Esperanto tyene 29.000 raisos; los raisos pueden devenir palavras kun un sistemo de sufiksos.
La kondjugasion del vyerboesti (“ser”):
1.Indikativo (-i)
-Presente:-as (mi estas, vi estas, li estas, ŝi estas...)
-Pasado:-is (mi estis, vi estis...)
-Futuro:-os (mi estos, vi estos...)
2.Kondisional:-us (mi amus, vi amus...)
3.partisipio:-ata (estata)/-anta (estanta) /-inta (estinta)
4.imperativo:-u! (estu!)
5.Pasivo
-estas/estis/estos/estus estata
Sigentemente:
-Todos tiempos en antisipio:estas/estis/estos/estus estata
No se troka el vyerbo kon el pronombre, numero etc. El indikativo pasado vale por todas formas del pasado sin el pasado antisipato.
La deklinasion es mas kompleksa: el Esperanto tyene una deklinasion alterada en el kuarto kazo (akuzativo, kazo del objekto).
1.singularo de “la jaro” (el ányo)
-nominativo, djenitivo, dativo:-o (la jaro)
-akuzativo:-on (la jaron)
2.pluralo
-nominativo, djenitivo, dativo:-oj (la jaroj)
-akuzativo:-ojn (la jarojn)
El akuzativo amóstra el obdjeto de la frase, p.e.
Mi volas lerni Esperanton. (Yo kero ambezár Esperanto.)Ŝi havas du ĝardenojn. (Eya tyene dos guertas.)
O eksprime un movimiento verso un lugar, p. e.
Ĉu vi vojaĝas Israelon? (¿Viajas por Yisrael?)Mi iras la gepatrojn. (Yo vado de los djenitores.)
No egzista un djendro gramatikal en Esperanto. Lo djendro natural, si es un derivado, tyene el sufikso -ino:
knabo = muchacho –>knabino = muchacha opatro = padre –>patrino = madre
Esto sistemo por formar el djendro feminil es muy kritikado komoseksismolinguistiko.
Los ajektivos se implikan asemejante al la deklinasion de los substantivos. Kon todos las raisos se krean ajektivos adjustando el sufikso –a.
1.hebrea ("ebreo") ensingularo
-nominativo, djenitivo, dativo:-a (hebrea)
-akuzativo:-an (hebrean)
2.en pluralo
-nominativo, djenitivo, dativo:-aj (hebreaj)
-akuzativo:-ajn (hebreajn)
El ajektivo no respekta el djenero i está antes el substantivo.
Egzempios:
Ili estas liberalaj judoj. (Eyos son djudios liberalos.)Mi iras malnovan sinagogon. (Yo vado en el kehilá viejo.)
Adverbios se forman adjustando simplemente al las raisos de los adjektivos i substantivos la–e, p. e.:
nova (muevo) –>nove (muevamente) oEsperanto –>esperante (en Esperanto)
Los pronombres personales (nominativo):
-mi (yo)
-vi/ĉi (tu / usted / ĉi = mas familiar)
-li/ŝi/ĝi (eyo / eya / ĝi = por kozas)
-ni (mozotras)
-vi (vozotras / ustedes)
-ili (eyos / eyas)
Los otros pronombres derivan de estos, adjustando–a (posesivos) o–n (refleshivos). Pues egzista solamente el articulola por todos djendros i kazos, ma no ay des artikulos indefinidos.
El vokabulario konsista de los sigenten idiomas o famiyas de idiomas:
-65% del latino i otras lénguas romanzas
-25% dealemán iingléz (lénguas djermanikas)
- 5% de otras idiomas indo-europeas
- 5% de otras idiomas non-indo-europeas
Es posivle formar konstruksiones de palavras kómojarcento (alemánJahr = anyo, latinocentum = zien) porsyeklo.
Una otra kritika al Esperanto es ke el vokabulario parese unilateral. Una lingua auksiliara internazional no puede konsistar el 65% de una sola famiya linguistika.
Esperanto viene uzado a muchos konferensyas internasionalas por simplifikar la komunikasion entre avlantes de idiomas diversos. Egzistan estasiones deradio, trazmetendo en Esperanto (Pola Radio, Ĉina Internacia Radio, Radio Verte). Mesajes del Vatikano vengan tambyen meldados en Esperanto. Esperanto tyene su proprialiteratura,muzika ifilmos. Pues egziste un grande nombro de traduksyones.
La prinsipala idea de Zamenhof era, krear una lengua internasional ke no influa la propria lengua, kómo lo faza a muestros tiempos el ingléz i en pasado elfranséz, e krear una lingua neutrala sin influensaspolitikas orelijiozas.