Vietnam
sovereign state,communist state,country| Part of | Anəmgədi Asia bǝ,Mainland Southeast Asia  |
|---|
| Inception | 2 Maraam 1976,2 Lailahir 1945,1804 |
|---|
| Official name | Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam,Socialist Republic of Vietnam,Việt Nam,République socialiste du Vietnam |
|---|
| Native label | Việt Nam |
|---|
| Short name | VN |
|---|
| Religion or worldview | Buddhism,Catholicism,Protestantism,Caodaism,Hòa Hảo |
|---|
| Named after | Nanyue |
|---|
| Position held by head of the organization | General Secretary of the Communist Party of Vietnam |
|---|
| General secretary | Tô Lâm |
|---|
| Official language | Vietnamese |
|---|
| Anthem | Tiến Quân Ca |
|---|
| Culture | culture of Vietnam |
|---|
| Motto text | Độc lập – Tự do – Hạnh phúc,Independence – Freedom – Happiness,Независимост - свобода - щастие,Annibyniaeth – Rhyddid – Hapusrwydd |
|---|
| Continent | Asia |
|---|
| Country | Vietnam |
|---|
| Capital | Hanoi |
|---|
| Located in time zone | UTC+07:00,Asia/Ho_Chi_Minh |
|---|
| Coordinate location | 16°0′0″N 108°0′0″E |
|---|
| Coordinates of easternmost point | 12°38′54″N 109°27′42″E |
|---|
| Coordinates of northernmost point | 23°22′48″N 105°19′48″E |
|---|
| Coordinates of southernmost point | 8°33′45″N 104°49′53″E |
|---|
| Coordinates of westernmost point | 22°24′3″N 102°8′38″E |
|---|
| Highest point | Fansipan |
|---|
| Lowest point | South China Sea |
|---|
| Basic form of government | unitary state,one-party state,Republic |
|---|
| Office held by head of state | President of Vietnam |
|---|
| Head of state | Tô Lâm |
|---|
| Office held by head of government | Prime Minister of Vietnam |
|---|
| Party chief representative | Tô Lâm |
|---|
| Head of government | Phạm Minh Chính |
|---|
| Executive body | Government of Vietnam |
|---|
| Legislative body | National Assembly of Vietnam |
|---|
| Highest judicial authority | Supreme People's Court of Vietnam |
|---|
| Central bank | State Bank of Vietnam |
|---|
| Currency | Vietnamese đồng |
|---|
| Shares border with | China,Cambodia,Laos |
|---|
| Driving side | right |
|---|
| Electrical plug type | NEMA 1-15,Europlug,BS 1363,Schuko |
|---|
| Follows | Provisional Revolutionary Government of the Republic of South Vietnam,North Vietnam |
|---|
| Replaces | Dai Viet |
|---|
| Studied by | Vietnamese studies |
|---|
| Official website | https://vietnam.gov.vn/,https://chinhphu.vn/ |
|---|
| Hashtag | Việt_Nam,Vietnam,vietnam |
|---|
| Top-level Internet domain | .vn |
|---|
| Flag | flag of Vietnam |
|---|
| Coat of arms | Emblem of Vietnam |
|---|
| Geography of topic | Geography of Vietnam |
|---|
| Has characteristic | not-free country |
|---|
| History of topic | history of Vietnam |
|---|
| most populous urban area | Berni Ho Chi Minh |
|---|
| Economy of topic | economy of Vietnam |
|---|
| Demographics of topic | demographics of Vietnam |
|---|
| Mobile country code | 452 |
|---|
| Telephone country code | +84 |
|---|
| Trunk prefix | 0 |
|---|
| Emergency phone number | 113,115,114 |
|---|
| GS1 country code | 893 |
|---|
| Licence plate code | VN |
|---|
| Maritime identification digits | 574 |
|---|
| Unicode character | 🇻🇳 |
|---|
| Category for maps or plans | Category:Maps of Vietnam |
|---|
Vietnam
də, shima lardə do gədi cidi anəmgədiAsia ye də, nəm nguwunzə kilomita square 331,000 (128,000 sq mi) kuru nəm nguwu jamiye də miliyon 100 ma kozəna, adəye sha lardə do nəm nguwu jamaye dinaye kən mewun lokko uwumi ro sədin. Lardəwa indiMarxist-Leninist be suro AnəmgədiAsia bedə falnza, Vietnamdə kalangai cidibeChina'a yalazənadən, kuru Laos'a Cambodia'a fətenzən. Shidə'a kalangaiyya kuluwube shaThailand 'a yeksəna kuluwu Thailandbe men, kuruPhilippines 'a,Indonesia 'a,Malaysia 'a kuluwuSouth China bbe men. Bəlanzə kuradə shimaHanoi kuru bərni shiro kurawo badə shimaHo Chi Minh City.
