Iam tempore Romanorum, a tempore Sullae, litteraI duas formas habebat, alteram breviorem longiorem alteram. Longior littera adhibebatur prius ad indicandam longiorem vocalem in pronuntiatu (e.gr. in DIVOS). Mox vero cœpit adhiberi etiam ut initialis (e.gr. inIMPERATOR). Denique etiam ad consonantem notandam (eg. in EIVS)[1]. Virtus enim distinctiva harum duarum formarum est antiquissima.
In inscriptionibus epigraphicis,I longa sursum tantum eminebat. In manuscriptis vero palaeographicis,I longa et sursum et deorsumI brevem exsuperabat. HaecI longa cursiva est in origine modernae formaeJ, quam Itali adhuc appellanti lunga (sicut rotundior forma cursiva litteraeV est in origine modernæ formaeU, quae tamen distantia formarum in tempore Romano carebat ullá virtute distinctivá).
Fragmentum orationis in senatu habitae inter annos41–54. In documentis palaeographicis,cursivá Romaná praecipué scriptis, attenté inspiciendum est ut distinguantur breviores longioresque litteræI formæ: uobis · ujdetur · p · c · decernám[us · ut · etiam] prólátis · rebusijs ·júdicibus · n[ecessitas · judicandi] imponátur quj ·jntrá rerum [· agendárum · dies] jncoháta ·judicia · non · per[egerint · nec] defuturas ·ignoro · fraudes · m[onstrósa · agentibus] multas · aduersus · quas · exc[ogitáuimus]...
J littera accepit punctum eodem tempore atqueI littera, saeculo XI.
