Тил — адамланы арасында ангылашыуну сакълагъан бирбелги системады, кесине кёре джорукълары болгъан, эмда ол джорукъланы ичинде айныгъан, ёсген джаны болгъан бир барлыкъды. Тауушладан къуралгъан, магъананы берген бир къуралышды.
Коммуникацияланы айныуу бласау тилледни эки ыйыкъгъа 1 тил терклиги бла саны азая барады[1].
40 эм бек хайырланнган тилледе дунияны халкъыны 2/3 сёлешеди. Эм кёбкъытай,испан,хинди,ингилиз,орус,португал эмдаараб тилледе сёлешедиле.Француз тилда бек джайылыбды, алай а аны ана тилине санагъанланы саны алай кёб тюлдю. Эки неда андан кёб тилде сёлшеген адамланы санлары кёбден кёб болуб барады. Сёз ючюн индий сохталаны уллу бёлюмю ингилиз тилниана тиллеринден эсе иги биледиле.
Тил сакъланыр ючюн 100 минг адам чакълы бир болургъа керекди халкъны саны. Бусагъатда 400 тил чакълы бир джокъ болур халгъа келиб турадыла[2].
Тилле асламысы бла джазмасы болмагъан тил болса ёледи. Дагъыда бир чуруму глобализация бла миграцияды. Адамла элледен шахарлагъа кетедиле, тиллерин унутадыла.
Бусагъатдагъы тиллени джарымы чакълы бири XXI ёмюрню ортасына хайырланыудан чыгъарыкъдыла. Тилни джюрютген андан кючлю тил система бла контактха кирсе тилге къоркъуу болады, ол себебден ал сафда гитче халкъланы тиллерине эмда къраллыкълары болмагъан халкъланы тиллерине барды. Сабийлени 70% азы окъуса ана тилин, ол тил тас болургъа къоркъууда тилге саналады.ЮНЕСКО-ну «Тас болуугъа къоркъууда дуния тиллени атласына» кёреЕвропада 50 тил чакълы бирге тас болуу къоркъуу барды.
