Gonisogeth Aztek o restrys yn stat-sitys (henwysaltepetl). Re anedha a junyas dhe furvya keffrysyansow po emperourethow. An Emperoureth Aztek o keffrysyans a tri stat-sita fundyes yn1427: Tenochtitlan, stat-sita an dus henwysMexica poTenochca; Texcoco; ha Tlacopan, kynsa rann a'n emperoureth Tepanec.
An hanow "Aztek" a dheu dhyworth an lavar "tus a Aztlan". Henhwedhlow a lever bos Aztlan an kynsa tyller may hwre an Aztekys triga ynno. "Aztlan" a styr "tyller ankerghydhyon" yn yeth Nahuatl. An hanow usys gans an Aztekys aga honan o Culhua-Mexica. Kyn fe an ger Aztek strothys yn fenowgh dhe'n Mexica a Tenochtitlan, usys yw ynwedh yn ledan dhe veneges tus Nahua a Veksiko kres y'n oos kyns-hispanek, keffrys ha'n oos kolonyelspaynek (1521–1821).
Gonisogeth a Veksiko kres a syns ynniammethys hweg; rannanskowethas ynter an vrentynyon (pipiltin) ha tus kemmyn (macehualtin); pantheon (hag ynno andhuwowTezcatlipoca,Tlaloc haQuetzalcoatl); ha kevreyth kalender, henwysxiuhpohualli, a 365 dydh ynworrys ganstonalpohualli a 260 dydh. Arbennik dhe'n Mexica a Tenochtitlan o an duw tasekHuitzilopochtli, pyramidow doblek, hapriweyth.
Yntra1519 ha1521, an conquistador spaynek,Hernán Cortés, a wrug keffrysyans gans Tlaxcala hag eskerens erel an Aztekys. An conquistadoryon a fethas an Aztekys, kemeres aga emperoureth, hag hy gul yn gwlasva spaynek.