Vietnam də zamanPaleolithic ye lan napsana, kəriye sodə karnu duwu buroye BC lan kəla kəmoduwuRed River Delta ye yala Vietnam zaman kəmayedən kokkada.[15] Kawu kərmai Han ye bətərəm sədinro, Vietnam də adin'a, ada'a, ada'a naptəram jamaye'a kəllata.[16] Mairi han ye də, yala Vietnam ye'a dawuye'a kəllono, sandi doni dare cidiya kərmaiChinese ye lan 111 BC lan səta har kərmai buroye suro saa 939 lan tuwandənaro. Mairi kərmaiye kənasartana sodə, adinConfucianism 'aBuddhism 'a men, kərmaiChinese ye'a gowotə, kuru anəmro tarta'aMekong Del Champa'a kəriwutə. Kambo karnu 17th-a 18th-a yedən, Vietnamdə sha indiro yekkatə Đàng Trong-aĐàng Ngoài-a.Nguyễn də- mairi dareye də-France ro kəlanzə'a codo suro saa 1883 yen. Suro saa 1887 yen, kalangaizə'aFrance Indochina ro kəllata nasha gade-gade yakkəro. Ngawo kəriwu dunyabe kən indimiyen, kəlakəl lardəbeViet Minh də, kərmainzən kərmai kərmaibeHo Chi Minh də, kəriwu Augustbe badizə kuru Vietnam ye kərmai kəlabe kərmaiJapan bedən warmajiwo saa 1945lan.
Vietnam də kəriwu kuruwu karnu kən 20th ye lan sədəna. Ngawo kəriwu dunyabe kən indimiyen,Faransa ye waltə kərmai kərmai kəla kəltəye waltə mowo kəriwu Indochina ye buro salakyedən, shilan Vietnamye kənasar səbandəna suro saa 1954. Dalil tawadə kateViet Minh-aFaransa-aye musko sakkənayen, Vietnam ye indiro yekkata. Kərigə Vietnam bedə ngawo gana laayen badiwono, kate Vietnam Yalabe,Soviet Union-aChina-aye banazanadə-a, kuru Vietnam Anəmye-a,United States ye ngawo sətana-a. Ngawo kənasar Vietnam yalaye saa 1975 lan, Vietnam də waltə kəlanzə'a kəllatə kəriye falro cidiya Communist Party of Vietnam (CPV) yen saa 1976 lan. Razəwu do faida'a gənyi'a, kasuwu'a Nasara'a ye dabtə'a, kuru kəriwu'aCambodia 'aChina 'a yedə lardə'a waltə nazəgəna. Suro saa 1986 yen, CPV ye yasa’a razəwu ye’a siyasa ye’a badizəna, yasa’a razəwu yeChina ye də’a samunnam, lardə də’a kasuwu razəwu ye dosocialist ye ro kalaksəna. Yasadəye banazə Vietnam ye waltə nasha razəwu dunyabe-a siyasabe-aro gawo.
