make negers wel 91,2% vaan de bevolking oet, neve 6,2% lui vaan gemingk blood en 2,6% aander gróppe; dees ciefers basere ziech op devolkstèlling vaan 2001. Volges oonderzeuk vaan deUniversity of the West Indies evels is 't aontal zwarte lui mer 76,3%, tegeneuver 15,1%mulatte (lui vaan gemingk blaank en zwart blood), 3,4% Zuid-Aziaote (Indiërs), eventueel vermingk mèt zwart blood, 3,2% blaanke, 1,2% Oos-Aziaote (Chineze) en 0.8% aandere. In de bevolking zit ouch nog 'ne componint vaan deTaíno's, de inheimse,Amerindische bewoeners vaan 't land, al is de componint neet zoe sterk es op aander eilen. Twie Taíno's dene es sjèldhawwers in 't waope vaan Jamaica (zuug de tabel).
De officieel taol is 'tIngels, me de volkstaol is 'tJamaicaans Creool, wat de bekindste vertrejjer is vaan deIngelse Creooltaole oet de Caribe. 't Jamaicaans is veural sterk verwant aon de creole vaanBelize,Grenada enSaint Kitts, en stoont aon de basis vaan de Ingelse creole oetSierra Leone enKameroen. 't Gief everticaol continuüm vaan 't zuverste Creool (op 't platteland) tot 't Standaardingels (door de steideleke elite), boebij tössevörm väöl weure gesproke door de arbeiers- en middeklasse oet de stei.[2] Väöl sprekers kinne en gebruke ouch Standaardingels.[3]
DeRastafiri-religie weurt sterk mèt Jamaica en zien cultuur geassocieerd, al had ze bij de volkstèlling vaan 2001 mer 24.020 aonhengers.Bahá'í's zien mèt 8000, aander religies zien in Jamaica extreem klein (5000moslims, 200joede).
Jamaica woort internationaol bekind mèt zienepopmuziek. Wie derock 'n roll tot 't land doordróng, vermingde dee ziech mèt inheimse tradities tot derocksteady, wat es belaankriekste kinmerk de sterkenoffbeat had (ritmische accinte nao edere tèl). Dao-oet oontwikkelde ziech in de jaore 1970 deska (snel),reggae (laankzaam) endub (disco-remixe vaan reggae). Aon 't ind vaan dat decennium woorte dees genres hendeg populair, veural door 't werk vaanBob Marley (1945-1981). In 't weste weurt de reggae väölal sterk geassocieerd mètstereotypes die ouch bij de Rastafari hure, wie 't rouke vaankemp en 't drage vaandreadlocks.
Kathedraol Santiago de la Vega in Spanish Town, Jamaica, gebojd in de Spaonsen tied.
In de millennia veur de Europese oontdèkking woort Jamaica gekoloniseerd door deCiboneys en later deTaíno's, welke lèste 't eiland bevolkde wieColumbus 't in1494, op zien twiede reis, aondeeg. Aanders es op Hispaniola waor de inheimse bevolking hei kleinsjaoleg, op dörpsnivo, georganiseerd: 't gaof zoe'n 200caciques, die hun functie neet mier inheel es stamhoof. De bewoeners neumde 't eilandXaymaca, wat 'land vaan hout en water' of 'land vaan bronne' beteikent. De moderne naom is dao dudelek 'n verbastering vaan.
De Spanjole eisde 't eiland op en neumde 'tSantiago. Hun ierste neerzètting, kortbij de Annabej, bestoont vaan 1509 tpt 1524, wie ze veer woort verlaote umtot me ze te oongezoond voont. Vaanaof oongeveer 1534 hele ze hun residentie in Villa de la Vega, wat noe um die reiSpanish Town hèt. Hei zien nog dudeleke reste vaan de Spaonse koloniaole bouw te zien. In1655 naome deIngelse oonderWilliam Penn 't eiland in. Zij naome de plataasjcultuur vaan veuralsókker serieus ter hand: dewijl de Spanjole ouch salove hadde ingezat op 't eiland, begóste de Ingelse (vaanaof d'n achtienden iew: Britte) ze massaol in te veure. 't Góng daobij um Wes-Afrikaone, veuralAkans enIgbo's. De slaove die 't al gaof waore bij de machswisseling trouwes vrijgelaote en vlöchde, esmarrons nao 't binneland, boe ze zich mèt de reste vaan de Taïno-bevolking mingde. Aon 't begin vaan denegentienden iew waor de verhajding tösse blaanke en negers (oonder Spaons bewind 3:1, mèt de blaanke in de mierderheid) bekans 1:20.
In1807 stopde de Britte mèt de slaovehandel. Dit beteikende 'n umkiering in de op slavernij geriechde economie vaan Jamaica, en 't begin vaan e trajek nao bevrijing vaan de zwarte bevolking. In1834 woort de slavernij aofgesjaf, veer jaor later volgde officieel emancipatie. In de negentienden iew emigreerde väöl Jamaicaone nao Britse kolonies inAfrika, in 't bezunder Sierra Leone, wat veurtkaom oet e remigratie-ideaol. Vaanaof 1872 waor Kingston de hoofstad vaan de kolonie. Nao d'n Twiede Wereldoorlog begós de Britse regering 't land mie otonomie te geve. Vaan1958 tot1962 waor 't lid vaan deWes-Indische Federatie, 'n gróp Britse Caribische kolonies die op d'n door oonaofhenkelek zouw mote weure es ei land, meh oetindelek oeterein veel. Zoe woort Jamaica in 1962 'n apaart dominion. In de jaore 1970 en 1980 maakde 't land 'n depe economische crisis door.
