Binêre herwiha:-yaya
- li şûna peyvên yekjimar yên zayendmê yên diyar
- Ya min sor e. ―Sêva min sor e.
- li şûna navdêrên zayendmê daku navdêr neyê dubarekirin
- Rojya wan e. ―Roj roja wan e.
- dikeve navbera du diyarkeran yên ku li dû peyvek yekjimar ya zayendmê tên
Pirtûka sorya li erdê.
- li şûna "ew tişta (ku)"
- Ya got wî got, me ji mêj ve dizanî. ―Ew tişta ku wî got, me ji mêj ve dizanî.
- ji çend kesan yan tiştan yeke diyar ya zayendmê
- Du keç bûn.Ya bejndirêj pirçreş bû. ―Du keç bûn. Keça bejndirêj pirçreş bû.
- Sê kes bûn: yek şabanû, yek dotmîr û yek jî xidam. Navêya xidam Xecê bû. ―Navê xidamê Xecê bû.
- bi gotina, li gor gotina, bi şîreta, li gor şîreta, li gor pêşniyaza
Ger biya min bikî, qet ji vir naçî.
- di hin devokan de dikeve pey kirdeyên / subjeyên yekjimar yên zayendmê û wateya berdewamiya kirinê didiyê
- Xezalya dinivîse. ―Xezal aniha / vê gavê / vê kêlîkê dinivîse.
- Ezya dixwim. ―Ez li ser xwarinê me.
- Tuya dixwînî. ―Tu tam vê bîskê / kêlîkê dixwînî.
- Ewya dipêje. ―Ew aniha dipêje.
- di hin devokan de lêkera "bûn" di rewşa yekjimar ya dema nihoyî de bo kirdeyên yekjimar yên zayendmê dide
- Jiyanya li malê. ―Jiyan li malê ye.
- Ezya li malê nînim. ―Ez ne li malê me.Hevmane:wa
- di hin devokan de di dema borî ya dûdar de li bireserên (objeyên) yekjimar yên zayendmê zêde dibe
- Min ew kitêbya kirriye. ―Min ew pirtûk kirriye.
Herwihaa, formamê ji girêdekayê /ê,hevreha soranîهی(hî), hemû ji zimanên îranî ji proto-hindûewropî.
ya
- Guhartoyeke yan.
ya
- ey,hey,gelî
Ya Xwedê!Ya Rebî!
- Lew şerîf in Zemzem û rukn û meqam
Sellîya Rebbî 'ela xeyr-il wera
Ma tesîrû şemsû fîssebîlulla — (Mela Hesenê Bateyî, Mewlûda Kurdî, ~1720)
Jierebîيَا(yā) ku ketiye zimanên din jî yên misilmanan, bo nimûne farisî, tirkî, ûrdûyî...
ya
- erê
ya
- û (herwiha,hem)
ya
- yan,an
ya
- belê,erê
ya
- (malbat)xwişk,xweh
ya
- belê,erê
ya
- belê,erê
- jixwe,zaten,zatî
- ji berê de,hê zû de
ya
- yan,an
ya
- ya
- Ya Allah, yürü ya mübarek. ―Ya Xwedê, bimeşe ya mübarek.
- ya,wa,weh
- an,ya
- Ya gelir ya gelmez. ―An tê an nayê.
- belê,erê,herê
- Hasta mısınız?Ya biraz başım ağrıyor. ―Hûn nexweş in? Belê serê min hinek diêşe.
- yawo
- Ya bu adam kim? ―Yawo ev zilam kî ye.
- ya
- Ya bu deveyi gütmeli ya bu diyardan gitmeli. ―Ya tuyê bikî ya tuyê cirma wî bidî.
- ya ku,ya
- Yetişirim diyorsun,ya yetişemezsen? ―Tu dibêjî ez dê bigihimê, ya ku tu negihiyê?
- here
- Biz de gelelim mi? Gelinya. ―Em jî bên? belê hûn jî werin.
- lê,belê
- Siz karnınızı doyurdunuz,ya ben ne yapayım? ―We zikê xwe têr kir, lê ez çi bikim?
- lê
- Fırtına kırdı, döktü, yıktı,ya o ağaçlara verdiği zarar? ―Firtûne lê xist şikand, hilweşand, ya e w ziyana ku da daran?
- lê
- Fena oğlan değildir, değildirya, yalnız bir sarhoşluğu var. ―Ne kurikekî xerab e, ne xerab e lê hinek serxweşiya wî heye.
- ya
- Yemiştimya. ―Min xwaribû ya.
- anan, ya ya
- Kırk elli kişi kadarya varya yoktur. ―Çil pêncî kes ya hene ya jî tune ne.