Vietnam də lardə fuwujinma kuru fandinza gana-dawu-dawu-a. Shidə riswa kəmbu ngəwu mbeji, sasərtə-a, lamarra korbe-a kuru hakki adammanabe batti-a mbeji. Shidə nasha cidaramma dunyabe-a kuru gomnatiwabe-a suronzan ASEAN-a, APEC-a, Non-Aligned Movement-a, OIF-a, WTO-a mbeji. Shiye indiro naptəram majalis nzəliwobeUnited Nations bedə gozəna.
Hawar kura: Suwa Vietnambe
Su Việt Namdə (sha [viətˀ nāːm] lan bowotin, chữ Hán: 越南), ma'ananzə "Viet Anəmye" tartip kalma Vietnameseye au "Anəm Vietnamye" tartip kalma Chineseye kureye.[17] Sudəye faltənzə, Nanyue (au Nam Việt, 南越), buro salakkin karnu kən indimi BC lan ruwotəna.[18] Kalima "Việt" (Yue) (Təlam Chinese: 越; pinyin: Yuè; Cantonese Yale: Yuht; Wade-Giles: Yüeh4; Vietnamese: Việt) təlam Chinese dawuye badiyaramlan buro salakkin ruwotə logograph "戉" lan faidatə axe nankaro (ruwo kəla shilayen). (c. 1200 BC), kuru dare "越" lan bowono. Loktudən, amma au kazadala yala-fəte Shangyedəro maanazə.[20] Badiyaram karnu kən 8th BC yedən, təlamma dawu Yangtze yedə sandiya Yangyue lan bowotin, kalima do dare amma anəmye ro faidatin ma.[20]
Kate karnu kən 7-a kən 4-a BC ye lan, 'Yue'/'Việt' də kəriye Yue ye cidiya Yangtze basin ye dəga amnzə'a.[19][20] Karnu kən 3me BClan, kalimadə faidatin juwu Chineseye gənyima anəmChina yeya yala Vietnamyeya, kaduwu taganasbe sandiya Minyue, Ouyue, Luoyue (Vietname: Lạc Việt), gadeya, sammanzaso VichỶ Việt bowotin. pinyyin: təlam Yalebe: təlam Vietnambe: təlam Vietnambe;Kalima 'Baiyue'/'Bách Việt' də buro salakkin kitawu Lüshi Chunqiu ye saa 239 BC lan sabsənadən fəlewono. Karnu 17th-a 18th AD-adən, amma Vietnamye ilmuzanadə kəlanza người Việt (amma Vietnamye) au người Nam (amma anəmye) lan bowozayin.[23]
người Việt 越 lan ruwotənaJili Việt Namyedə (越南) buro salakkin karnu kən 16medən nazəmu manaye Sấm Trạng Trìnhdən gowotə. Sudə kuruson kəla steles 12ben təbandəna suro karnu 16th a kuru 17th a, suronzan faldə Bao Lam Pagoda suroHải Phòng ben təbandəna shidəwo saa 1558 lan təbandənamadə.[24] Suro saa 1802 yen, nguyễn Phúc Ánh (shidoni dare Iyer Gia Long'ro walzənama) maiya Nguyễn də'a kokkono. Saa kən indimi kərmaizəyen, maiJiaqing Emperor kərmaiQing ye dəro shiro ka'ala 'King of Nam Việt / Nanyue' (南越 suro hallaChinese yen) co ngawo kərmai Annam ye səmowonayen. Mai shiro mairi gultindəye mowo dalil su shimadə Zhao Tuo's Nanyue'a leyata nankaro, shidoni nashawa Guangxi'a Guangdong 'a fətechina be'a lezənama. MaiQing yedə, adə nankaro, nadə'a "Việt Nam" lan bowotəro shawari cido, [j] [26] ma'ananzə "Anəm Viet ye" tartip kalmaChinese ye kureye lan amma Vietnamese ye sha "Viet Anəmye" tartip kalma Vietnamese ye lan asuzana.[17] Kate 1804-a 1813-ayen, su Vietnamdə mai Gia Longye faidatəna. Lardədə sha Annam lan bowotin hatta saa 1945 ro, sa gomnati mairi Huế yedə Việt Nam gozənadən.[28]
